Ο ιεράρχης των φτωχών

ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΚΕΝΥΑΣ ΜΑΚΑΡΙΟΣ

«Είναι ένα πολύ τραγικό γεγονός που δεν περιγράφεται με λόγια. Ο κόσμος έχει τρομοκρατηθεί. Ηταν αδιανόητο να σκοτώσουν τόσους ανθρώπους. Ομως ακούγεται ότι δεν τελείωσαν, ότι θα συνεχίσουν, ότι θα κτυπήσουν εμπορικά σημεία, κέντρα όπου πηγαίνουν πολιτικοί»

Από την Κένυα στην καρδιά της Ανατολικής Αφρικής, ο μητροπολίτης Μακάριος μεταφέρει την αίσθηση των ανθρώπων λίγες ημέρες μετά την εισβολή στο Πανεπιστήμιο της Γκαρίσα και τη δολοφονία 148 χριστιανών. «Τώρα οι αρχές ερευνούν ποιοι συνεργάστηκαν με τους ισλαμιστές και η κυβέρνηση έχει λάβει βέβαια μέτρα ασφαλείας. Δυστυχώς όμως δεν ήταν η πρώτη φορά. Πρόσφατα είχαμε 24 νεκρούς και ύστερα άλλους 36 νεκρούς όταν σκότωσαν τους επιβάτες λεωφορείου κοντά στα σύνορα με τη Σομαλία. Ηταν η επίθεση στο εμπορικό κέντρο, αλλά και στη Μομπάσα», αφηγείται ο επικεφαλής της Ορθοδοξίας σε αυτήν τη γωνιά της γης.

Στη χώρα κυριαρχεί το χριστιανικό στοιχείο, ρωμαιοκαθολικοί, Αγγλικανική Εκκλησία (καθότι πρώην αποικία) και η ορθόδοξη παρουσία με το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας. «Υπάρχει σημαντικό ιεραποστολικό, εκπαιδευτικό και ιατρικό έργο. Η Μητρόπολη λειτουργεί σε όλη τη χώρα 30 δημοτικά σχολεία και 18 γυμνάσια, λειτουργεί Πατριαρχική Σχολή και Κολέγιο. Δημιουργήσαμε σε όλη την επικράτεια 30 ιατρικά κέντρα και διατηρούμε δύο ορφανοτροφεία με 350 παιδιά. Επίσης το επισιτιστικό μας πρόγραμμα είναι πολύ σημαντικό λόγω της φτώχειας, ιδίως σε μακρινές περιοχές με ανομβρία. Είναι παιδιά που αν δεν τους βρεις λίγο φαγητό μένουν νηστικά».

Το ομογενειακό στοιχείο πλέον έχει περιοριστεί και ο μητροπολίτης είναι ο μοναδικός ιερωμένος ελληνικής καταγωγής, γεννημένος στην Κύπρο, ανάμεσα σε 300 ντόπιους ιερείς.

«Ο χριστιανικός κόσμος φοβάται καθώς είναι στόχος των φανατικών ισλαμιστών. Βρίσκομαι εδώ επί 35 χρόνια και έχω ζήσει όλες τις καταστάσεις. Ολα αυτά τα χρόνια ταξιδεύω στη χώρα και ποτέ δεν συνέβη ατύχημα. Ομως υπάρχουν προβλήματα. Σε διάφορες περιοχές γίνονται ακόμα φυλετικές σφαγές. Την περίοδο 2007-08 η μια φυλή έσφαζε την άλλη και αυτό ακόμα υπάρχει εν μέρει. Προ ημερών ένας από τους φοιτητές μας, έλεγε ότι δολοφόνησαν δύο φίλους του στο λεωφορείο άτομα από άλλη φυλή».

Επιτάφιος σε μια τεράστια παραγκούπολη

Στο Ναϊρόμπι αλλά και στις αχανείς εκτάσεις των επαρχιών πραγματοποιούνται κανονικά οι λειτουργίες τη Μεγάλη Εβδομάδα. «Εχουμε τις ακολουθίες καθημερινά πρωί και βράδυ», λέει ο μητροπολίτης. «Τη Μεγάλη Παρασκευή θα κάνουμε την περιφορά του Επιταφίου στον ναό του Αγίου Γεωργίου στην Κιμπίρα. Είναι μια απέραντη παραγκούπολη, η δεύτερη σε μέγεθος σε όλο τον κόσμο μετά τη Βραζιλία. Εκεί η Μητρόπολη διατηρεί νηπιαγωγείο, δημοτικό και κλινική».

Γιώργος Αποστολίδης

http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=38256&subid=2&pubid=64168570

Ιεραποστολική δράση του Αρχιεπισκόπου Αλβανίας κ. Αναστασίου

Η θεολογική αποτύπωση και η ιεραποστολική δράση του Αρχιεπισκόπου Αλβανίας κ. Αναστασίου στα περιοδικά Πορευθέντες και Πάντα τα Έθνη[1]

Στο τελευταίο βιβλίο του Αρχιεπισκόπου Αλβανίας κ. Αναστασίου, με τίτλο Η λησμονημένη εντολή Πορευθέντες…από τον λήθαργο στην αφύπνιση, αποτυπώνεται ο  θεολογικός λόγος και μεταφέρεται η εκκλησιαστική του διακονία εδώ και 56  χρόνια.  Πολλά από τα κείμενα του βιβλίου δημοσιεύτηκαν για πρώτη φορά στα περιοδικά Πορευθέντες και Πάντα τα Έθνη.

          Το Πορευθέντες είναι το πρώτο ιεραποστολικό περιοδικό που εκδόθηκε στη χώρα μας, με  ιδρυτή τον τότε λαϊκό θεολόγο Αναστάσιο Γιαννουλάτο. Το έντυπο αυτό κυκλοφόρησε για 11 χρόνια, από το 1959 μέχρι και το 1969, έτος που ο ιδρυτής του και τα μέλη της συντακτικής ομάδας, τα οποία προέρχονταν από το ομώνυμο «Διορθόδοξο Ιεραποστολικό Κέντρο», το παρέδωσαν στην Εκκλησία της Ελλάδας.

          Λίγα χρόνια αργότερα, το έτος 1981, κυκλοφόρησε το ιεραποστολικό περιοδικό της Αποστολικής Διακονίας Πάντα τα Έθνη, όταν ήταν Διευθυντής της ο τότε Επίσκοπος Ανδρούσης Αναστάσιος Γιαννουλάτος. Στις πρώτες δεκαετίες της κυκλοφορίας του, όποιος το μελετούσε, είχε τη σπάνια ευκαιρία να γευτεί το απόσταγμα του θεολογικού στοχασμού, της θρησκειολογικής έρευνας και της ιεραποστολικής συνέπειας του νυν Αρχιεπισκόπου Αλβανίας.

          Στην αρθρογραφία των περιοδικών αποτυπώνεται η θεολογική του εμβρίθεια και συγχρόνως η αγωνία του για την επαναφορά στη μνήμη του εκκλησιαστικού πληρώματος της λησμονημένης αναστάσιμης εντολής του Κυρίου: «πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη» (Μτθ. 28,19).

          Η φύση της Εκκλησίας συνδέεται με τη λυτρωτική αποστολή της στη σύγχρονη οικουμένη, ενώ οι αναφορές στις ιεραποστολικές προσπάθειες του παρελθόντος καταδεικνύουν τον λήθαργο, που επικρατούσε κατά τη μεταπολεμική περίοδο, επισημαίνοντας την ανάγκη της ιεραποστολικής αφύπνισης.

          Σε μεγάλο βαθμό τα κείμενα αυτά θεμελίωσαν θεολογικά τη σύγχρονη ορθόδοξη μαρτυρία και σήμαναν την έξοδο κληρικών και λαϊκών από τα στενά όρια της «αυλής μας» προς τις λευκές χώρες που περιμένουν εργάτες προς θερισμόν.

          Στα περιοδικά αυτά, που απετέλεσαν και το αντικείμενο της διδακτορικής μας έρευνας, ο Αρχιεπίσκοπος κ. Αναστάσιος ανέδειξε θεολογικά την πανορθόδοξη συμμετοχή στα διαχριστιανικά δρώμενα. Η θέση που προβάλλει είναι κρυστάλλινη: η συμμετοχή στην οικουμενική κίνηση είναι απαραίτητη και θεωρείται ως μια άλλη μορφή μαρτυρίας προς τους ετερόδοξους.

          Ομοίως, επικαλούμενος το παράδειγμα θεοφόρων πατέρων της Εκκλησίας μας, υπογραμμίζει και τη σημασία του διαθρησκειακού διαλόγου για την επικράτηση της ειρήνης στη σύγχρονη εποχή. O αλληλοσεβασμός και η νηφαλιότητα διαδραματίζουν πρωταρχικό ρόλο στο διάλογο με τις άλλες θρησκείες.

          Επίσης, στο περιοδικό Πάντα τα Έθνη ο Μακαριώτατος δημοσίευσε εκτενή χρονογραφήματά του που αποτυπώνουν ρεαλιστικά τις πάμπολλες δυσκολίες αλλά και τη χαρά της μαρτυρίας. Η προσεκτική μελέτη αυτών των άρθρων-χρονικών, τα οποία απαντούν και στον τόμο με τίτλο Στην Αφρική, δύναται να συνθέσει την ιστορία του ευαγγελισμού της Ανατολικής Αφρικής κατά τη δεκαετία του ’80. Συγχρόνως, υποδεικνύει και την αρχή που διέπει τον ευαγγελισμό, δηλαδή τη μετάδοση του μηνύματος του Ευαγγελίου σε εκείνους που δεν το γνωρίζουν. Είναι η σάρκωση του λόγου του Θεού στη γλώσσα, τον πολιτισμό, τα ήθη και τα έθιμα κάθε φυλής.

          Και όλα αυτά με έναν λόγο απλό, με έναν παλμό νεανικό και μία επιμονή άκαμπτη μπροστά στο χρέος να ξαναθυμηθούμε όλοι (μας) τη λησμονημένη εντολή.

          Και όχι μόνον θεωρία από τον θρησκειολόγο Καθηγητή του Πανεπιστημίου των Αθηνών, που δαπάνησε χρόνια έρευνας στις βιβλιοθήκες της χώρας μας και της Ευρώπης αλλά και από τον ιεραπόστολο που συνάντησε ο ίδιος λαούς άλλων θρησκειών, τους ιερούς χώρους και τους τρόπους της λατρείας τους. Και προ πάντων αναδείχθηκε ο ίδιος λειτουργός της θεολογικής μαρτυρίας και της εκκλησιαστικής έμπρακτης ιεραποστολικής εργασίας.

          Είναι προς τιμήν της Αποστολικής Διακονίας να έχει καταγράψει στις δραστηριότητες της την έκδοση ενός περιοδικού ευρείας κυκλοφορίας, όπου ο μέσος αναγνώστης έχει την ευκαιρία να συμπορευτεί στη θεολογική αναζήτηση και να συμμετάσχει στις δυσκολίες της πρώτης γραμμής των ιεραποστολικών κλιμακίων.

          Στις ημέρες μας, εκτός από τον έντυπο αγωγό επικοινωνίας με τις εκφραστικές φωτογραφίες, την πληθώρα των πληροφοριών από τις ιεραποστολικές εκκλησίες και τον κατάλογο των ευγενών συνδρομητών επί το πλείστον εκ του υστερήματός τους, θα περιμέναμε και τη χρήση των διαδικτυακών αγωγών, μια που με την υψηλή τεχνολογία προσεγγίζονται τα έσχατα της γης και αναρίθμητοι αποδέκτες με άμεσο τρόπο.

Με αυτόν τον τρόπο, δίδεται η δυνατότητα να συνεχισθεί  το ιεραποστολικό έργο του νυν Αρχιεπισκόπου Αλβανίας κ. Αναστασίου και να καταστούν οι πιστοί μάρτυρες του Ευαγγελίου στη σύγχρονη οικουμένη!

Νικόλαου Γ. Τσιρέβελου,

Δρ. Θεολογίας

---

[1] Εκφωνήθηκε στην εκδήλωση προς τιμήν του Αρχιεπισκόπου Αλβανίας κ. Αναστασίου, στις 24-02-2014 στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη.

Ιεραπόστολος της προσφοράς

Της ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΛΙΝΑΡΔΟΥ g.linardou@eleftherotypia.net

Ο Κωνσταντίνος Τσίλης, ο πρώτος μητροπολίτης της Ιεράς Μητρόπολης Σιγκαπούρης και Νοτίου Ασίας, κάνει το κήρυγμά του πράξη. «Ο χρόνος της παρουσίας μας στον πλανήτη αυτόν είναι πολύ μικρός. Αυτόν το λιγοστό χρόνο είναι κρίμα να τον χαραμίζουμε μόνο για τον εαυτό μας», δηλώνει, υπηρετώντας αγόγγυστα το εξαθλιωμένο ποίμνιό του και σώζοντας ζωές με τη δράση του

Ο Κωνσταντίνος ΤσίληςΥπάρχει ένας άνθρωπος σ' αυτόν τον κόσμο που έχει ταξιδέψει απίστευτες ώρες και έχει λυτρώσει πολλούς ανθρώπους από τον πόνο. Ενας άνθρωπος που δίνει και που ζητά αποκλειστικά και μόνο για να δώσει. Κάθε φορά που μιλώ με τον Κωνσταντίνο Τσίλη μού υπενθυμίζει την «ελαχιστότητα» της ύπαρξής μας. Είναι ο πρώτος μητροπολίτης της Ιεράς Μητρόπολης Σιγκαπούρης και Νοτίου Ασίας -δεν έχει πολύ καιρό που ιδρύθηκε-, αλλά παραμένει ένας απλός ιεραπόστολος.

Χαζεύω τις φωτογραφίες του από τη λειτουργία των Χριστουγέννων. Ενα δωμάτιο όλο κι όλο είναι η Μητρόπολη στη Σιγκαπούρη. Καμία σχέση με τη χρυσοποίκιλτη και βαριά φορεσιά ναών της χώρας μας. Οταν γεννήθηκε ο Χριστός, δεν τον υποδέχθηκαν με τυπικούρες, με γκρίνια και σπρωξίδια, με πεινασμένες γλώσσες που λαλούν «άντε να τελειώνουμε, γιατί έχουμε και δουλειές», αλλά με ένα ειλικρινές χαμόγελο που σε κάποιους ξέβραζε σκληρό πόνεμα ζωής. Οσοι -προ ημερών- μαζεύτηκαν στη Γέννηση του Χριστού, σε εκείνο το μικρό δωμάτιο στη Σιγκαπούρη, μιλούσαν σχεδόν όλες τις γλώσσες του κόσμου. Υποδέχθηκαν το Θείο Βρέφος και κατόπιν έφαγαν ζεστό φαγητό στο αλουμινόχαρτο, που είχαν ετοιμάσει λογιών λογιών άνθρωποι γι' αυτή την ξεχωριστή ημέρα.

«Δόξα τω Θεώ»

Ο Κωνσταντίνος Τσίλης είναι ένας άνθρωπος που χαμογελά συνέχεια και μαζί και τα μάτια του. Εχει αποκηρύξει τις υποκριτικά συμβατικές συμπεριφορές και, όταν πονούν και πρήζονται τα πόδια του, δεν γκρινιάζει και δεν το λέει σε κανέναν. Λέει μόνο: «Ολα καλά, δόξα τω Θεώ». Εχει γυρίσει όλους τους πλούσιους τόπους της Δύσης ζητώντας βοήθεια και αυτή τη βοήθεια την κουβαλά από αεροπλάνο σε αεροπλάνο για να την προσφέρει εκεί όπου την έχουν πραγματικά ανάγκη.

Συσσίτια, ιατρεία, ορφανοτροφεία, παροχή καθαρού νερού είναι μόνον ορισμένα από όσα έχει προσφέρει ο νεαρός μητροπολίτηςΓια δημοσιογράφος ξεκίνησε. Να γνωρίσει τον κόσμο ήθελε. Νομίζω ότι τα κατάφερε και τα δύο. Γεννήθηκε στον Πειραιά, σπούδασε στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, εργάστηκε στον Ιερό Ναό Ευαγγελιστρίας Πειραιά και συνεργάστηκε με το Ραδιοφωνικό Σταθμό της Πειραϊκής Εκκλησίας. Και μετά; Ακολούθησε τον αδελφό του, τον Νεκτάριο, μητροπολίτη Χόνγκ Κονγκ και Απω Ανατολής, ο οποίος και τον μύησε στην Ιεραποστολή.

Γιατί έκανε αυτό που κάνει; «Ισως, γιατί την πρώτη φορά που επισκέφθηκα την Ινδία, είδα μία άλλη πραγματικότητα από αυτή που ζούσα. Με έβαλε σε άλλα μονοπάτια σκέψης». Πιστεύει -και στ' αλήθεια συμφωνώ μαζί του- πως «ο χρόνος της παρουσίας μας στον πλανήτη αυτόν είναι πολύ μικρός». Λέει: «Αυτόν το λιγοστό χρόνο είναι κρίμα να τον χαραμίζουμε μόνο για τον εαυτό μας».

Ρωτά: «Γιατί η ευτυχία να είναι μόνον η ικανοποίηση του "εγώ"; Ζωή που δεν μοιράζεται είναι ζωή χαμένη, όπως λέει και το τραγούδι. Τίποτα σ' αυτή τη ζωή δεν κάνουμε μόνοι μας, από τη σύλληψή μας έως το θάνατό μας. Είναι κρίμα να μην απλώνουμε τα χέρια μας σε αυτούς που μας έχουν ανάγκη και να κρυβόμαστε στον εαυτό μας».

Ο Κωνσταντίνος δεν κρύβεται από τον εαυτό του... «Είδα γυναίκες στην Ασία με σπασμένα κόκαλα να έχουν σκίσει το δέρμα και να έχουν κάνει πληγές επειδή δεν είχαν δέκα ευρώ για να πάνε σε μία κλινική. Αλλες, πάλι, από την πείνα και τη στέρηση είχαν μείνει σκελετωμένες, ντυμένες με κουρέλια, να τρώνε το γρασίδι στο πλάι της ασφάλτου. Ανάπηρους, λεπρούς να κυκλοφορούν στους δρόμους, παιδιά να κλαίνε από την πείνα, γυμνά και γεμάτα πληγές, πεταμένα σε σωρούς από σκουπίδια. Εκεί όπου ευτυχία είναι η καθημερινή επιβίωση»...

Με μια μικρή ομάδα γιατρών μπαίνει σε χωριά στη ζούγκλα για να βοηθήσουν όσους δεν έχουν δει ποτέ στη ζωή τους γιατρό. «Σε ό,τι τους τυχαίνει, έχουν τους πρακτικούς ή τον αρχηγό του χωριού, όπου θα απευθυνθούν για να τους δώσει λύση. Με πρόχειρα ιατρεία κάτω από δέντρα, σε αντίξοες κλιματικές συνθήκες, με ανυπόφορη ζέστη ή την περίοδο των βροχών με πλημμυρισμένες λασποκαλύβες, με τη λάσπη να έχει καλύψει σχεδόν τα πάντα».

Υπήρξαν περιπτώσεις όπου όλο το χωριό παρακολουθούσε τους γιατρούς σαν ένα παράξενο φαινόμενο, σαν μία «παράσταση». Καθόταν ο ένας πλάι στον άλλον, με στυλωμένο το βλέμμα στα... περίεργα πλάσματα που εξέταζαν τους αρρώστους. «Αλλοι, πάλι, μας άγγιζαν σαν να έβλεπαν εξωγήινους λόγω της διαφορετικότητας του χρώματος του δέρματός μας», περιγράφει ο Κ. Τσίλης.

Σπουδαίο έργο

Μαζί με τον αδελφό του, χτίζουν εδώ και χρόνια ένα σπουδαίο έργο σε εκείνη τη γωνιά της Γης. Σε εκείνη τη γωνιά των μεγάλων αντιθέσεων, των πολύ πλούσιων και των εξαθλιωμένων: Τόνοι τροφίμων, χιλιάδες δέματα με ιματισμό, οικιακά σκεύη, φάρμακα και είδη προσωπικής υγιεινής· γάλα, μπισκότα και βιταμίνες για τα «παιδιά των σκουπιδιών»· σπίτια για πολύτεκνες, άπορες οικογένειες που ζουν στο δρόμο· γεωτρήσεις σε περιοχές της Ινδίας και των Φιλιππίνων για να έχουν οι άνθρωποι καθαρό πόσιμο νερό· ορφανοτροφείο στην Καλκούτα με 150 κορίτσια, δύο οικοτροφεία στην Ινδονησία για ορφανά και άπορα παιδιά· εννέα ιατρεία σε Ινδία και Ινδονησία· σχολεία και ειδικά προγράμματα για αναλφάβητους στην Ινδία, την Ινδονησία, τις Φιλιππίνες, την Ταϊλάνδη, το Πακιστάν.

Οι δύσκολες στιγμές; «Ισως από τις δυσκολότερες στιγμές να είναι οι στιγμές της μοναξιάς. Οχι οι στιγμές που είσαι μόνος, αλλά οι στιγμές που νιώθεις μικρός και αδύναμος μπροστά στις δυσκολίες των φυσικών καταστροφών, στην ανθρώπινη δυστυχία, που δεν μπορείς να νικήσεις την ανθρώπινη φθορά και την ανθρώπινη απαξίωση. Αυτή είναι η πραγματική μοναξιά και κάτι τέτοιες στιγμές κατανοείς την ελαχιστότητα του εαυτού σου. Και αυτή πονά και ενοχλεί διότι καταλαβαίνεις ότι δεν είσαι τίποτα. Απλώς θέλεις και νομίζεις πως είσαι κάτι...».

http://www.enet.gr/?i=arthra-sthles.el.home&id=407048

Θανάσης Ν. Παπαθανασίου: Η χριστιανική μαρτυρία και η σπουδή της παγκοσμίως στον περίεργο 21ο αιώνα

                             

Μια χαρτογράφηση

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Σύναξη 126 (2013), σσ. 81-85.

Υπό ποιάν έννοια είναι περίεργος ο 21^ος αιώνας; Για πολλούς λόγους μπορεί να χαρακτηριστεί έτσι, και κυρίως για όλα αυτά που ξαφνιάζουν και αποδομούν τις κοινωνίες (κυριαρχία των αγορών, έκλειψη της πολιτικής, ανάνηψη των μισαλλοδοξιών), σε αντιδιαστολή προς την αισιοδοξία και ευφορία με την οποία έκλεισε ο 20ός αιώνα. Ωστόσο, ο 21^ος αιώνας είναι ιδιαίτερα περίεργος όσον αφορά ένα ειδικό πεδίο, τις χριστιανικές παρουσίες στην υφήλιο, πεδίο όπου βρίσκεται σε εξέλιξη μια αλλαγή, ίσως μεγαλύτερης έντασης από τις προαναφερθείσες.

Στις αρχές του 20ού αιώνα το 80% των Χριστιανών όλου του κόσμου ζούσε στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική. Ήδη, όμως, στα τέλη του αιώνα, το 60% βρισκόταν στην Αφρική, την Ασία και τη Λατινική Αμερική, ενώ μεγάλα τμήματα του δυτικού πληθυσμού (και ιδίως της δυτικής Ευρώπης) περνούσε σε αποχριστιανισμό. Η πλάστιγγα αυτή συνεχίζει να γέρνει κατ’ αυτόν τον τρόπο και στον αιώνα που διανύουμε. Με την οδυνηρή εξαίρεση ιστορικών χριστιανικών κοινοτήτων που συνθλίβονται από το φανατικό Ισλάμ σε σημεία της εγγύς και μέσης Ανατολή, οι εκτός δυτικού κόσμου χριστιανικές παρουσίες εμφανίζουν έναν δυναμισμό, ο οποίος κάνει ορισμένους να υποθέτουν ότι περί το 2025, αν δεν αλλάξει κάτι δραματικά και απρόσμενα, οι ευρωπαίοι Χριστιανοί θα καταλαμβάνουν πια την τρίτη πληθυσμιακή θέση, ενώ η Αφρική και η Λατινική Αμερική θα ανταγωνίζονται για τον τίτλο της χριστιανικότερης (πάντα από πλευράς πληθυσμού) ηπείρου, με την Κίνα να παραμένει περίπου αστάθμητος παράγοντας προσώρας.  Η εικόνα γίνεται συνθετότερη, αν ληφθεί υπόψη και η συνεχιζόμενη παγκόσμια μετακίνηση πληθυσμών, η οποία έφερε στα έγκατα των δυτικών κοινωνιών όχι μόνο το Ισλάμ (πράγμα το οποίο μονοπωλεί συνήθως την προσοχή), αλλά και μορφές Χριστιανισμού που έχουν σχηματιστεί στον Τρίτο Κόσμο. Έτσι, σήμερα απαντάται και το φαινόμενο, στον αποχριστιανιζόμενο δυτικό κόσμο να ασκείται χριστιανική ιεραποστολή εκ μέρους μεταναστών[1].

Το όλο ζήτημα έχει καίρια σημασία, διότι αφορά τη ρεαλιστική επίγνωση της εκάστοτε πραγματικότητας. Ο χριστιανικός χώρος, με όλες του τις αποκλίσεις, τις διαφοροποιήσεις και τα βραχυκυκλώματα, είναι ένας χώρος δυναμικός, πολλά ρεύματα του οποίου βρίσκονται σε ρευστότητα. Πολλές χριστιανικές ταυτότητες αναπλάθονται, μέσα από μια διάθεση αναστοχασμού και ανταπόκρισης στις αγωνίες του κόσμου, άλλοτε με εναργή τα ευαγγελικά κριτήρια και άλλοτε συσκοτισμένα. Έτσι, η σπουδή της χριστιανικής μαρτυρίας αποκτά ιδιαίτερη επικαιρότητα και αμεσότητα.

Το 1993, επτά χρόνια πριν την ανατολή της νέας χιλιετίας, εκδόθηκε ένας συλλογικός τόμος με βασικό ερώτημα το μέλλον της χριστιανικής ιεραποστολής κατά τον νέο αιώνα που πλησίαζε. Ο Άλαν Νήλυ, καθηγητής ιεραποστολικής στο Θεολογικό Σεμινάριο του Πρίνστον ξεκινούσε το κείμενό του με μια διαπίστωση: Πριν από πενήντα σχεδόν χρόνια το γνωστικό αντικείμενο της ιεραποστολικής βρισκόταν σε άμεση αμφισβήτηση. Οι έδρες της ιεραποστολικής απέμεναν κενές και το μάθημα απαλειφόταν, στα χέρια μιας γενιάς η οποία ήθελε αγωνιωδώς να αποστασιοποιηθεί από τον ιμπεριαλισμό και την αποικιοκρατία. Και όμως, πριν ακόμη εκπνεύσει ο 20ός αιώνας, η έννοια της μαρτυρίας και της ιεραποστολής πέρασε σε φάση ανάκαμψης, κριτικού αναπροσανατολισμού, διεύρυνσης και αναζωπύρωσης σε παγκόσμιο επίπεδο. Ο Νήλυ κατέληγε ότι το ερώτημα πλέον δεν ήταν αν θα συνεχιστεί η διδασκαλία της ιεραποστολικής στον 21^ο αιώνα, αλλά ποια θα είναι η φυσιογνωμία και το περιεχόμενό της[2].

Σύμφωνα με μια πρόσφατη καταγραφή[3], σήμερα υπάρχουν παγκοσμίως τριάντα ακαδημαϊκές ενώσεις ειδικών της Ιεραποστολικής, οι οποίες μελετούν, συζητούν, διοργανώνουν συνέδρια και εκδίδουν περιοδικά. Η αρχαιότερη εν ενεργεία είναι η «Γερμανική Εταιρεία Ιεραποστολικής» («Deutsche Gesellschaft für Missionswissenschaft»), που ιδρύθηκε το 1918, και η νεώτερη η «Ιαπωνική Εταιρεία Ιεραποστολικής» («Japan Missiological Society»), που συγκροτήθηκε το 2005. Ο επτά εκ των τριάντα ενώσεων ιδρύθηκαν από το 2000 και μετά. 

Παράλληλα λειτουργούν πανεπιστημιακά ινστιτούτα ή τμήματα, όπως το «Σουηδικό Ινστιτούτο Ιεραποστολικών Ερευνών» («Svenska Institutet för Missionsforskning») στο Πανεπιστήμιο της Ουψάλα, το «Κέντρο Διαπολιτισμικής Θεολογίας, Διαθρησκειακού Διαλόγου, Ιεραποστολικής και Οικουμενισμού» («Centre for Intercultural theology, Interreligious dialogue, Missiology and Ecumenism») στο Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης, το «Κέντρο Μελέτης του Παγκόσμιου Χριστιανισμού» («Centre for the Study of World Christianity») στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου κ.ά.  Η δουλειά αυτών των ινστιτούτων είναι πολύ σημαντική, αν λάβει κανείς υπόψη ότι ορισμένα πανεπιστημιακά περιβάλλοντα παραμένουν δύστροπα προς την έννοια της ιεραποστολής, είτε διότι αγνοούν ότι από την εποχή της αποικιοκρατίας οι ιεραποστολικές αντιλήψεις έχουν αλλάξει ριζικά, είτε διότι προτιμούν τις γενικές θρησκευτικές σπουδές, χωρίς τη δυναμική της μαρτυρίας και της συνάντησης με τον κόσμο. Από την άλλη, όμως, είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα η διαπίστωση ότι οι ιεραποστολικές σπουδές δεν αναπτύσσονται μόνο στους ειδικούς χώρους που προαναφέραμε, αλλά συχνά αποτελούν παράμετρο άλλων ερευνητικών προσπαθειών, όπως, λ.χ., της ιστορίας, της ανθρωπολογίας και της πολιτικής επιστήμης. Tέλος υπάρχουν και ευρύτερα δίκτυα – fora, τα οποία φέρνουν σε επαφή και διάλογο ενώσεις και πρόσωπα. Ενδεικτικό είναι και το γεγονός ότι αρκετά τέτοια δίκτυα δημιουργήθηκαν μετά το 2000, στον Τρίτο Κόσμο (όπως το «Ιεραποστολικό Φόρουμ της Μπανγκόκ» το 2004 και το «Κορεατικό Φόρουμ Ιεραποστολικής» το 2005)[4].

Χαρακτηριστικά είναι τα θέματα που έχουν προγραμματιστεί να συζητηθούν στις ετήσιες συναντήσεις και τα συνέδρια ιεραποστολικών ενώσεων και πανεπιστημιακών ινστιτούτων για το τρέχον έτος. Τη στιγμή που γραφόταν το παρόν σημείωμα, η «Ένωση Καθηγητών Ιεραποστολικής» («Association of Professors of Mission») ετοίμαζε τη συνάντησή της με θέμα «Κοινωνική συμμετοχή. Η πρόκληση του ‘κοινωνικού’ στην ιεραποστολική εκπαίδευση» (20-21 Ιουνίου), η δε «Αμερικανική Εταιρεία Ιεραποστολικής» («American Society of Missiology») τη δική της με θέμα  «Το μέλλον του μαθήματος της Ιεραποστολικής» (21-23 Ιουνίου, αμφότερα στο Wheaton College του Ιλλινόις). Το «Κέντρο Μελέτης του Αφρικανικού και του Ασιατικού Χριστιανισμού “Άντριου Γουώλς[5]”» («The Andrew Walls Centre for the Study of African and Asian Christianity») πραγματοποιεί συνέδριο με θέμα «Πιετισμός – Μεθοδισμός – Παγκόσμιος Χριστιανισμός» (21-23 Ιουνίου, στο Liverpool Hope University της Βρετανίας). Η «Ομάδα Γέηλ - Εδιμβούργου για την ιστορία της ιεραποστολικής κίνησης και του παγκόσμιου Χριστιανισμού» («The Yale - Edinburgh Group on the History of the Missionary Movement and World Christianity», την οποία στηρίζει το «Κέντρο Μελέτης του Παγκόσμιου Χριστιανισμού» του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου και η Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου του Γέηλ), διοργανώνει συνέδριο με θέμα «Υγεία, θεραπεία και ιατρική στην ιστορία τω χριστιανικών ιεραποστολών και του παγκόσμιου Χριστιανισμού» (27-29 Ιουνίου, στη Θεολογική Σχολή του Γέηλ). Η «Συμμαχία για την Ευάλωτη Ιεραποστολή»  («Alliance for Vulnerable MIssion») διοργανώνει δύο συναντήσεις σχετικά με την έννοια της «ευάλωτης ιεραποστολής», η οποία, σε γενικές γραμμές, σημαίνει δραστηριότητα έξω από τον δυτικό κόσμο, επί τη βάσει τοπικών γλωσσών και τοπικών μέσων (24 Σεπτεμβρίου στην Καλιφόρνια και 14-16 Νοεμβρίου στο Νόριτς της Βρετανίας). Τέλος, η «Καθολική Ιεραποστολική Ένωση των Ηνωμένων Πολιτειών» («United States Catholic Mission Association») θα συνέλθει με θέμα τα «Κοινωνικά δίκτυα. Μια νέα γλώσσα για την ιεραποστολή» (25-27 Οκτωβρίου, στο Σαιντ Λιούις του Μιζούρι)[6].

Παρόμοια κινητικότητα παρατηρείται και όσον αφορά τα περιοδικά ιεραποστολικών σπουδών και προβληματισμού. Πρόσφατη καταγραφή[7] ανεβάζει τον αριθμό τους στα 76. Πολλά εκδίδονται εντύπως και ηλεκτρονικώς ταυτοχρόνως, άλλα μόνο ηλεκτρονικώς και μερικά μόνο εντύπως[8]. Εδρεύουν σε διάφορα μέρη της υφηλίου, άλλα έχουν ομολογιακή και άλλα οικουμενική φυσιογνωμία, άλλα επικεντρώνουν στα ζητούμενα μιας γεωπολιτισμικής ενότητας, άλλα φιλοξενούν ευρύτερους προβληματισμούς. Από πλευράς γλωσσών κυριαρχούν τα αγγλικά, ακολουθούν γαλλικά ή γερμανικά, εμφανίζονται όμως και γλώσσες όπως ισπανικά, νορβηγικά, ολλανδικά, κορεάτικα, ιαπωνικά, ινδονησιακά (άλλοτε με παράλληλη αγγλική έκδοση, άλλοτε όχι). Στην καταγραφή δεν θα βρούμε Ορθόδοξη παρουσία, ούτε στα ελληνικά ούτε σε άλλη γλώσσα. 

Αλλά και στην καταγραφή των ιεραποστολικών ενώσεων και ινστιτούτων, που αναφέραμε παραπάνω, θεσμική Ορθόδοξη παρουσία (δηλαδή όχι απλώς περιστασιακή παρουσία ατόμων) μπορεί να υποψιαστεί κανείς μόνο στην περίπτωση της «Κεντροευρωπαϊκής και Ανατολικοευρωπαϊκής  Ένωσης Ιεραποστολικών Σπουδών («Central and Eastern European Association for Mission Studies»), που ιδρύθηκε το 2002 και την οποία συγκροτούν φορείς διαφόρων ομολογιών, ανάμεσα στους οποίους και το «Ορθόδοξο Ερευνητικό Ινστιτούτο Ιεραποστολικής, Οικουμενισμού και Νέων Θρησκευτικών Κινήσεων» της Αγίας Πετρούπολης, το οποίο όμως αποτελεί μια ιδιότυπη ρωσική παρουσία και εργάζεται διομολογιακά[9]. Πέραν τούτου, όμως, απουσιάζουν ολότελα από την εν λόγω καταγραφή φορείς όπως το «Ιεραποστολικό Ινστιτούτο του Ορθόδοξου Χριστιανισμού («Missions Institute of Orthodox Christianity»), που λειτουργεί στη Βοστώνη από το 2010 στο πλαίσιο του Ελληνικού Κολλεγίου και της Ελληνορθόδοξης Θεολογικής Σχολής του Τιμίου Σταυρού.

Μια έρευνα και καταγραφή της ύπαρξης ή  της ανυπαρξίας ιεραποστολικών σπουδών και μελέτης του σύγχρονου παγκόσμιου Χριστιανισμού (μιας μελέτης που υπερβαίνει την εξέταση της οικουμενικής κίνησης) στον Ορθόδοξο θεολογικό και εκκλησιαστικό χώρο, είναι, ομολογουμένως,  ένα εγχείρημα που ο γράφων έχει ξεκινήσει. Αν το δύσβατο του εδάφους θα επιτρέψει την ολοκλήρωση αυτής της πορείας, παραμένει ερώτημα ανοιχτό.

---

[1] Βλ. Peter Vethanayagamony, “Mission from the Rest to the West”, Mission after Christendom. Emergent Themes in Contemporary Mission (επιμ. Ogbu U. Kalu, Peter  Vethanayagamony, Edmund Kee-Fook Chia), εκδ. Westminter John Knox Press, Louisville, Kentucky 2010, σσ. 59-61. Πρβλ. Θανάσης Ν. Παπαθανασίου, «Αποτύπωση της χριστιανικής πραγματικότητας ανά την υφήλιο», Νέα Εστία 1849 (2011), σσ. 779-782.

[2] Alan Neely, “The Teaching of Mission”, Toward the 21^st Century in Christian Mission (επιμ. James M. Phillips & Robert T. Coote), εκδ. Eerdmans, Grand Rapids, Michigan 1993, σσ. 269-270.

[3] Gerald H. Anderson, “Professional Academic Associations for Mission Studies”, International Bulletin of Missionary Research 37.1 (1013), σσ. 13-16.

[4] Anderson, ό.π., σ. 16.

[5] Ο Andrew F. Walls (1928 - ) είναι διακεκριμένος ειδικός της Ιεραποστολικής και ερευνητής του αφρικανικού Χριστιανισμού, ο οποίος, συν τοις άλλοις, διετέλεσε διευθυντής του περίφημου το «Κέντρου Μελέτης του Παγκόσμιου Χριστιανισμού» στο Εδιμβούργο. Χαρακτηριστικό είναι το βιβλίο του The Cross-Cultural Process in Christian History. Studies in the Transmission and Appropriation of Faith, εκδ.  Orbis Books, Maryknoll, New York, 2002.

[6] Βλ. International Bulletin of Missionary Research 37.2 (1013), σ. 110.

[7] Πρβλ. προηγούμενη αναφορά μου: «(Ιερ)αποστολ(ικ)ή: Μια υπόθεση με πάρα πολλές παρενθέσεις. Ζητήματα σπουδής, από την Ευρώπη μέχρι τον Τρίτο Κόσμο σήμερα», Σύναξη 103 (2007), σσ. 67-76 και, επεξεργασμένο, στο βιβλίο μου: Η Εκκλησία γίνεται όταν ανοίγεται. Η ιεραποστολή ως ελπίδα και ως εφιάλτης, εκδ. Εν Πλω, Αθήνα ²2009, σσ. 307-324.

[8] Jonathan J. Bonk, Erica Stalcup, Wendy Jennings, Dwight P. Baker, “Missiological Journals. A Checklist”, International Bulletin of Missionary Research 37.1 (1013), σσ. 42-49. Η καταλογογράφηση δίνει όλα τα απαραίτητα στοιχεία κάθε περιοδικού: διευθυντή, έτος ίδρυσης, θεολογικό προσανατολισμό, συχνότητα έκδοσης και διεύθυνση (συμβατική και ηλεκτρονική).

[9] Βλ. Wil Van Den Bercken, “Theological Education for Laypeople in Russia, Belarus and Ukraine: a Survey of Orthodox and Catholic Institutions”, Religion, State & Society 32.3 (2004), σ. 305.  Επίσης http://www.biblicalstudies.org.uk/pdf/rss/32-3_299.pdf

Θανάσης Ν. Παπαθανασίου:Ένας Ιάπωνας δίχως σχιστά μάτια. Άγιος Νικόλαος Κασάτκιν: εκατό χρόνια από την κοίμηση του.

                                                   

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Σύναξη 124 (2012), σσ. 83-88.

Το 2012 συμπληρώθηκε αιώνας από την κοίμηση ενός εκ των σημαντικοτέρων Ορθοδόξων ιεραποστόλων της νεότερης εποχής: του ρώσου Νικολάου (κατά κόσμον Ιβάν Ντμίτριεβιτς) Κασάτκιν (1836-1912). Τον Φεβρουάριο του 1861 πρωτοπάτησε την ιαπωνική γη, η οποία και τον δέχτηκε στην αγκαλιά της, πάλι Φεβρουάριο, μετά από πενηνταένα χρόνια αδιάκοπης διακονίας της σάρκωσης του ευαγγελίου σε έναν αλλιώτικο πολιτισμό. Πρώτος επίσκοπος (1880) και αρχιεπίσκοπος (1906) της εν Ιαπωνία Ορθόδοξης Εκκλησίας (Χαρισουτόσου Σεϊκυοκάι - Harisutosu Seikyokai), ο Νικόλαος, του οποίου η μνήμη πανηγυρίζεται στις 3 Φεβρουαρίου, έχει αφήσει μια κληρονομιά για την οποία προεχόντως Ρώσοι και Ιάπωνες, αλλά πλέον και δυτικοί μελετητές δείχνουν εξαιρετικό ενδιαφέρον, ιδιαίτερα μάλιστα μετά την ανακάλυψη των εκτεταμένων ημερολογίων του (1870-1911[1]) στα Εθνικά Αρχεία της Αγίας Πετρούπολης το 1979. Γραμμένα στη ρωσική, τα ημερολόγια είναι μπαξές πληροφόρησης για πλήθος πεδίων (ιστορία, γλωσσολογία, ιεραποστολική, πολιτισμό, διπλωματία) και καρτερούν τον κόπο όσων υποψιάζονται ότι μετά τη στροφή έχει ακόμα πολύν δρόμο. Είναι, επί πλέον, χαρακτηριστικό ότι τα ημερολόγια γέμουν και πολύ προσωπικών καταγραφών, τόσο προσωπικών, ώστε ορισμένοι εκκλησιαστικοί άνθρωποι εξέφρασαν τη δυσφορία τους για τη συνολική δημοσίευσή τους[2]. Αλλά, θα ήταν δυνατό να μαντρώνεται η σπουδή σε προεπιλεγμένο υλικό; Με τι κριτήρια; Και με τίνος απόφαση;

Οι Ελλαδίτες λάμβαναν πληροφορίες για την εν Ιαπωνία νεοσύστατη Ορθόδοξη Εκκλησία ήδη στα τέλη του 19ου αιώνα[3]. Μάλιστα το 1891 ο πρίγκηπας Γεώργιος επισκέφθηκε τη χώρα μαζί με το εξάδελφό του ρώσο τσάρεβιτς Νικόλαο Ρωμανώφ, το δε 1893 επισκέφθηκε το ιεραποστολικό κέντρο στο Τόκυο ο επίσκοπος Ζακύνθου Διονύσιος[4]. Σφαιρικότερα από ιστορικής και θεολογικής πλευράς μελετήματα εμφανίστηκαν στην Ελλάδα μισόν αιώνα μετά την εκδημία του Νικολάου, χάρη στην παρέμβαση του Διορθόδοξου Ιεραποστολικού Κέντρου "Πορευθέντες": μερικά στις αρχές της δεκαετίας του 1960[5] και κάποια το 1971[6]. Στη συνέχεια, πέρα από σποραδικά δημοσιεύματα[7], δεν ευτυχήσαμε -απ' όσο μπορώ να ξέρω- να έχουμε κάποιο συνθετικό έργο, που να έχει παρακολουθήσει την κατοπινή έρευνα. Τα πλέον διαθέσιμα σήμερα μελετήματα είναι δύο εκ των προμνημονευθέντων, αμφότερα του νυν αρχιεπισκόπου Αλβανίας, που επανεκδόθηκαν το 2009 μεταγλωττισμένα και με μια ελάχιστη προσθήκη[8]. Έξω, πάντως, από την Ελλάδα, τη χώρα με δύο θεολογικές σχολές και τέσσερις εκκλησιαστικές ακαδημίες, συναντά κανείς, κυρίως από τη δεκαετία του 1970, διαφόρων ειδών μελέτες (μεταπτυχιακών συμπεριλαμβανομένων[9]) πάνω στο έργο του φωτιστή των Ιαπώνων.

Από το πυλύεδρο έργο του Νικολάου, τρία μόνο σημεία θα επισημάνω εδώ, ενδεικτικά της δυναμικής που μπορεί να προσφέρει μια κριτική έρευνα.

1. O Νικόλαος ήταν πατριώτης, και μάλλον αρκετά επιφυλακτικός απέναντι στον αντιπαραδοσιακό μοντερνισμό. Μπορεί, λοιπόν, να φανταστεί κανείς τις αναδράσεις που επιτελέστηκαν στη συνείδησή του όταν, με το ξέσπασμα του Ρωσο-ιαπωνικού πολέμου το 1904, επέλεξε, δίνοντας προτεραιότητα στα εκκλησιαστικά κριτήρια, να παραμείνει στη γη της τοπικής του, ιαπωνικής εκκλησίας, κι όχι να αναχωρήσει, όπως οι άλλοι ρώσοι υπήκοοι, για την κατά κόσμον πατρίδα. Την εγκύκλιο που απηύθυνε στις 11 Φεβρουαρίου (πάλι Φεβρουάριος!) 1904 στο ποίμνιό του, τη μνημονεύουν διάφορα δημοσιεύματα, το εκτενέστερο όμως απόσπασμά της μας το έδωσε ο Ηλίας Βουλγαράκης[10]. Χάριν όσων δεν το έχουν υπόψη τους, το μεταγράφω στην καθομιλουμένη:

Εκπληρώστε, αδελφοί και αδελφές, ό,τι απαιτεί από σάς το καθήκον σας ως πιστών υπηκόων. Να δέεστε στο Θεό για να παρέχει νίκες στις αυτοκρατορικές σας στρατιές,  να ευχαριστείτε τον Θεό για τις νίκες που θα δωρίζει, να προσφέρετε για τις ανάγκες του πολέμου. Εσείς που θα κληθείτε στα πεδία των μαχών, πρέπει να πολεμήσετε χωρίς να νοιάζεστε για τη ζωή σας, όχι όμως από μίσος κατά του εχθρού, αλλά από αγάπη για τους συμπατριώτες σας, ενθυμούμενοι τους λόγους του Σωτήρα: "μείζονα ταύτης αγάπην ουδείς έχει, ίνα την ψυχήν αυτού θη υπέρ των φίλων αυτού" (Ιω. 5:13). Με δυο λόγια, κάντε ό,τι απαιτεί από σάς η αγάπη προς την πατρίδα [...]. Όμως, εκτός από την επίγεια πατρίδα έχουμε και επουράνια. Σ' αυτήν ανήκουν όλοι οι άνθρωποι, αδιακρίτως εθνικότητας, διότι όλοι είναι εξ ίσου παιδιά του ουράνιου Πατέρα και αδέρφια μεταξύ τους. Η πατρίδα μας αυτή είναι η Εκκλησία, της οποίας είμαστε όλοι εξ ίσου μέλη, και στην οποία τα παιδιά του ουράνιου Πατέρα απαρτίζουν πραγματικά μία και την αυτή οικογένεια. Ως εκ τούτου δεν χωρίζομαι από σας, αδερφοί και αδερφές, αλλά παραμένω στην οικογένεια που είναι δική σας, όπως και δική μου. Από κοινού καλούμαστε να εκπληρώσουμε τα καθήκοντά μας προς τον ουράνιο Πατέρα μας, όπως αρμόζει στον καθένα μας.

2. Ο Νικόλαος ανέδειξε εμπράκτως σημαντικά χαρακτηριστικά της Ορθόδοξης ιεραποστολής (δημιουργία γηγενούς εκκλησίας με γηγενή κλήρο, εκτεταμένο μεταφραστικό έργο, πρόσληψη ιαπωνικών πολιτισμικών δεδομένων κοκ). Την εποχή εκείνη, αυτά τα χαρακτηριστικά διαφοροποιούσαν αρκετά την Ορθόδοξη παρουσία από ετερόδοξες ιεραποστολές, οι οποίες συνήθως δεν διέκριναν τον εκχριστιανισμό από τον εκδυτικισμό. Για την εποχή, ήταν επαναστατική η εκ μέρους του Νικολάου κατάφαση (έστω και με μια νότα στατικότητας) της πολιτισμικής ετερότητας των λαών παγκοσμίως, όπως την εξέφρασε το 1880 απευθυνόμενος στο ποίμνιό του μετά από μεγάλο του ταξίδι στις ΗΠΑ, την Αγγλία, τη Ρωσία και την Κωνσταντινούπολη:

Έχω ταξιδέψει σ' όλο τον κόσμο δυο φορές κι έχω δει διάφορες χώρες. Υπάρχουν άνθρωποι λευκοί και μαύροι, άνθρωποι περισσότερο κι άνθρωποι λιγότερο ανεπτυγμένοι, άλλοι ντυμένοι κι άλλοι σχεδόν γυμνοί. Ο Θεός δημιούργησε διαφορετικά κλίματα, διαφoρετική ένδυση, διαφορετικές τροφές και έθιμα. Είναι φυσικό να διαφέρουν οι χώρες και οι κυβερνήσεις τους. Είναι σαφές ότι δεν πρέπει να προσπαθήσουμε να τους κάνουμε ίδιο πράγμα, αλλά θα πρέπει τα πράγματα να μείνουν όπως είναι, μέχρι το τέλος του κόσμου. Αυτό είναι το θέλημα του Θεού. Παρ' όλο που η εξωτερική εμφάνισή τους διαφέρει, όλοι οι άνθρωποι είναι ένα. Δεν έχε σημασία πού ζουν. Όλοι οι άνθρωποι είναι ίδιοι, υπό την έννοια ότι όλοι έχουν συνείδηση, γνωρίζουν τι είναι καλό και τι κακό, και διαθέτουν όλοι τη δυνατότητα για πίστη. Μήπως αυτο δεν είναι σημάδι ότι όλοι οι άνθρωποι είναι παιδιά του Θεού; Είναι Ορθόδοξο καθήκον μας να οδηγήσουμε αυτούς που είναι ακόμη χαμένοι και περπατούν στο σκοτάδι[11].       

Αλλά θα ήταν λειψή (και άρα λαθεμένη) εικόνα αν κανείς συνάγει μόνο αντιδιαστολή προς τη δυτικό Χριστινοσύνη. Ο Νικόλαος είχε επίγνωση της χριστιανικής διαίρεσης, αλλά δεν έφτανε σε απομονωτισμό (και μάλιστα, μισόν αιώνα, χοντρικά πριν από τη δημιουργία της οικουμενικής κίνησης). Τα Πρακτικά του περίφημου παγκόσμιου προτεσταντικού ιεραποστολικού συνεδρίου στο Εδιμβούργο το 1910, μνημονεύουν την απάντηση του Κασάτκιν στην πρόσκληση που του είχε απευθυνθεί, και στην οποία δεν ανταποκρίθηκε:

Τελώ σε φιλικές, ή μάλλον σε αδελφικές σχέσεις με όλους τους ιεραποστόλους των άλλων τμημάτων [σσ: του Χριστιανισμού] που γνωρίζω, και το ίδιο οι Χριστιανοί μας με τους δικούς τους Χριστιανούς. Έτσι θα παραμείνουμε, όσο μας αφορά, διότι γνωρίζουμε ότι το πρώτο χρέος μας ως Χριστιανών είναι να καλλιεργήσουμε τη χριστιανική αγάπη προς όλους τους ανθρώπους και ειδικά προς τους εν Χριστώ αδελφούς μας. Ωστόσο δεν υπάρχει πραγματική και πλήρης ενότητα μεταξύ ημών και των άλλων τμημάτων. Κι επί πλέον βρισκόμαστε μακριά από αυτή την ενότητα, διότι είμαστε διαιρεμένοι όσον αφορά τη χριστιανική διδασκαλία[12].

Ο Νικόλαος είχε προσωπικές σχέσεις με αξιόλογους ετερόδοξους ιεραποστόλους[13], αλλά συμμετείχε  και σε διαβουλεύσεις σχετικά με τη διαχριστιανική ενότητα, ιδίως με την Αγγλικανική εκκλησία. Από το 1907 συμπεριλαμβανόταν στους μέντορες της "Εταιρείας για την Προαγωγή της Ένωσης της Ανατολικής Ορθόδοξης και της Αγγλικανικής Εκκλησίας", η οποία ιδρύθηκε το 1906 στην Αγγλία και διέθετε παράρτημα στο Τόκυο. Στην ιαπωνική πρωτεύουσα ο Νικόλαος συμμετείχε, μαζί με τον π. Ηenry Scott Jefferys της Επισκοπελιανής Εκκλησίας των ΗΠΑ, σε σχετική ομάδα εργασίας[14].

3. Ο Νικόλαος ήταν αποφασιστικά προσανατολισμένος προς μια νέα σάρκωση του Ευαγγελίου. Το 1903 έλεγε στην γενική συνέλεση της εκκλησίας του:

Είμαι πεπεισμένος ότι τώρα, όπως και ανέκαθεν, στη λεγόμενη Yamato-damashii [τη γιαπωνέζικη ψυχή, το γιαπωνέζικο πνεύμα] ζει ανιδιοτελής δύναμη [...]. Αλλο ένα αξιοσμείωτο χαρακτηριστικό της Yamato-damashii είναι η ισχυρή αυτοπεποίθηση, πράγμα που κάνει τον ιαπωνικό λαό να δίνεται ψυχή τε και σώματι στον στόχο που έχει τεθεί [...]. Επί πλέον, στα βάθη του εθνικού πνεύματος των Ιαπώνων υπάρχει αναμφίβολα μια εκπληκτική θρησκευτικότητα και ως εκ τούτου αυταπάρνηση κατά τη διακονία μιας θρησκείας [...]. Δεν αμφιβάλλω πως, αν κανείς αρχίζει να αναζητά, θα βρει εδώ πατέρες σαν τον Ζεβεδαίο του ευαγγελίου, που δεν απαγόρευσε στα παιδιά του να αφήσουν τον ίδιο και κάθε τι, προκειμένου να ακολουθήσουν τον Σωτήρα. Θα βρείτε επίσης εδώ υιούς του Ζεβεδαίου, οι οποίοι είναι έτοιμοι να αφήσουν τους πατέρες τους και κάθε τι προκειμένου να υπηρετήσουν τον Θεό και Σωτήρα τους[15].     

Ποιες, λοιπόν, διαστάσεις μπορεί να λάβει η σάρκωση του Ευαγγελίου στα εκάστοτε πολιτισμικά δεδομένα, ώστε η πραγματική, συγκεκριμένη, σημερινή ζωή να εγκεντρίζεται στη Βασιλεία; Ο Νικόλαος αναγνώριζε πρωτεύοντα ρόλο στη χρήση της γηγενούς γλώσσας. "Ακόμα και στο μικρότερο εκκλησίασμα", έλεγε, "οι ακολουθίες πρέπει να γίνονται στα γιαπωνέζικα[16]". Εκπόνησε μεταφράσεις σε εκλεπτυσμένη, περίπου λόγια ιαπωνική γλώσσα. Μα, όπως συμβαίνει πάντα, μια ουσιαστική προσπάθεια μετά-φρασης αφορά όχι μόνο αντιστοίχιση λέξεων, αλλά και νοημάτων, βιωμάτων, παραστάσεων. Έχει, για παράδειγμα, επισημανθεί ότι την κυριακή φράση "τον άρτον ημών τον επιούσιον" ο Κασάτκιν την απέδωσε ως "την τροφήν ημών την επιούσιαν", με ιδεόγραμμα που κατά βάσιν σημαίνει "ρύζι"[17]. Κι από την άλλη, παρ' όλο που ο Νικόλαος εκτιμούσε εξαιρετικά την ρωσική εκκλησιαστική μουσική και φρόντιζε για την μουσική κατάρτιση των στελεχών της αρτιγέννηστης εκκλησίας, φέρεται να εξέφρασε την επιθυμία για μια εκκλησιαστική μουσική δημιουργία αληθινά ιαπωνική[18].  

Τα τελευταἰα λόγια του Νικολάου, όπως τα διέκοπτε πόνος στην καρδιά, και όπως μας παραδόθηκαν από τους αυτήκοες μαθητές του, θυμίζουν την ταπεινότητα των μεγάλων, την οποία αδιάκοπα συναντάμε στο διάβα της Εκκλησίας:

Καθώς κοιτώ το δρόμο που ακολούθησα στη ζωή μου... και τι έγινε, λοιπόν;... Μόνο σκοτάδι!... Ό,τι έγινε, έγινε από τον Θεό, κι εγώ... τι ασημαντότητα! Τίποτα, μηδέν, κυριολεκτικά μηδέν!... Και, αν μόλις και μετά βίας σώζεται ένας δίκαιος, πού θα βρεθώ εγώ, ένας αμαρτωλός; Μου αξίζει το χειρότερο μέρος της αβύσσου[19].  

---

[1]    Κennosuke Nakamura, "Some aspects of the life and work of St Nikolai of Japan", Saint Nikolai Kasatkin and the Orthodox Mission in Japan. A Collection of Writings by an International Group of Scholars about St Nikolai, his Disciples, and the Mission (επιμ. Michael Van Remortel – Peter Chang), εκδ. Divine Ascent Press, Monastery of St John of Shanghai and San Francisco, Point Reyes Station, California 2003, σσ. 82-86. Στα καθ' ημάς, έχουν δημοσιευτεί μερικές ειδήσεις για τα ημερολόγια. Βλ. "Ιάπωνας ανακαλύπτει στη βιβλιοθήκη του Λένινγκραντ το ημερολόγιο του Νικολάου Κασάτκιν", Πάντα τα Έθνη 3 (1982), σ. 12. Θανάσης Ν. Παπαθανασίου, "Αρκεί να πεις Νικολάι-Ντο", Πάντα τα Έθνη 50 (1994), σσ. 54-55. Ειρήνη Λιγνού, "Έκδοση του Ημερολογίου του Ορθοδόξου ιεραποστόλου Νικολάου Κασάτκιν", Πάντα τα Έθνη 58 (1996), σσ. 44-45.

[2]    "Εditors' Preace", St Nikolai Kasatkin, ό.π., σσ. xiv-xv.

[3]    Τις ειδήσεις αυτές συγκέντρωσε ο Ηλίας Βουλγαράκης, Η ιεραποστολή κατά τα ελληνικά κείμενα από του 1821 μέχρι του 1917, εκδ. Πορευθέντες, Εν Αθήναις 1971, σσ. 196-215.

[4]    Michael Van Remortel, "Historical Introduction", St Nikolai Kasatkin, ό.π., σσ. 16-17. Eleonora Sablina, "Pathways of a pilgrim from Russia", St Nikolai Kasatkin, ό.π., σ. 51. Πρόκειται για τον Διονύσιο Γ΄ Πλαίσα (1852-1933)· βλ. π. Παναγιώτης Καποδίστριας, Ζακυνθινοί επίσκοποι στον κόσμο, εκδ. Ι. Μητρόπολις Ζακύνθου, 2004, σσ. 66-73.

[5]    Ν(ikita) Struve, "Η ιεραποστολική δράσις της ρωσσικής Εκκλησίας", Πορευθέντες 10 (1961), σσ. 23-24. Ι. Ν. Σαμπάτιν, "Νικόλαος Κασάτκιν", Θρησκευτική και Ηθική Εγκυκλοπαίδεια 9 (1963), σσ. 534-535. (Αναστάσιος Γιαννουλάτος), "Orthodoxy in the Land of the Rising Sun", Orthodoxy 1964. A Pan-Othodox Symposium (επιμ. The Brotherhood of Theologians "Zoe"), Athens 1964, σσ. 300-319.

[6]    Aρχιμ. Αναστάσιος Γ. Γιαννουλάτος, Ο όρθρος της Ορθοδοξίας εις την Ιαπωνίαν, Αθήναι 1971 (το οποίο όμως αφορά μόνο την πρώτη δεκαετία της ορθόδοξης παρουσίας στην Ιαπωνία) και Βουλγαράκης, ό.π..

[7]    Βλ. λ.χ. Kawamata Käsucinde, "Eγκαίνια του Νικολάι-Ντο" (μτφρ. Στ. Παπαλεξανδρόπουλος), Πάντα τα Έθνη 4 (1982), σσ. 22-24. Μιχάλη Μακράκη, "Η συνάντηση του Ντοστογιέφσκι με τον Αρχιεπίσκοπο της Ιαπωνίας Νικολάι Κασάτκιν", Πάντα τα Έθνη  6 (1983), σσ. 26-28. Naomi Takahasi, "Ο φωτιστής της Ιαπωνίας Νικόλαος Κασάτκιν", Πάντα τα Εθνη 6 (1983), σσ. 6-7. Aπό τα πιο πρόσφατα βλ. ενδεικτικά την αναπαραγωγή των βασικών βιογραφικών δεδομένων στον Νέο Συναξαριστή, εκδ. Ίνδικτος, τ. 6, Αθήνα 2006, σσ. 31-33, στον Πρόλογο του αρχιμ. Νικόδημου Γ. Αεράκη, Ασματική ακολουθία και ιερά παράκλησις του εν αγίοις πατρός ημών Νικολάου Κασάτκιν, αρχιεπισκόπου Ιαπωνίας, εκδ. Ορθόδοξος Κυψέλη, Θεσσαλονίκη 2007, σσ. 5-7, και στο επετειακό Μ.Σ.Π, «Άγιος Νικόλαος (Κασάτκιν), ο φωτιστής της Ιαπωνίας. Εκατό χρόνια από την κοίμησή του (1912-2012)», Πάντα τα Έθνη 122 (2012), σσ. 3-9. 

[8]    Είναι τα "Οrthodoxy in the Land", ό.π., και Ο όρθρος, ό.π., αμφότερα στο: Αναστασίου, αρχιεπισκόπου Τιράνων και πάσης Αλβανίας, Έως εσχάτου της γης. Ιστορικά ιεραποστολικά μελετήματα, εκδ. Αποστολικής Διακονίας, Αθήνα 2009, σσ. 221-287.

[9]    Στον δυτικό χώρο βλ. ενδεικτικά τις μεταπτυχιακές εργασίες: Anthony Ishido, The Achievement of St. Nicholas, Equal of the Apostles and Evangelizer of Japan (M. Div. thesis), St Vladimir's Orthodox Theological Seminary, 1974. John Bartholomew, The missionary activity of St. Nicholas of Japan (M. Div. thesis), St. Vladimir's Orthodox Theological Seminary, 1987. Τα άρθρα σε περιοδικά είναι, βεβαίως, πολυάριθμα. Ιδιαίτερη σπουδαιότητα έχει το προμνημονευθέν συλλογικό έργο Saint Nikolai Kasatkin, καθ’ όσον προσφέρει, συν τοις άλλοις, σε αγγλική μετάφραση, σημαντικά μελετήματα γραμμένα αρχικά στην ιαπωνική. Σημαντικό στοιχείο του βιβλίου αυτού είναι και οι σελίδες που αφιερώνει στους μαθητές του Νικολάου (σσ. 140-172), κάτι που κάνει πιο χειροπιαστή, πιο ιστορική την ιαπωνική περιπέτεια. Έχω, επίσης, στα χέρια μου τη δακτυλόγραφη μελέτη του Leonty H. Matsuda, An Introduction to the History of Orthdox Church in Japan: 1861-1970, χ.τ., 1984 (297 σελίδων), στην οποία όμως δεν σημειώνεται ως τι εκπονήθηκε, ούτε μπόρεσα να βρω αν στη συνέχεια εκδόθηκε. Οφείλω, τέλος, να μνημονεύσω την πτυχικακή εργασία του Νικόλαου Ταμπουρέα, Η Ορθόδοξη ιεραποστολή στην Ιαπωνία και το ιεραποστολικό έργο του αγίου ΝΙκολάου Κασάτκιν, η οποία εκπονήθηκε στην Ανωτέρα Εκκλησιαστική Σχολή Αθηνών το 2003 υπό την επίβλεψη του γράφοντος (έγκρισή της, Πράξη αρ. 12/4-11-2003).

[10]  Βουλγαράκης, ό.π., σ. 202. Ο Βουλγαράκης το είχε μεταφράσει από τον Friedrich Raeder, "Die Missiontätigkeit der russischen orthodoxed Kirche", Allgemeine Mission-Zeitschroft 32 (1905), σ. 551, και γι' αυτό (επειδή δηλαδή μετέφρασε από τα Γερμανικά) απέδωσε το όνομα του αγίου ως Καζάτκιν, όπως ο ίδιος μου είχε πει, κι όχι ως το ορθό Κασάτκιν.

[11]  "Remarks delivered by bishop Nikolai upon his return to Japan in 1880", Saint Nikolai Kasatkin, ό.π., σ. 189 (μεταφράζει ο γράφων).

[12]  Viorel Ionita, “Cooperation and the promotion of unity: An Orthodox perspective”, Edinburgh 2010. Mission then and now (επιμ. David A. Kerr – Kenneth R. Ross), Regnum, Oxford 2009, σ. 263. 

[13]  Θανάσης Ν. Παπαθανασίου, "Η παράδοση ως ορμή για ανανέωση και μαρτυρία" Σύναξη 123 (2012), σσ. 34-35. Βλ. επίσης Κennosuke Nakamura, ό.π., σσ. 98-101.

[14]  Eleonora Sablina, ό.π., σσ. 74-75. Κennosuke Nakamura, ό.π., σ. 100. Μitsuo Naganawa, "St Nikolai's social Influence in Tkyo", St Nikolai Kasatkin, ό.π., σ. 173.

[15]  Alexei Potapov, "St Nikolai's translating and publishing work", St Nikolai Kasatkin, ό.π., σσ 183-184. Πρβλ. Μάρκ. 3: 17 κ.α.

[16]  Alexei Potapov, ό.π., σσ 186.

[17]  Galina Besstremyannaya, "Orthodox Translation of Gospel into Japanese",   http://old.pravostok.ru/ru/conference/ch_fareast/conf_2/?id=40  (πρόσβαση: 26-10-2012).

[18]  Maria Junko Matsushima, "St Nikolai of Japan and the Japanese Church Singing", http://www.orthodox-jp.com/maria/Nikolai-JAPAN.htm (πρόσβαση: 26-10-2012).  Bλ. και Yoshikazu Nakamura, "A valiant missionary -  bogatyr: St Nikolai Kasatkin in the mirror of his diaries", St Nikolai Kasatkin, ό.π., σσ. 116-117.

[19]  "Τhe last days of the earthly life of archbishop Nikolai of Japan", St Nikolai Kasatkin, ό.π., σσ. 191-192. Πρβλ. Α' Πέτρ. 4: 18.