Βασίλης Παππάς:Ο Θεός, οι Νέοι και άλλες …. Ιστορίες

Δημοσιεύουμε με χαρά την  εισήγηση του φίλου Βασίλη Παππά , στην παρουσίαση του βιβλίου μας στα Τρίκαλα τον προηγούμενο Απρίλιο.Ο εισηγητής,άνθρωπος με ανοικτό πνεύμα χωρίς ιδεολογικές αγκυλώσεις , προέρχεται από το χώρο της  Αριστεράς .

Τίτλος προκλητικός.

Αναφέρεται στους νέους. Μα είναι από τη φύση τους προκλητικοί και επαναστατικοί. Από την Αντιγόνη μέχρι τη γενιά του 114, από τους νεαρούς συντρόφους του Ρήγα Βελεστινλή  μέχρι τον Κον Μπετίτ το Μάη του 68 και τον Γιαν Πάλαχ στην «΄Ανοιξη της Πράγας», από την Ηλέκτρα Αποστόλου της ΕΠΟΝ μέχρι την εξέγερση της Νομικής και τον δικό μας φοιτητή Κώστα Γεωργάκη που αυτοπυρπολήθηκε στη Γένοβα το 1970,  πάντοτε ήταν στην πρωτοπορία των κοινωνικών συγκρούσεων και αλλαγών, πληρώνοντας δυσθεώρητο  αντίτιμο. Ήταν και ελπίζω να είναι (οι νέοι και οι αγώνες τους) «η ελπίδα των περιθωριακών, των ανυπεράσπιστων, των εξορισμένων, των απόκληρων, των κατατρεγμένων, των κυνηγημένων για τις ιδέες τους».

Αναφέρεται στο rock ‘n roll. Μα είναι πέρα από είδος μουσικής και κίνημα που σημάδεψε τη γενιά μας, ίσως και τη γενιά των παλαιότερων, κίνημα αμφισβήτησης του 60 συνυφασμένο με τις διεκδικήσεις των μαύρων (Μάρτιν Λούθερ Κινγκ), συνυφασμένο με τα αντιπολεμικά κινήματα (Βιετνάμ), με την αυτοδιάθεση των λαών (Αφρική), με το φεμινιστικό κίνημα (Σιμόν Ντε Μποβουάρ), με τους αγώνες για τη μεταμόρφωση του κόσμου.

Αλήθεια τι θέλει ο ομιλών σε μια τέτοια σύναξη στην οποία από το ένα μέλος της εξίσωσης υπάρχουν οι Νέοι και η κοινωνία και από το άλλο μέλος της εξίσωσης ο Θεός και η θρησκεία; Ή παραφράζοντας τον ποιητή «Στρατηγέ τι ζητούσες στη Λάρισα συ ένας Υδραίος;», θέτει το προκλητικό ερώτημα «οπαδέ της φυσικής επιστήμης και της πειραματικής απόδειξης, τι ζητάς εσύ ανάμεσα στους φιλόσοφους και θεολόγους;»

Δύο ερωτήματα πάντοτε διαχρονικά και επίκαιρα.

Ερώτημα πρώτο: Ποια η σχέση Επιστήμης και θρησκείας; Οι πορείες και των δύο είναι παράλληλες, συγκρουόμενες και μοναχικές ή μπορεί και να συγκλίνουν;

Ερώτημα δεύτερο: Ποια η σχέση της Θεολογίας της Απελευθέρωσης και των κοινωνικών κινημάτων με τη Θρησκεία;

Προφανώς (δανειζόμενος τον τίτλο ενός κεφαλαίου του βιβλίου) για να προσεγγίσουμε και στα δύο ερωτήματα χρειάζεται «Ανοικτό πνεύμα, ταπείνωση και μπόλικη αγάπη». Και επειδή μπροστάρηδες σε τέτοια ερωτήματα είναι πάντοτε οι νέοι (αυτό θέλω να ελπίζω) δανείζομαι ένα μικρό απόσπασμα «Για να κουβεντιάσει κανείς με τους νέους ανθρώπους για το Θεό» , λέει ο συγγραφέας – για τα επίγεια λέει ο ομιλών – «χρειάζεται να αγαπάει τον διάλογο, να έχει διάθεση να διαλεχτεί, να τους ακούσει. Όχι να τους επιβάλλει απόψεις, θέσεις, αντιλήψεις, ιδεολογήματα. Να μην έχει έτοιμες απαντήσεις και τσιτάτα, αλλά να προσπαθήσει να κατανοήσει τις αναζητήσεις, τις αγωνίες, τις ανησυχίες, τις αντιρρήσεις τους ακόμη και την πλήρη άρνησή τους για αυτά που εκπροσωπεί».

Μα έτσι δεν πορεύεται και η επιστήμη; Με τον διάλογο, με τις ανοικτές θέσεις και αντιλήψεις, χωρίς εκ των προτέρων  απαντήσεις και βέβαια με την άρνηση καθεστηκυίων αντιλήψεων και ιδεολογημάτων. Στη δημόσια σφαίρα η σχέση μεταξύ Επιστήμης και Θρησκείας παραπέμπει σε δύο στρατόπεδα τα οποία ανάλογα με τις κοινωνικές και πολιτισμικές συνθήκες πότε αντιμάχονται το ένα το άλλο και πότε – ειδικά σε σύγχρονα θέματα ηθικής – μπορούν να αλληλοσυμπληρώνονται. Πολλές φορές η Εκκλησία αισθάνθηκε απειλούμενη, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως οι εκκλησιαστικοί λειτουργοί είχαν όλοι την ίδια άποψη για τον τρόπο αντιμετώπισής της. Ορισμένοι επέλεξαν τη μετωπική σύγκρουση, άλλοι επέλεξαν να εύρουν διαύλους επικοινωνίας προς όφελος και της Επιστήμης και της Θρησκείας. Όλοι γνωρίζουν τη σύγκρουση και την καταδίκη του Γαλιλαίου από την παπική Εκκλησία, λίγοι όμως γνωρίζουν τον αρχικά  έντιμο συμβιβασμό που στην αρχή επιτεύχθηκε, με τον οποίο ο Γαλιλαίος με τη βοήθεια ισχυρών εκκλησιαστικών παραγόντων, κατάφερε να αποσπάσει την άδεια της Εκκλησίας να συζητάει και να διδάσκει τον ηλιοκεντρισμό, αρκεί να μην διατυμπανίζει την πίστη του στο συγκεκριμένο σύστημα! Στα καθ’ υμάς πολλοί γνωρίζουν τους δύο Λόγιους – κληρικούς λαμπρά τέκνα του Νεοελληνικού Διαφωτισμού τον Ευγένιο Βούλγαρη (μεταφράζει Βολταίρο - Περί συστήματος του παντός, Βιέννη, 1805 -  Σχεδίασμα περί της ανεξιθρησκείας, Λειψία, 1768 ) και τον Νικηφόρο Θεοτόκη (μεταφράζει Νεύτωνα - Στοιχεία Φυσικής, Λειψία 1766-67). Στο νεωτερικό αυτό πνεύμα των δύο κληρικών υπάρχει και ο συντηρητικός αντίλογος της ίδιας της εκκλησίας με το «Τρόπαιον Εκ της Ελλαδικής πανοπλίας κατά των οπαδών του Κοπερνίκου, του Σεργίου Μακραίου , 1816 ...(κατ’ εντολήν  του Πατριάρχου Ιερουσαλήμ κ. Ανθίμου).

Πλήθος τα παραδείγματα ανάπτυξης της Επιστημονικής σκέψης. Πολλοί παιδαγωγοί και ιστορικοί της Επιστήμης την παρομοιάζουν με τον τρόπο ανάπτυξης της σκέψης ενός παιδιού. Μόνο που το μυαλό πρέπει να είναι ανοικτό. Διότι (δανείζομαι πάλι από το βιβλίο) , «Το μυαλό είναι σαν το αλεξίπτωτο, αν δεν είναι ανοικτό δεν δουλεύει». Στην πορεία του χρόνου τρία σημαντικά θέματα αναδεικνύονται. Το πρώτο είναι η ιστορικότητα της σχέσης η οποία αναδιαμορφώνεται  μέσα από τις αλλαγές που έχουν επέλθει ανά τους αιώνες στα πεδία της επιστήμης και της θρησκείας. Πρόκειται για σχέση ανάμεσα στους λειτουργούς δύο θεσμών που ο καθένας ασκεί μια διαφορετικού τύπου εξουσία και προτείνει στην κοινωνία ένα διαφορετικό είδος γνώσης. Το δεύτερο είναι η οριοθέτηση τόσο της Επιστήμης όσο και της Θρησκείας. Ο αποδεικτικός λόγος της πρώτης (πείραμα), ο μεταφυσικός λόγος της δεύτερης (πίστη). Σε ζητήματα ηθικής, και αυτογνωσίας η Επιστήμη και η θρησκεία μπορούν και συναντώνται. Και τρίτο μπορεί ο Laplace να είχε την απάντηση στην ερώτηση που του έθεσε ο Ναπολέων Βοναπάρτης για το που βρίσκεται ο Θεός στο μνημειώδες έργο του «Ουράνια Μηχανική» με την προβοκατόρικη απάντηση «Δεν χρειάζομαι μια τέτοια υπόθεση», όμως η σχέση επιστήμης και θρησκείας είναι μια αέναη επαναδιαπραγμάτευση ανάμεσα σε άτομα, θεσμούς και κοινωνικές ομάδες είναι μια διαρκής συγκρουσιακή συνύπαρξη (όπως των νέων) πολιτικών, κοινωνικών και ιδεολογικών διαμαχών στην εξέλιξη του κόσμου.

 Απομένει να αναφερθούμε στο δεύτερο ερώτημα. Το Rock ‘n Rock στη δεκαετία του 60 ήταν  μια παρακμιακή μουσική που οδηγούσε τους νέους σε επικίνδυνες ατραπούς ή περιείχε το σπέρμα της διαρκούς αμφισβήτησης και της επανάστασης; Τα Gospel που συνόδευαν στις πορείες τον Martin Luther King ή το Imagine του John Lennon ή το «είναι επικίνδυνοι όλοι αυτοί, οι μεθυσμένοι απ΄το Θεό, οι εθισμένοι στη ζωή …» από τις Τρύπες μήπως δίνουν απαντήσεις στις διαρκείς αναζητήσεις των νέων ανθρώπων για έναν κόσμο με αγάπη και κοινωνική δικαιοσύνη; Μια από τις αφετηρίες (δηλώνει ο συγγραφέας) ο Χριστιανισμός. «οφείλει να είναι η ελπίδα των περιθωριακών, των ανυπεράσπιστων, των εξορισμένων, των απόκληρων, των κατατρεγμένων, των κυνηγημένων για τις ιδέες τους … έχουμε ανάγκη ένα μαχητικό και δυναμικό Χριστιανισμό που θα είναι ταυτόχρονα θρησκεία του διαλόγου και της καταλλαγής». Σε αυτά τα ερωτήματα τα πράγματα είναι αρκούντως ξεκάθαρα. Δεν θα αναφερθώ σε μια παραβολή που περιγράφεται στο βιβλίο, αλλά θα θέσω στην κρίση σας τον Θεό της εξουσίας σε αντιδιαστολή με τον Θεό του κόσμου. Κάποια στιγμή θα πρέπει να επιλέξουμε μεταξύ του παπά – Γρηγόρη των προεστών και της εξουσίας και του παπά – Φώτη των προσφύγων στο έργο του Καζαντζάκη. Μεταξύ εκείνου που διάβαζε στη διάρκεια της δικτατορίας και του Αναστασίου Γιαννουλάτου που υφηγητής της θεολογικής τύλιγε με το ράσο του φοιτητές της κατάληψης της Νομικής οδηγώντας τους μακριά από τους διώκτες τους. Του παπά Γιώργη της Ελευσίνας που μεταξύ των άλλων οργάνωνε τη γιορτή του Εργάτη Χριστού στον Πειραιά και του αμείλικτου διώκτη του ιεράρχη, πρώην ταγματάρχη της χωροφυλακής και υμνητή μισαλόδοξης νεοναζιστικής οργάνωσης. Και παλαιότερα «σύμφωνα με τις Ευαγγελικές αρχές, ο χριστιανός είναι ή θα έπρεπε να είναι στο πλευρό των αδύναμων και των ηττημένων», όπως ο παπάς  στην έξοδο του Μεσολογγίου, ο παπά – Ανυπόμονος της Μ. Αγάθωνος στο ΕΑΜ, ο Κοζάνης Ιωακείμ, ο  Ηλίας Αντώνιος, τους οποίους το εθνικόν κράτος τους «τίμησε»  δεόντως!

Τούτα τα παραδείγματα όπως και πολλά άλλα μπορούν να ιδωθούν κάτω από το πρίσμα της Θεολογίας της Απελευθέρωσης.  Αν θέλαμε να επιλέξουμε ένα χαρακτηριστικό της Θεολογίας της Απελευθέρωσης, αυτό θα ήταν η ταξική επιλογή, η ταξική μεροληψία υπέρ των φτωχών. Η κρίσιμη διαφορά με τη φιλεύσπλαχνη φιλανθρωπία της επίσημης Εκκλησίας είναι ότι για τη Θεολογία της Απελευθέρωσης οι φτωχοί δεν νοούνται ως αντικείμενα (βοήθειας, συμπόνιας, ελεημοσύνης) αλλά ως δρώντα υποκείμενα της ιστορίας τους, ως δρώντα υποκείμενα της απελευθέρωσής τους.

Η Θεολογία της Απελευθέρωσης είναι ένα σώμα κειμένων και πρακτικών που αποτελεί τη θεωρητική έκφραση ενός ευρύτατου κινήματος το οποίο εμφανίζεται στις αρχές της δεκαετίας του 1960 και το οποίο θα μπορούσε να ονομαστεί Χριστιανισμός της Απελευθέρωσης — ένα κίνημα που περιλαμβάνει κοινότητες βάσης, λαϊκές (αγροτικές, εργατικές, ιθαγενικές) θρησκευτικές ομάδες, κινήματα γειτονιάς και ακτημόνων κ.λπ. Η Θεολογία της Απελευθέρωσης (Γκουστάβο Γκουτιέρες  - Θεολογία της Απελευθέρωσης) είναι ταυτόχρονα μια θρησκευτική, ηθική και κοινωνική διαμαρτυρία ενάντια στην αδικία και ένα κάλεσμα για ριζική κοινωνική αλλαγή. Υπήρξε μια αδυσώπητη πολιτικοκοινωνική και ηθική αμφισβήτηση του καπιταλισμού, χρησιμοποιώντας αφενός τα μαρξιστικά εργαλεία και αφετέρου μια νέα, ριζοσπαστική ανάγνωση της Βίβλου ως παραδείγματος του αγώνα για κοινωνική απελευθέρωση. Ως εκ τούτου, για τους εκπροσώπους της καθεστηκυίας τάξης (κοινωνικοπολιτικής και εκκλησιαστικής) αποτέλεσε μια έμπρακτη αμφισβήτηση της εξουσίας τους.

Το βιβλίο αυτό ας δίνει το έναυσμα ενός συνεχούς διαλόγου σύγκλησης αντιτιθέμενων κοινωνικών ρευμάτων, επιστημονικών ανακαλύψεων και μεταφυσικών αναζητήσεων. Κανείς από εμάς δεν κατέχει την «εξ’ αποκαλύψεως αλήθεια». Μπορούμε όμως να βρίσκουμε μικρές τομές συνύπαρξης ακόμη και αν διαφωνούμε σε οντολογικά ζητήματα.

Διότι «οι νέοι δεν μπορούν να αποδέχονται μια κοινωνία που η αξιοπρέπεια, η συλλογικότητα, η αξιοκρατία, η συνευθύνη βρίσκονται στο περιθώριο. Οφείλουν να είναι η πνευματική αλητεία της κοινωνίας».

Βασίλειος Παππάς – εκπαιδευτικός (φυσικός)  

Eυλαμπία Τσιρέλη:"Εκεί όπου δεν χωρούν ψέματα , φτιασιδωμένα λόγια και κενά κηρύγματα."

Κάνοντας τη διαδικτυακή μου βόλτα στο facebook έπεσα πάνω σε ένα δώρο.Ήταν το κείμενο της νεαρής θεολόγου Ευλαμπίας Τσιρέλη για το βιβλίο μου.Την ευχαριστώ από καρδιάς. 

[Αντρέα Αργυρόπουλου, "Ο Θεός, οι Νέοι και άλλες Rock 'n Roll Ιστορίες, εκδ. Αρμός]

Το διάβασα απνευστί. Εκεί, κάτω απ' τον καθαρό ουρανό, το δροσερό αεράκι και τη ζωηρή θάλασσα. Δεν θα μπορούσα να βρω καλύτερο πλαίσιο ανάγνωσης του βιβλίου του Αντρέα. Ο λόγος του, αντίστοιχα, δροσερός και φρέσκος, καθαρός και ζωηρός. Λόγος αυθεντικού δασκάλου που συνδυάζει την πείρα με τη μεταδοτικότητα. Χωρίς στολίδια κι αλαμπουρνέζικες φιλοσοφίες. Ο Αντρέας μιλά για τον Θεό με στόμα ενηλίκου και καρδιά εφηβική. Η θεολογία του είναι ουσιαστική, η εμπειρία μεγάλη. Το ροκ υπόβαθρο, σημαντικό. Το ροκ καθαρίζει τον άνθρωπο. Του μαθαίνει τη γλώσσα της αλήθειας και τον ήχο της κάθαρσης.

Βλέπει την ίδια αλήθεια στα λόγια του Μάρκου, του Λειβαδίτη και του Ντύλαν Τόμας. Τα quotes, διανθίσματα χρυσού λόγου που ο Αντρέας συνέλεξε ευλαβικά και πότισε προσεκτικά το έργο του. Πολύ εύστοχες οι επισημάνσεις για το τι ρωτούν τα παιδιά μέσα στις σχολικές τάξεις, τι γυρεύει η εφηβική καρδιά. Εκεί όπου δεν χωρούν ψέματα, φτιασιδωμένα λόγια και κενά κηρύγματα. Εκεί όπου, όπως λέει ο Αντρέας, ο θεολόγος πιο πολύ πρέπει να ακούει πάρα να μιλάει. Εκεί όπου σε κάθε γενιά έχει χρέος ο λόγος του να γίνει το λίπασμα για αναγέννηση και ανακαίνιση.

Όπως λέω εγώ, ο θεολόγος δεν είναι "ειδικότητα", είναι "ιδιότητα". Καλώς ή κακώς ο ρόλος του στο ελληνικό σχολείο είναι εξαιρετικά δύσκολος. Είναι αυτός που, όπως λέει ο Αντρέας, βομβαρδίζεται από τις ερωτήσεις των παιδιών. "Υπάρχει Θεός;", " Γιατί ο Θεός μάς τιμωρεί;" "Τι είναι κόλαση και παράδεισος;" και άλλα πολλά ερωτήματα για τη ζωή, τον θάνατο. Είναι αυτός στον οποίο τα παιδιά, αν τον εμπιστευτούν, λένε τα πάντα, εκφράζονται ελεύθερα.

Το βιβλίο βοηθά τον υποψιασμένο αναγνώστη, χριστιανό ή μη, να επιβεβαιώσει αυτό που κάθε καθάριος άνθρωπος ήδη γνωρίζει: πως ο Θεός μάς θέλει ελεύθερους, πως στη ζωή με τον Θεό δεν χωρά ο φόβος, πως την πίστη την έχουμε μέσα μας από τη γέννησή μας, πως η ανάγκη για κοινωνία μαζί Του δεν χτίζεται σε τοίχους και δεν γράφεται σε βιβλία. Πώς η γνώση του Θεού προϋποθέτει αυτογνωσία.

Ενδιαφέρουσες πολύ οι τοποθετήσεις για την αθεΐα, τον γόνιμο διάλογο και την αξία της αμφισβήτησης.

Και, όπως πρέπει να κάνει κάθε καλό βιβλίο, έτσι κι αυτό, ως βιβλίο καθρέφτης, μου άφησε χώρο να τοποθετήσω μέσα του τον εαυτό μου ως αναγνώστης, ανοίγοντας έναν μυστικό διάλογο με τον συγγραφέα. Ένιωσα ότι μου μίλησε ο δάσκαλός μου, αλλά συγχρόνως ότι με παρηγόρησε ο συνάδελφός μου, ο φίλος μου, σαν να μου είπε "πας πολύ καλά, προχώρα".

Ευχαριστώ, Αντρέα.

*H Eυλαμπία Τσιρέλη είναι θεολόγος, συγγραφέας, και καθηγήτρια δημιουργικής γραφής & επιμέλειας κειμένου.

Έχει εργαστεί στη μέση εκπαίδευση ως θεολόγος. Είναι υποψήφια Διδάκτωρ Βιβλικής Θεολογίας στο Α.Π.Θ., με μεταπτυχιακές σπουδές στην Ερμηνεία της Παλαιάς Διαθήκης. Ειδικεύεται στους μύθους και τα μυθικά σύμβολα της αρχαίας Μεσοποταμίας .Είναι η δημιουργός του εργαστηρίου συγγραφής ”Imaginarium”, όπου διδάσκει συγγραφή και επιμέλεια κειμένου από το 2014

Εμείς λοιπόν στη Σέριφο είχαμε έναν τέτοιο δάσκαλο...

Μερικά πράγματα δυσκολεύεσαι να τα διαχειριστείς...Αυτό έπαθα διαβάζοντας πρόσφατα στο fb  τη δημοσίευση της προ τριακονταετίας μαθήτριάς μου στη Σέριφο Κατερίνας Ρώτα ......το ευχαριστώ στην Κατερίνα και σε όλα τα παιδιά της Σερίφου είναι το λιγότερο που μπορώ να κάνω...Ακολουθεί το κείμενο:

"Πάνε, πάνω - κάτω, 30 χρόνια... (γκου χου γκου χου)... Δεν θυμάμαι καν αν ήταν πράγματι τόσο υπέροχος δάσκαλος όσο πίστευα... δεν θυμάμαι αν όσα έμαθα τα έμαθα αποκλειστικά από αυτόν ή έβαλαν το χεράκι τους κι όλοι εκείνοι οι καθηγητές που ακολούθησαν. Θυμάμαι όμως με απόλυτη ακρίβεια πως ο δάσκαλός μου αυτός με έκανε να αγαπώ το σχολείο και πως ο ίδιος με έκανε να θέλω να γίνω ψυχολόγος κι αυτό, όπως και να το κάνουμε, κάτι έχει να λέει... (μεταξύ μας εγώ ήθελα να γίνω αστυνομικός ή μαρκόνης...). Ακολούθησαν κι άλλοι, όχι πολλοί, μα ακολούθησαν...
Εμείς λοιπόν στη Σέριφο, είχαμε την τύχη να γνωρίσουμε ένα δάσκαλο ή καθηγητή που δε φρόντισε απλά να μας μάθει πως ένα κι ένα κάνει δύο, μα φρόντισε να μας διδάξει πως η μάθηση είναι κάτι πολύ παραπάνω από στείρα αποστήθιση και γνώσεις που υπάρχουν γραμμένες στα βιβλία... Ήταν ο άνθρωπος εκείνος που έγινε καθηγητής όχι απλά με το πτυχίο του, μα επειδή έμφυτα γνώριζε πως αυτό που χρειάζονται τα παιδιά δεν υπήρξε ποτέ γραμμένο σε εγκυκλίους και πλάνα ύλης, υπήρχε όμως μέσα του και θεώρησε μοναδικό χρέος της σταδιοδρομίας του να σε κάνει να σκεφτείς κι όχι να ακολουθήσεις το παράδειγμά του.
Ήταν ο άνθρωπος εκείνος που καμιά φορά παράβλεπε απουσίες ή έβαζε ένα - δυο βαθμούς παραπάνω συνωμοτικά για να μη μείνεις στην τάξη... που ήξερε να ξεχωρίζει το δημιουργικό χάος από το χάος σκέτο και δεν κατέφυγε ποτέ σε τιμωρίες για να υπογραμμίσει στο υπέροχο κοινό του ποιος είναι το boss εκεί μέσα, καθώς δεν είδε ποτέ του κάποιο boss στον καθρέφτη του σχολικού κτηρίου κι επειδή έγινε εκπαιδευτικός γιατί το έλεγε η καρδιά του κι όχι η μαμά του.
Είναι ο καθηγητής εκείνος που δε συμπάθησε ποτέ την έδρα και το τεφτέρι με τα ονόματα, που δεν είχε αρχηγικές τάσεις και σύνδρομα, που δεν είπε ποτέ ''βγάλτε μία κόλλα χαρτί''. Είναι εκείνος που αντιπαθούσε τις εξετάσεις και τα διαγωνίσματα, που είχε καλλιεργημένη την ενσυναίσθησή του κι απέφευγε συστηματικά οτιδήποτε γεννούσε άγχος και δεν προήγαγε την ελεύθερη σκέψη, χωρίς να φοβάται το ξεβόλεμα και το παραστράτημα από τις to do list του υπουργείου. Ήταν εκείνος που δεν χωρούσε σε 4 τοίχους, παρά ήθελε να διδάσκει στο προαύλιο της εκκλησίας του Εσταυρωμένου... Ήταν ο δάσκαλος που δίδασκε με κλειστό βιβλίο.
'Ηταν ο σπάνιος εκείνος άνθρωπος που πάντα έβρισκε τα λάθη μας λογικά γιατί ήξερε πως σκεφτόμασταν, γιατί είχε το σπάνιο χάρισμα να θυμάται πως δουλεύει το παιδικό, το εφηβικό μα και το ενήλικο μυαλό, ήξερε πως να μην κρίνει, να προσαρμόζεται, να διευκολύνει που αν δε μάθαινες με τον τρόπο που δίδασκε, δίδασκε με τον τρόπο που μαθαίνεις, που έκοβε κι έραβε το μάθημά του στα μέτρα σου κι ουδέποτε σου ζήτησε να χωρέσεις εσύ στα δικά του καλούπια. Άλλωστε άνθρωποι σαν αυτόν ήξερε καλά πως τα παιδιά μαθαίνουν καλύτερα όταν νιώθουν αποδεκτά, όταν δεν κάνουν μόνο λάθη, όταν συμπαθούν το δάσκαλό τους κι ακόμη καλύτερα όταν γνωρίζουν πως τους συμπαθεί κι αυτός.
Ήταν εκείνος ο δάσκαλος που σου έδινε συγχαρητήρια κάθε φορά που έκανες κάτι με το δικό σου τρόπο και δεν ακολουθούσες τη δική του πεπατημένη, που δε σε μάλωνε για το γραφικό σου χαρακτήρα, που στόχευε στην πρόοδο κι όχι στην τελειότητα. Είναι εκείνος που προήγαγε την πεποίθηση πως η διδασκαλία, όταν γίνεται σωστά, είναι αγάπη, νοιάξιμο, είναι ''μπορείς''. Όχι, δεν είναι εύκολο όπως πολλοί θέλουν να πιστεύουν... Είναι δύσκολο...
Εμείς λοιπόν στη Σέριφο είχαμε έναν τέτοιο δάσκαλο στη ζωή μας, έναν άνθρωπο που δε μας μεταλαμπάδευσε απλά γνώσεις...Μας έκανε καλύτερους ανθρώπους, μας βοήθησε να ανακαλύψουμε τις κλίσεις μας, μας μάλωνε με βλέμματα, μας έκανε να αγαπάμε το σχολείο ακόμα κι αν δεν ήμασταν καλοί μαθητές. Όχι, δεν είναι εύκολο, ας λένε εκείνοι που δεν ξέρουν. Ξέρεις γιατί? Επειδή η σπουδαιότητα του να είσαι δάσκαλος είναι πως πλάθεις ζωές, πως έχεις στα χέρια σου ένα λιθαράκι από το μέλλον...
Τα σέβη μας, κύριε Αργυρόπουλε...

* Ακόμη έχουμε τα δώρα που μας είχατε φέρει από την Ελβετία. Το μωβ κασκόλ για μένα και την τεράστια κίτρινη ομπρέλα για την Αννέτα..."

Ροκ η σχέση των νέων με το Θεό (εφημ.ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Λάρισας)

Αλέξανδρος Βαναργιώτης:Ο Θεός, οι Νέοι και άλλες Rock ‘n Roll ιστορίες, λίγα λόγια για το βιβλίο του Ανδρέα Αργυρόπουλου

Το κείμενο της εισήγησης στην παρουσίαση του βιβλίου που έγινε στα Τρίκαλα 17-04-2019

Είναι  δύσκολο να μιλήσει κανείς για τον Θεό. Τι να πει;Τι καινούργιο να κομίσει;Όλες οι αλήθειες είναι αποτυπωμένες στις Γραφές, εκφρασμένες με σαφήνεια και ενάργεια από τους άγιους Πατέρες, και επικυρωμένες με τη ζωή τους.  Δεν έλειψαν οι ανακεφαλαιώσεις, οι ερμηνείες και οι προσεγγίσεις από μεγάλους –παλαιότερους και σύγχρονους-θεολόγους.

Ποια η χρησιμότητα λοιπόν ενός νέου βιβλίου που φέρει μάλιστα τον πρωτότυπο τίτλο: ο Θεός, οι Νέοι και άλλες Rock ‘nRollιστορίες;

Το πόνημα του Ανδρέα Αργυρόπουλου δεν είναι ένα βιβλίο που γράφτηκε για να πει καινούργιες αλήθειες. Οι αλήθειες που θα βρούμε μέσα είναι του Ευαγγελίου και των πατέρων της εκκλησίας. Γράφτηκε για να θέσει ερωτήματα και προβληματισμούς ιδιαίτερα πάνω  στο θέμα της προσέγγισης των νέων και της γνωριμίας τους με τον Θεό. Για τον τρόπο μιλάει, ο οποίος παρόλο που δεν φαίνεται εξ αρχής έχει πολύ μεγάλη σχέση με την ουσία. Γιατί χωρίς τον σωστό τρόπο και η ουσία απομακρύνεται και αστοχούμε.

Ό,τι περιέχεται στο βιβλίο είναι η εμπειρία του συγγραφέα που προέρχεται από την μακρόχρονη πορεία του στα σχολεία και τις συζητήσεις με τους μαθητές και ταυτόχρονα η αγωνία και η αγάπη του για τους νέους. Γιατί ο Ανδρέας Αργυρόπουλος είναι ένας άνθρωπος που νοιάζεται, που πονά και ματώνει. Συμπορεύεται με τα παιδιά, τα αφουγκράζεται, αγωνιά και πάσχει με τις ανησυχίες και τα αδιέξοδά τους.

Παράλληλα το βιβλίο προσφέρει και ένα απόσταγμα, μια σύνοψη από χριστιανικές αλήθειες που ανακύπτουν από τα ερωτήματα που τίθενται και που δείχνουν ξεκάθαρα τι πιστεύουμε, ποια είναι η σχέση μας με τον Θεό, ποια πρέπει να είναι με τους συνανθρώπους και τον εαυτό μας. Οι αλήθειες αυτές υποστηρίζονται με πλήθος πατερικές και βιβλικές περικοπές, απόψεις σύγχρονων και παλαιότερων θεολόγων, λογοτεχνών, στίχους τραγουδιών κλπ.πράγμα που καθιστά το βιβλίο πιο ενδιαφέρον και ευχάριστο.

 Με πολλή δουλειά, μόχθο αλλά και αγάπη ο Ανδρέας Αργυρόπουλος συνέγραψε ένα εγχειρίδιο χρήσιμο σε  όλους μας γιατί μας θυμίζει τον πραγματικό δρόμο της πίστης και επισημαίνει τις παρεκκλίσεις μας. Διαβάζοντας το ένας νέος άνθρωπος με αναζητήσεις και προβληματισμούς πάνω στο θέμα της πίστης, θα βρει απαντήσεις. Αν το διαβάσει ένας καλοπροαίρετος άθρησκος, θα προβληματιστεί σημαντικά, κι ένας θρήσκος θα θυμηθεί αυτά που καθημερινά λόγω αμέλειας παραβλέπουμε, αλλά είναι ο πυρήνας της ύπαρξής μας και ο φάρος της πλεύσης μας.

Με το έργο αυτό ο συγγραφέας γίνεται εκείνη η αλογόμυγα του Σωκράτη που προσπαθεί  να ξυπνήσει, να ενεργοποιήσει το νωθρό άλογο, το οποίο στην περίπτωση αυτή είμαστε όλοι οι στο όνομα του Χριστού βαπτισμένοι που μέσα στα χρόνια αποπροσανατολιζόμαστε, χάνουμε το δρόμο, ξεχνάμε από πού ξεκινήσαμε, βολευόμαστε μέσα σε ιδεοληψίες κι αυταπάτες, ανεπάρκειες και ανασφάλειες.

Ας κάνουμε λοιπόν μια περιδιάβαση στην ύλη του για να δούμε αναλυτικότερα όσα συνοπτικά ως τώρα αναφέραμε.

Στον πρόλογο παρακολουθούμε μια εξομολόγηση του συγγραφέα για το πώς ο ίδιος συναντήθηκε με τον Θεό όταν ήταν παιδί . «Εκείνο το βλέμμα του Σταυρωμένου μια μεγάλη Πέμπτη», λέει, «ήταν που με τράβηξε. Τον πίστεψα…δεν χρειάστηκαν πολλά. “Σήμερον κρεμάται επί ξύλου…”» Ακολουθεί εν συντομία η διαδρομή της σχέσης αυτής μέχρι σήμερα.

«Ποτέ δεν φοβήθηκα μην χάσω την πίστη μου. Δεν ήταν κάτι που αντικειμενικά έπρεπε να το αποδείξω σε κανένα. Το είχα μέσα μου και αυτό έφτανε…

 Τα χρόνια πέρασαν. Είχα την ευλογία να γίνω δάσκαλος των “Θρησκευτικών” στη Δευτεροβάθμια. Μεγάλο δώρο από τον Θεό».

Στην συνέχεια σε μικρές ενότητες και λόγο μεστό μας παραθέτει το απόσταγμα της εμπειρίας του από τα σχολεία.

Ο διάλογος με τους μαθητές τα χρόνια της εκπαιδευτικής του πορείας τον οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι «Με τον άλλο μπορείς να συναντηθείς μόνο όταν νιώσει ελεύθερος και αυτός τότε μόνο μπορεί να συναντηθεί με τον Άλλο (με κεφαλαίο το Α). Γιατί ο Άλλος (με κεφαλαίο το Α) μόνο ελεύθερους μας θέλει κοντά του».

Ποιες είναι όμως οι προϋποθέσεις για να κουβεντιάσει κανείς με τους νέους ανθρώπους; «Πρώτα χρειάζεται να αγαπάει τον διάλογο, τους νέους και τον Θεό», συνεχίζει ο συγγραφέας. «Να θέλει να συναντηθεί με τους νέους, όχι να έχει σκοπό να τους μετατρέψει σε ακροατές ή οπαδούς του. Να είναι έτοιμος για κάθε ανατροπή ακόμη και όλων εκείνων που τα θεωρεί ως δεδομένα. Χωρίς διαρκή ανανέωση δεν μπορείς να επικοινωνήσεις με το πιο ανατρεπτικό κομμάτι της κοινωνίας, τους νέους. Και χρειάζεται επιπλέον βαθιά και πολλή ταπείνωση, που είναι η βασίλισσα των αρετών όπως ομολογεί η Σιμόν Βέιλ.

Για να διαλεχθείς με κάποιον πρέπει όμως πρωτίστως να τον γνωρίζεις. «Γνωρίζουμε τους νέους; αναρωτιέται. Τα “θέλω” τους, τη γλώσσα που επικοινωνούν, τα τραγούδια που ακούν, τον τρόπο που ψυχαγωγούνται; Τι σημαίνει γι’ αυτούς ο Θεός, η εκκλησία»… Η προσέγγιση δεν πρέπει να γίνεται σαν να απευθυνόμαστε σε ανθρώπους της γενιάς μας, αλλά στη γλώσσα που καταλαβαίνουν οι νέοι, έχοντας πάντα το ερώτημα στην καρδιά μας: «Θέλουμε να μιλήσουμε στους νέους ή θέλουμε να μιλήσουμε για τους νέους; Υπάρχει, καταθέτει ο συγγραφέας, και το χειρότερο σενάριο. Να μιλήσουμε εξ ονόματός τους».

Σύμφωνα με τον Σοπενχάουερ «Κάθε λανθασμένη αντίληψη είναι δηλητήριο, δεν υπάρχουν άκακες λανθασμένες αντιλήψεις». Επομένως εάν θέλουμε να δείξουμε στους νέους τον Θεό, έχει μεγάλη σημασία ποιον Θεό θα τους δείξουμε. Οφείλουμε να δείξουμε έναν Χριστό που είναι η ελπίδα των κατατρεγμένων, των ανυπεράσπιστων, των απόκληρων και κυνηγημένων, τονίζει ο συγγραφέας. Έναν Θεό της ελευθερίας, της αγάπης που διώχνει τον φόβο. Μια σταυρωμένη λυτρωτική αγάπη. Έναν Θεό αγίων και μαρτύρων και όχι καλών παιδιών. Έναν Θεό πάσχοντα, που δεν επιβάλλει το θέλημά του, που δεν είναι ταχυδακτυλουργός.  Έναν Θεό, τέλος, που δεν μας εγκαταλείπει ποτέ παρά μόνο αν δεν τον θέλουμε. Και τότε ακόμα δεν φεύγει, αλλά στέκεται στην άκρη λυπημένος.  Και βεβαίως πρέπει να είμαστε άξιοι οι ίδιοι για να γνωρίσουμε στους νέους έναν τέτοιο Θεό. Μην ξεχνάμε ότι ο διάλογος δεν προσφέρει τίποτα αν οι αλήθειες μας δεν επικυρώνονται από το προσωπικό παράδειγμα. Για να γίνουμε πειστικοί πρέπει οι ίδιοι να βιώσουμε την αγάπη αυτή. Να φύγουμε από την κόλαση του εγωκεντρισμού, όπως λέει και ο Κάλλιστος Γουέαρ. Πρέπει λοιπόν οι ίδιοι να γνωρίζουμε τον Θεό. Και το πρώτο βήμα για την γνωριμία με τον Θεό είναι να γνωρίσουμε τον εαυτό μας. Να κατανοήσουμε ποιοι είμαστε και τι θέλουμε. Είσελθε εις εαυτόν και εκ της σης υποστάσεως νόησον τον τεχνίτην,έλεγε ο Άγιος Κύριλλος Ιεροσολύμων. Επιπλέον οφείλουμε να μελετήσουμε τις Γραφές, τους Πατέρες, τους θεολόγους και να χτίσουμε μια βαθιά σχέση εμπιστοσύνης και αγάπης με τον Θεό. Να αφεθούμε σε Κείνον απόλυτα. Τότε θα διαπιστώσουμε ότι ο Θεός που πιστεύουμε είναι επανάσταση, είναι ζωή, είναι ανατροπή, είναι χαρά. Δεν είναι μιζέρια και κακομοιριά. Θα κλείσω με τα λόγια του Αλέξανδρου Σμέμαν που και ο ίδιος ο συγγραφέας αναφέρει στην τελευταία σελίδα. «Μονάχα ως χαρά η Εκκλησία θριάμβευσε στον κόσμο, και έχασε τον κόσμο όταν έχασε τη χαρά».

Τριαντάφυλλος Σερμέτης. Με τους θύτες ή με τα θύματα της Ιστορίας;

Βιβλιοκριτική  στο πόνημα  "Ο Θεός, οι νέοι και άλλες Rock 'n Roll ιστορίες", στον "Δρόμο της Αριστεράς"

Το νέο βιβλίο του θεολόγου Ανδρέα Αργυρόπουλου ήρθε να ταράξει τα θολά νερά του θεολογικού εφησυχασμού, διότι θέτει καίρια ζητήματα του χριστιανισμού που είναι λησμονημένα στον κοινωνικό και πολιτικό χυλό της εποχής. Το βιβλίο αυτό αποτελεί ένα θεολογικό σχεδίασμα για τη διδασκαλία των θρησκευτικών στα σχολεία, καθώς αποτελεί απόσταγμα πολυετούς εμπειρίας του συγγραφέα στα σχολεία. Έχω την αίσθηση ότι θα πρέπει να δίνεται ως βοήθημα στους θεολόγους καθηγητές για τον τρόπο προσέγγισης των μαθητών και επικοινωνίας μέσα στην τάξη.

Τo πόνημα του Αργυρόπουλου είναι μια προσωπική εξομολόγηση και ταυτόχρονα μια αυθεντική βιωματική εμπειρία του χριστιανισμού. Το πρώτο ζήτημα που θέτει επιτακτικά είναι η διαλεκτικότητα ως μέθοδος διαλόγου με τους νέους ανθρώπους. Τούτο, όσο απλό και αν ακούγεται στην εφαρμογή του, είναι σχεδόν ακατόρθωτο. Διότι ο διάλογος προϋποθέτει ανοικτότητα, σεμνότητα, ταπεινότητα και φυσικά αγάπη. Όπως ο ίδιος ο συγγραφέας διατείνεται: «στην ελληνική κοινωνία δεν υπάρχει κουλτούρα διαλόγου. Κανένας δεν μπορεί να συνομιλήσει με κανέναν». Αυτή είναι μια απτή πραγματικότητα που τη συναντούμε τα τελευταία χρόνια στην ελληνική κοινωνία. Υπάρχει ένας διάλογος κωφών σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο, όπου το μόνο που αφορά είναι η δημιουργία εντυπώσεων για να κερδηθεί η μάχη του εντυπωσιασμού και της εικόνας. Ίσως, τελικά, δεν υφίσταται διάλογος γιατί δεν υπάρχουν ιδέες και σκέψεις και γιατί ο μηδενισμός, εκτός από την έλλειψη αξιών και αρχών, έχει οδηγήσει και σε κενούς περιεχομένου ανθρώπους.

Ο Αργυρόπουλος στο βιβλίο θέτει ένα καίριο ερώτημα και από την απάντηση αυτού του ερωτήματος κρίνεται, εν πολλοίς, η σχέση του καθενός με τον χριστιανισμό. Ταυτόχρονα, δεν μπορεί παρά να είναι και πολιτικό το ερώτημα και για αυτόν τον λόγο, τελικά, ο συγγραφέας αναπόφευκτα γράφει ένα βιβλίο πολιτικής θεολογίας. Είναι γνωστό άλλωστε ότι ο Αργυρόπουλος είναι από εκείνους τους θεολόγους που, μαζί με τον έτερο θεολόγο τον Θανάση Παπαθανασίου, έκαναν γνωστή τη Θεολογία της Απελευθέρωσης στην Ελλάδα. Οπότε, άμεσα με την συγγραφική του πορεία απαντά στο μείζον ερώτημα για το αν ο χριστιανισμός είναι με τους θύτες ή με τα θύματα. Είναι γεγονός ότι από τη θέση που παίρνει κανείς στο καίριο αυτό ερώτημα εκδηλώνει αποφασιστικά και τη σχέση του με τον χριστιανισμό. Αν επιλέγει κανείς να βρίσκεται στην πλευρά των θυτών, τότε εκφεύγει του ευαγγελικού μηνύματος, που είναι η συμπόνοια στους έσχατους και στους ταπεινούς. Σε αυτή την περίπτωση ο χριστιανισμός μεταβάλλεται σε ιδεολογία και δεν σχετίζεται με τη μίμηση Χριστού, που συνιστά τη σωτηριολογική πορεία του κάθε χριστιανού. Αν, επίσης, κάποιος επιλέγει τη χλιαρότητα, θεωρώντας ότι ο χριστιανισμός είναι μόνο πνευματικός και άπτεται μόνο του ιερού, σκεπτόμενος ότι το εφήμερο δεν έχει και πολύ σημασία, αλλά η ατομική σωτηρία είναι το επίδικο, τότε ο χριστιανισμός επικαλύπτεται με ψυχολογικό μανδύα και το οντολογικό περιεχόμενο διαφεύγει της οπτικής. Αυτός ο χριστιανισμός είναι ένας φοβικός και ενοχικός χριστιανισμός, που ευνουχίζει τα συναισθήματα και την ψυχή του ανθρώπου. Τούτο έχει ως αποτέλεσμα να οδηγείται ο χριστιανός στη μνησικακία. Στην πραγματικότητα και στη δεύτερη περίπτωση, που είναι η ουδετερότητα, ένας χριστιανός βρίσκεται στην πλευρά επίσης των θυτών. Αν οι παραπάνω δύο περιπτώσεις που ανέφερα εντάσσονται στο πλευρό των θυτών, τότε υπάρχει και η τρίτη περίπτωση των χριστιανών εκείνων που βρίσκονται στην πλευρά των θυμάτων, κάνοντας πράξη την πορεία του Χριστού στη γη, όντας και ο ίδιος θύμα της εξουσιαστικότητας και της κυριαρχικότητας.

Ο Ανδρέας Αργυρόπουλος καταφέρνει να αναδείξει με έναν άμεσο βιωματικό τρόπο στο βιβλίο του έναν αυθεντικό χριστιανισμό. Έναν χριστιανισμό που βιώθηκε τους πρώτους αιώνες της Εκκλησίας, έναν χριστιανισμό της αλήθειας, της ελπίδας, της απελευθέρωσης, έναν χριστιανισμό που μεταδίδει την άκαυτη φλόγα της αγάπης. Μονολογεί εσωτερικά, αδιαμεσολάβητα, φωτεινά, για όλα εκείνα που χάνονται μέσα στη χοάνη της κοινωνικής και πολιτικής ανελευθερίας, της αδικίας, της ανισότητας. Είναι ένα βιβλίο κραυγής, υπό την οπτική του βαθιά χριστιανού ανθρώπου, που βλέπει τον μηδενισμό να εξαπλώνεται ταχύτατα και να ροκανίζει σαν αρρώστια το κοινωνικό σώμα. Είναι, εν τέλει, ένα βιβλίο που τα επόμενα χρόνια θα αποτελεί σημείο αναφοράς· και όχι μόνο για τους χριστιανούς.

https://edromos.gr/me-tous-thytes-i-me-ta-thymata-tis-istorias/?fbclid=IwAR2DDJ8fEoV3rQO14Sw5EJtEPy5WL5hUkwH7IImb95YPDHxl6pAgXMEDHiQ

Πεδίο ιδεών": Ο Θεός, οι νέοι και άλλες Rock 'n Roll ιστορίες-video-(TV100-09-04-19)

Στη Δημοτική τηλεόραση TV100, στην εκπομπή ''Πεδίο Ιδεών'' του Βασίλης Κοντογουλίδης, όπου συνομιλήσαμε

με τον Τριαντάφυλλο Σερμέτη για το βιβλίο ''Ο Θεός, οι νέοι και άλλες RocK 'n Roll ιστορίες. Η εκπομπή επαναλαμβάνεται αυτήν την Κυριακή στις 12 Μαΐου στη 1 το μεσημέρι.

ΤΡΙΚΑΛΑ .Παρουσίαση του βιβλίου"Ο Θεός ,oι Nέοι, και άλλες Rock ή Roll Ιστορίες".

Τρίκαλα 17-4-2019.Κατάμεστη η αίθουσα εκδηλώσεων του Μουσείου Τσιτσάνη στην  παρουσίαση του βιβλίου 

"Ο Θεός,οι Νέοι και άλλες Rock n roll ιστορίες".

Πολλές ευχαριστίες στους ομιλητές ,στο βιβλιοπωλείο Παπαγιάννη και στους φίλους και τις φίλες που τίμησαν με την παρουσία τους την εκδήλωση..

Θεσσαλονίκη-Τρίτη 9 Απρίλη στο TV100-"Ο Θεός,οι Νέοι και άλλες Rock ή Roll Ιστορίες".

Ο θεολόγος και συγγραφέας Ανδρέας Αργυρόπουλος και ο θεολόγος-φιλόλογος Τριαντάφυλλος Σερμέτης είναι φιλοξενούμενοι του δημοσιογράφου Βασίλη Κοντογουλίδη στο Πεδίο Ιδεών της Tv100,
την Τρίτη 9 Απριλίου στις 10 το βράδυ.Θα μιλήσουν για το τελευταίο βιβλίο του Ανδρέα Αργυρόπουλου "Ο Θεός ,oι Nέοι, και άλλες Rock ή Roll Ιστορίες".

Την Τρίτη στις 10 το βράδυ στη Δημοτική Τηλεόραση Θεσσαλονίκης

ΑΝ ΦΟΒΑΣΑΙ ΤΟ ΘΕΟ ,ΤΟΝ ΑΡΝΕΙΣΑΙ (Από το βιβλίο "Οι Νέοι ,ο Θεός και άλλες Rock n Roll ιστορίες"

Κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις ΑΡΜΟΣ το νέο βιβλίο του Ανδρέα Αργυρόπουλου, «Ο Θεός ,οι Νέοι και άλλες Rock ‘n Roll ιστορίες» από το οποίο δημοσιεύουμε μικρό απόσπασμα.

....Ο Θεός του φόβου που προβάλλεται από συγκεκριμένους θεολογικούς κύκλους, δεν έχει τίποτα κοινό με το δικό μας Θεό της αγάπης. Η πίστη σε ένα τέτοιο Θεό δεν είναι παρά η άρνηση Του. Σε όλες τις κοινωνίες από τις πρωτόγονες μέχρι τις σύγχρονες η ταύτιση της θρησκείας με το φόβο οδήγησε στην απομάκρυνση του ανθρώπου από το «ιερό». Ο Ελιάντε τονίζει ότι στις αρχαίες θρησκείες  ο φόβος των ανθρώπων για το «ιερό» είναι υπαρκτός και  είναι και η αιτία του αθεϊσμού. Η θεολογία των αφορισμών ,των απαγορεύσεων , των εντολών ,των αποκλεισμών που επιλέχθηκε από τους χριστιανούς της Δύσης αλλά υιοθετήθηκε και από τους Ορθόδοξους οδήγησε σε τραγικά αδιέξοδα . Ο Κικέρων έγραφε ότι «δε μπορούμε να αγαπήσουμε ούτε εκείνους που φοβόμαστε ,ούτε εκείνους που μας φοβούνται». Ο άνθρωπος λοιπόν ,όταν φοβάται το Θεό δεν μπορεί να τον αγαπήσει , να φτάσει στο σκοπό του που είναι το «καθ’ ομοίωση » , να γίνει και αυτός «θεός».

            Υπάρχει μια τραγική έκφραση που χρησιμοποιούν πολλοί γονείς θρησκευόμενοι και όχι μόνο, για την ανατροφή των παιδιών τους: «Ο φόβος φυλάει τα έρημα». Ποτέ δε μας είπαν οι fun αυτής της ατάκας που κατέληξαν οι νέοι και οι νέες που μεγάλωσαν με φοβίες  και ενοχές. Πόσα από τα παιδιά που έζησαν την πίστη σαν ένα σύνολο απαγορευτικών διατάξεων μεγαλώνοντας έμειναν στο χώρο της Εκκλησίας; Οι νέοι δεν τρώνε χόρτο. Τα «μην» ,τα «όχι» ,τα «πρέπει» δεν τους λένε τίποτα .Ο νέος διψάει για αλήθεια ,για αυθεντικότητα . Η καθοδήγηση κάθε είδους (πολιτική, θρησκευτική ,ιδεολογική) δεν τους λέει τίποτα. Δεν έχουν ανάγκη από έτοιμες πνευματικές συνταγές και κανόνες «ηθικής» συμπεριφοράς. Οι φθηνοί προπαγανδιστές  δεν τους αγγίζουν. Οι νέοι και οι νέες αγωνιούν ,αμφισβητούν, αμφιβάλλουν. Είναι απόλυτοι ,διψάνε για ΖΩΗ και καλά κάνουν, διαφορετικά θα ήταν ήδη πνευματικά νεκροί. Διψάνε για ένα Θεό που δεν είναι απόμακρος  αλλά είναι  ένας από μας ,που σαρκώθηκε για να βρεθεί κοντά μας  .Η πίστη σ’ Αυτόν δεν είναι δήλωση υποταγής σε μια ανώτερη εξουσία ,σε μια αυθεντία που ακολουθώ τυφλά , αλλά μια σχέση ανεπιφύλακτης εμπιστοσύνης και αγάπης , μιας αγάπης που δε γνωρίζει όρια. Το ξεπέρασμα αυτών των ορίων έχουμε να προτείνουμε στους νέους όχι το φόβο. Χαρακτηριστικό το ποίημα του Νικηφόρου Βρεττάκου, 

                         Νεφέλη

Δεν είναι η νεφέλη που σήμερα

πέντε του Μάη, έξι το απόγευμα

χρύσωσε τον ορίζοντα.

η αγάπη μου είναι

που ξεπέρασε τα όρια

της καρδιάς μου και τύλιξε

όλο τον κόσμο

σαν διάφανο στέφανο.....