ΒΕΡΟΙΑ-5η Επιστημονική Ημερίδα:« ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ ΟΨΕΙΣ : ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ »

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ

ΒΕΡΟΙΑΣ  ΝΑΟΥΣΗΣ & ΚΑΜΠΑΝΙΑΣ

ΙΗ΄ ΠΑΥΛΕΙΑ

ΙΟΥΝΙΟΣ 2012

5^Η  Επιστημονική Ημερίδα

ΘΕΟΛΟΓΩΝ  ΚΑΘΗΓΗΤΩΝ

ΓΥΜΝΑΣΙΩΝ ΚΑΙ ΛΥΚΕΙΩΝ

ΝΟΜΟΥ   ΗΜΑΘΙΑΣ

ΜΝΗΜΗ

ΣΟΦΙΑΣ ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΟΥ

ΜΕ  ΘΕΜΑ:

«  ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ ΟΨΕΙΣ :

    ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ  »

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

Έχουμε την τιμή να σας προσκαλέσουμε στην

Επιστημονική Ημερίδα

Θεολόγων Καθηγητών Γυμνασίων και Λυκείων

που διοργανώνει η Ιερά Μητρόπολη μας

σε συνεργασία με τη Δ/νση Δ/θμιας Εκπ/σης Ν. Ημαθίας και

τη Σχολική Σύμβουλο Θεολόγων

κ. Μαρία Συργιάννη

με θέμα:

«  ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ ΟΨΕΙΣ :

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ  »

Η Ημερίδα θα πραγματοποιηθεί      

στις 14  Ιουνίου 2012

στη  Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Βέροιας

Στους συμμετέχοντες θα χορηγηθεί βεβαίωση συμμετοχής.

Η παρουσία σας θα μας δώσει μεγάλη χαρά.

Με πατρικές ευχές και την εν Κυρίω αγάπη

Ο Μητροπολίτης

† Ο Βεροίας Ναούσης και Καμπανίας Παντελεήμων

                         ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

07.00 – 09.30    Όρθρος -Θεία Λειτουργία

Ιερός  Ναός  Αγίου  Στεφάνου

09.30 – 10.00    Καφές (Φουαγιέ Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης)

10.00 – 10.30    Παραλαβή φακέλων –Έναρξη της Ημερίδας

Πρόεδρος: Αρχιμανδρίτης κ. Γεώργιος Χρυσοστόμου

(Πρωτοσύγκελλος Ι.Μ. Βεροίας Ναούσης και Καμπανίας –

Αν. Καθηγητής Α.Ε.Α.Θ.)

Προσφώνηση: Αδελαΐδος Ισμυρλιάδου

(Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων)

Χαιρετισμοί

Κήρυξη έναρξης των  εργασιών  της Ημερίδας από

τον Σεβασμιότατο  Μητροπολίτη   κ.   Παντελεήμονα.

Α΄ ΜΕΡΟΣ

10.30 – 11.00    Α΄ εισήγηση

Γλυκερία Χατζούλη

(Επίκουρη Καθηγήτρια του Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ)

«Από τα πορτρέτα Φαγιούμ στις κηρόχυτες εικόνες του Σινά »

11.00 – 11.30    Συζήτηση επί της Α΄ εισηγήσεως

11.30 – 12.00    Διάλειμμα

Β΄ ΜΕΡΟΣ

12.00 – 12.30    Β΄ εισήγηση

Μαρία Συργιάννη

(Δρ. Θεολογίας Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ – Σχολική Σύμβουλος Θεολόγων)

« Διδακτικές προσεγγίσεις βυζαντινής Ιστορίας και Πολιτισμού στο μάθημα των Θρησκευτικών »

12.30 – 13.00    Γ΄ εισήγηση

Αδελαΐς Ισμυρλιάδου

(Δρ. Φιλολογίας Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας ΑΠΘ – Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων)

« Η καθημερινή ζωή στο Βυζάντιο »

13.00 – 13.30    Συζήτηση επί των Εισηγήσεων

13.30 – 13.45    Λήξη - Παραλαβή βεβαιώσεων συμμετοχής

14.00                 Γεύμα

ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Πρόεδρος           Ο  Σεβασμιότατος Μητροπολίτης   Βεροίας

Ναούσης και Καμπανίας  κ. Παντελεήμων

Μέλη              1.     Ευθύμιος Φλιτούρης

Διευθυντής Β΄θμιας Εκπαίδευσης Νομού Ημαθίας

2.     Μαρία Συργιάννη

Δρ. Θεολογίας –Σχολική Σύμβουλος Θεολόγων

3.     Ιωάννης Τροχόπουλος

Διευθυντής Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης

4.    Αθανάσιος Παπαδόπουλος

Πρόεδρος Ένωσης Θεολόγων Νομού Ημαθίας

                               

                              5.    Μαριάννα Λούκα

                                                   Καθηγήτρια Γαλλικής Φιλολογίας

6.    Πρεσβυτέρα Μαρία Ζαγκλιβέρη-Τεφτερίδου

Φοιτήτρια Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας ΑΠΘ

Τάσος Λειβαδίτης:Μεγάλα ηλιοβασιλέματα....

Mεγάλα ηλιοβασιλέματα του άφησαν τόση λάμψη στα μάτια,
που η γλώσσα του είναι άχρηστη.

Παρουσιάστηκε το νέο βιβλίο του καθηγητή Ιωάννη Πέτρου «Θρησκεία και Κοινωνία» στην 9η ΔΕΒΘ

Ολοκληρώθηκε με επιτυχία στις 12:00 το μεσημέρι η παρουσίαση του νέου βιβλίου του καθηγητή του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ κ. Ιωάννη Πέτρου με τίτλο «Θρησκεία και Κοινωνία» στην 9^η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου της Θεσσαλονίκης στο Περίπτερο 15 της Δ.Ε.Θ. στην αίθουσα Γιώργου Ιωάννου. Την εκδήλωση οργάνωσαν οι εκδόσεις Μπαρμπουνάκη. Στην παρουσίαση του βιβλίου παρευρέθηκαν πολλά μέλη του διδακτικού προσωπικού και των δύο τμημάτων της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ, αρκετοί προπτυχιακοί και μεταπτυχιακοί φοιτητές και πολλοί επισκέπτες της έκθεσης. Ανάμεσα στους παριστάμενους ήταν ο Μητροπολίτης Αρκαλοχωρίου, Καστελλίου και Βιάννου και καθηγητής του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ, κ. Ανδρέας Νανάκης, η τέως αντιπρύτανις του ΑΠΘ κ. Αθανασία Τσατσάκου και ο εκδότης κ. Χαράλαμπος Μπαρμπουνάκης. Για το βιβλίο αλλά και το έργο γενικά του καθηγητή Ιωάννη Πέτρου μίλησαν ο καθηγητής και Πρόεδρος του Τμήματος Θεολογίας κ. Χρυσόστομος Σταμούλης και ο καθηγητής του Τμήματος Θεολογίας κ. Παναγιώτης Παχής. Συντονιστής της συζήτησης ήταν ο αναπλ. καθηγητής και αναπλ. Πρόεδρος του Τμήματος Θεολογίας  κ. Φώτιος Ιωαννίδης.

Παρουσίαση του Καθηγητή Ιωάννη Πέτρου

Κείμενο: Φώτης Ιωαννίδης, αναπλ. καθ. και αναπλ. Πρόεδρος του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ

Αγαπητοί φίλοι,

αποτελεί ξεχωριστή τιμή για μένα να παρουσιάσω ενώπιόν σας τον Καθηγητή Ιωάννη Πέτρου. Τον ακάματο εργάτη της επιστήμης, τον άνθρωπο της κοινωνικής ευαισθησίας, το δάσκαλο, το συνάδελφο, το φίλο και τον συμπαραστάτη.

Ο Καθηγητής Ιωάννης Πέτρου γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασε Θεολογία, Κοινωνιολογία, Ηθική και Νομική στα Πανεπιστήμια Θεσσαλονίκης, Βέρνης, Fribourg και Μονάχου. Ξεκίνησε τη σταδιοδρομία του ως Βοηθός στη Θεολογική Σχολή του Α.Π.Θ. και μετά τη λήψη του διδακτορικού του διπλώματος εκλέχτηκε μέλος του Διδακτικού και Ερευνητικού Προσωπικού του Τμήματος Θεολογίας, στο οποίο υπηρετεί μέχρι σήμερα και από το 1993 ως Τακτικός Καθηγητής. Διετέλεσε Πρόεδρος του Τμήματος Θεολογίας και Αναπληρωτής Πρόεδρος του Τμήματος Δημοσιογραφίας και Μ.Μ.Ε. του Α.Π.Θ. Το γνωστικό του αντικείμενο είναι Κοινωνιολογία του Χριστιανισμού και Ηθική. Διδάσκει στο Τμήμα Θεολογίας μαθήματα της ειδικότητάς του στον προπτυχιακό και μεταπτυχιακό κύκλο και από το 1986 το μάθημα της Κοινωνιολογίας στο Τμήμα Χημείας του Πανεπιστημίου μας. Μερικοί από τους τίτλους των μαθημάτων, που κατά καιρούς έχει διδάξει, είναι: «Κοινωνικά προβλήματα», «Ανθρώπινα δικαιώματα», «Θρησκεία και Πολιτική», «Κοινωνιολογική ανάλυση του θρησκευτικού λόγου», «Πολυπολιτισμικότητα και θρησκευτική ελευθερία», «Άνθρωπος, θρησκεία, πολιτισμός», «Περιβαλλοντικά προβλήματα και κοινωνία», «Κοινωνική ηθική και τεχνολογία», «Φύση, πόλη, οικοπολιτική» και άλλα. Έχει επιβλέψει ικανό αριθμό μεταπτυχιακών και διδακτορικών διατριβών και είναι συντονιστής του διεπιστημονικού δικτύου «Πρωταγόρας», που ασχολείται με τη μελέτη των σχέσεων θρησκείας και πολιτικής.

Συμμετέχει επίσης σε εθνικά και ευρωπαϊκά ερευνητικά Προγράμματα ως συντονιστής και επιστημονικός υπεύθυνος, ενώ υπήρξε μέλος Ομάδας προβληματισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με αντικείμενο τη μελέτη της Πολιτιστικής διάστασης στην Ευρώπη. Είναι μέλος του Συμβουλίου Περιβάλλοντος του Α.Π.Θ., του διεπιστημονικού δικτύου «Ιατρική πράξη και δίκαιο» και του Ομίλου Βιοηθικής. Ασχολείται με τα κοινωνικά προβλήματα και την κοινωνική θεωρία, την κοινωνική διάσταση των περιβαλλοντικών και βιοηθικών προβλημάτων, το ρόλο των αξιών και των συμβολικών συστημάτων στη σύγχρονη κοινωνία, τη διεπιστημονικότητα και τα ζητήματα πολιτιστικού πλουραλισμού και θρησκευτικής ελευθερίας. Έλαβε μέρος σε διάφορα διεθνή και εθνικά Συνέδρια κοινωνιολογικού, θεολογικού, περιβαλλοντικού και βιοηθικού περιεχομένου. Έχει συγγράψει πλήθος μελετών σε ελληνικά και διεθνή επιστημονικά περιοδικά, ενώ μερικοί από τους τίτλους των βιβλίων του είναι: Κοινωνική δικαιοσύνη, Εκκλησία και πολιτική στην Ελλάδα (1750-1909), Θεολογία και κοινωνική δυναμική, Χριστιανισμός και Κοινωνία. Κοινωνιολογική ανάλυση των σχέσεων του Χριστιανισμού με την Κοινωνία και τον Πολιτισμό, Πολυπολιτισμικότητα και θρησκευτική ελευθερία, Κοινωνική θεωρία και Σύγχρονος Πολιτισμός, Κοινωνιολογία. Η σημερινή μας συνάντηση αφορά την παρουσίαση του νέου του βιβλίου:

Θρησκεία και κοινωνία. Κοινωνιολογική ανάλυση των σχέσεων θρησκείας και κοινωνίας στη σύγχρονη πραγματικότητα 

το οποίο εκδόθηκε φέτος τον Απρίλιο από τις εκδόσεις Μπαρμπουνάκη, σε μια φροντισμένη έκδοση που επιμελήθηκε ο Ευστάθιος Λιανός Λιάντης. Το εξώφυλλο διακοσμήθηκε από τη ζωγράφο και σύζυγο του συγγραφέα Τάσσα Μπιτσάνη Πέτρου.

http://blogs.auth.gr/moschosg/

Η Διαρκής Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας για το νέο Πρόγραμμα Σπουδών στα Θρησκευτικά- Το ανακοινωθέν της Ιεράς Συνόδου- Εισήγηση επί του θέματος του Σεβ. Μητροπολίτου Αλεξανδρουπόλεως κ. Ανθίμου-Εισήγηση του Γ. Στριλιγκά, Σχ. Συμβούλου Θεολόγων (Απόφαση του Δ.Σ. του Παγκρήτιου Συνδέσμου Θεολόγων)

Με πρωτοβουλία της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος πραγματοποιήθηκε ενημερωτική συνάντηση για το νέο Πρόγραμμα Σπουδών στα Θρησκευτικά. Η σύσκεψη έγινε στην έδρα της Ιεράς Συνόδου, στην Ιερά Μονή Πετράκη, την Παρασκευή 4 Μαΐου 2012.
Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε υπό την προεδρία του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών κ. Ιερωνύμου και την παρουσία των Μελών της Ιεράς Συνόδου. Προσκλήθηκαν και έλαβαν μέρος ο Σύμβουλος του Ι.Ε.Π. κ. Σταύρος Γιαγκάζουγλου, οι Σχολικοί Σύμβουλοι Θεολόγων, η Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων που εκπόνησε το νέο Πρόγραμμα Σπουδών και το Διοικητικό Συμβούλιο της Π.Ε.Θ. Επίσης, έλαβαν μέρος, προσκεκλημένοι με την ιδιότητα του Σχολικού Συμβούλου ή του Μέλους της Επιτροπής, ο Πρόεδρος του Θεολογικού Συνδέσμου "Καιρός" Ανδρέας Αργυρόπουλος  και ο Πρόεδρος του Παγκρήτιου Συνδέσμου Θεολόγων Γεώργιος Στριλιγκάς

Υπενθυμίζεται ότι η Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων για το νέο Πρόγραμμα Σπουδών είχε υποβάλει στην Ιερά Σύνοδο Υπόμνημα που αναφερόταν στις βασικές θέσεις και τα χαρακτηριστικά του νέου Προγράμματος Σπουδών και του Οδηγού του Εκπαιδευτικού των Θρησκευτικών.

Κατά τη συζήτηση έγινε παρουσίαση βασικών πτυχών του νέου Προγράμματος Σπουδών και έγινε ανταλλαγή απόψεων και προτάσεων, ενώ η πρωτοβουλία του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και της Ιεράς Συνόδου για την πραγματοποίηση της συνάντησης χαρακτηρίστηκε από όλους ως εξαιρετικά σημαντική για το θεολογικό χώρο και το μάθημα των Θρησκευτικών.

Το ανακοινωθέν της Ιεράς Συνόδου

Τρίτη συνεδρία της Δ.Ι.Σ. για το μήνα Μάιο

Συνήλθε σήμερα Παρασκευή, 4 Μαΐου 2012, στην τρίτη Συνεδρία Της η Διαρκής 

Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος, υπό την Προεδρία του Μακαριωτάτου 

Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερωνύμου.

Κατά την σημερινή Συνεδρία :

Η Διαρκής Ιερά Σύνοδος επικύρωσε τα Πρακτικά της προηγουμένης Συνεδρίας.

Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Αλεξανδρουπόλεως κ. Άνθιμος ανέγνωσε την 

εισήγησή του σχετικά με το «Υπόμνημα για το νέο Πρόγραμμα Σπουδών στα 

Θρησκευτικά Δημοτικού και Γυμνασίου» της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων για την 

εκπόνηση του νέου Προγράμματος.

Ακολούθησε η συνάντηση με τους Σχολικούς Συμβούλους και τα μέλη της 

Πανελληνίου Ενώσεως Θεολόγων. Στην συνάντηση δόθηκε η δυνατότητα να 

τοποθετηθούν οι Σχολικοί Σύμβουλοι και οι Θεολόγοι για τα θέματα που προκύπτουν 

κατά την διδασκαλία του μαθήματος των Θρησκευτικών σύμφωνα με το νέο 

Πρόγραμμα Σπουδών.

Στην συζήτηση ακούσθηκαν και οι απόψεις των Σεβασμιωτάτων Μελών της 

Διαρκούς Ιεράς Συνόδου. Ο Μακαριώτατος έκλεισε τον πρώτο αυτό διάλογο της 

Ποιμαινούσης Εκκλησίας με τους Διδάσκοντες το μάθημα των Θρησκευτικών, 

εκφράζοντας τις ευχαριστίες του και τονίζοντας ότι «αυτή η συνάντηση είναι ένα 

πρώτο βήμα, πολύ χρήσιμο• όλα αυτά τα οποία ακούσθηκαν, καταγράφηκαν και θα 

αξιοποιηθούν κωδικοποιώντας τα, και όταν θα ξανασυναντηθούμε, θα έχουμε ένα 

κείμενο πάνω στο οποίο θα μπορούμε να συνεργαστούμε. Σας ευχαριστώ».

Εκ της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου

Εισήγηση επί του θέματος του Σεβ. Μητροπολίτου Αλεξανδρουπόλεως κ. Ανθίμου

ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΔΙΑΡΚΗ ΙΕΡΑΝ ΣΥΝΟΔΟΝ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

Επί του

"Υπομνήματος για το νέο Πρόγραμμα Σπουδών στα Θρησκευτικά Δημοτικού και 

Γυμνασίου"

της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων για την εκπόνηση του νέου Προγράμματος

Μακαριώτατε Αγιε Πρόεδρε, Σεβασμιώτατοι Συνοδικοί, Πατέρες και Αδελφοί,

Τα τελευταία χρόνια διεξάγεται ένας διάλογος στην ελληνική κοινωνία περί του 

χαρακτήρος του μαθήματος των θρησκευτικών στα Σχολεία της Χώρας.Ο διάλογος 

προέκυψε ως απάντηση αφ’ενός στο αίτημα για δημιουργική ανανέωση του 

μαθήματος και αφ’ ετέρου στις προτάσεις ή απειλές βάσει συγκεκριμένης 

επιχειρηματολογίας νομικών και πολιτικών κύκλων περί καταργήσεως του 

μαθήματος.

Από το 2002 στο πλαίσιο προστασίας των ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων, 

διαμορφώθηκε από το Υπουργείο Παιδείας νέο καθεστώς για την χορήγηση 

απαλλαγής από το ΜτΘ σε ετεροδόξους και αλλοθρήσκους με απλή δήλωση του 

κηδεμόνα ή του ενήλικου μαθητή "οτι δεν είναι Χριστιανός Ορθόδοξος, χωρίς να 

είναι υποχρεωτική η αναφορά του θρησκεύματος στο οποίο ανήκει".

Το 2008 τρείς Εγκύκλιοι του Υπουργείου Παιδείας και μιά ερμηνευτική διευκρίνηση 

του τότε Υπουργού, προσπάθησαν να εναρμονισθούν με αποφάσεις του Ευρωπαϊκού 

Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Ανεξάρτητων Αρχών της Χώρας μας, 

που ήθελαν η απαλλαγή από το μάθημα να γίνεται με απλή διατύπωση του αιτήματος 

από τον ενδιαφερόμενο χωρίς άλλη εξήγηση. 

Προξένησαν αλληλοσυγκρουόμενες και κάποτε έντονες ανακοινώσεις της ΟΛΜΕ, 

του Συνηγόρου του Πολίτη, της ΠΕΘ, των Θεολογικών Σχολών κ.α.

Με αφορμή αυτό το θόρυβο, άρχισαν να αποκρυσταλλώνονται και να προτείνονται 

κάποιες "μορφές" του ΜτΘ που, όπως ήταν αναμενόμενο, πυροδότησαν άλλες 

αντιπαραθέσεις και δημιούργησαν πολώσεις τόσο στην Εκπαιδευτική Κοινότητα όσο 

και σε Θεολογικούς κύκλους.

Οι «μορφές» του ΜτΘ που προτάθηκαν ήταν οι εξής:

Α. ΜτΘ με ΘΡΗΣΚΕΙΟΛΟΓΙΚΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ

(προτάθηκε από την ΟΛΜΕ, τον Συνήγορο του Πολίτη, κ.α)

Θέλει το ΜτΘ να είναι υποχρεωτικό για όλους τους μαθητές επειδή:

1. ανταποκρίνεται στη νέα πραγματικότητα της σχολικής τάξης (μεγάλα ποσοστά   

ετεροθρήσκων μαθητών, ετεροδόξων και θρησκευτικά αδιάφορων),

2. εξετάζει το θρησκευτικό φαινόμενο ως ιστορική και παρούσα πραγματικότητα,

3. διασφαλίζει τον ελεύθερο σχηματισμό οποιασδήποτε θρησκευτικής συνείδησης,

4. εγγυάται την απουσία απαλλαγών και τον υποχρεωτικό χαρακτήρα του μαθήματος, 

5. κατοχυρώνει τα εργασιακά δικαιώματα των θεολόγων εκπαιδευτικών.

Επισημαίνεται ότι με τον θρησκειολογικό προσανατολισμό του ΜτΘ δεν συμφωνεί 

κανένας θεολογικός χώρος στην Ελλάδα, σήμερα.

Εισήγηση του Γ. Στριλιγκά, Σχ. Συμβούλου Θεολόγων (Απόφαση του Δ.Σ. του Παγκρήτιου Συνδέσμου Θεολόγων)

ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΘΕΟΛΟΓΩΝ

Προς:

- Τη Διαρκή Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος

Κοινοποίηση:

- Ιερά Επαρχιακή Σύνοδο της Εκκλησίας Κρήτης

- Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής (υπ’ όψιν                 

κ. Σταύρου Γιαγκάζογλου, Συμβούλου ΠΙ/ΙΕΠ)

Θέμα: Ενημερωτική εκδήλωση της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας 

της Ελλάδος για το νέο Πρόγραμμα Σπουδών των Θρησκευτικών

Μ α κ α ρ ι ώ τ α τ ε Ά γ ι ε Π ρ ό ε δ ρ ε , 

Σ ε β α σ μ ι ώ τ α τ ο ι Ά γ ι ο ι Σ υ ν ο δ ι κ ο ί Α ρ χ ι ε ρ ε ί ς 

Το Διοικητικό Συμβούλιο του Παγκρήτιου Συνδέσμου Θεολόγων, αφού 

ενημερώθηκε από τον Πρόεδρο του Συνδέσμου κ. Γεώργιο Στριλιγκά, Σχολικό

Σύμβουλο Θεολόγων και Μέλος της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων του νέου 

Προγράμματος Σπουδών στα Θρησκευτικά, σχετικά με την ενημερωτική 

εκδήλωση της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, με θέμα

το νέο Πρόγραμμα Σπουδών των Θρησκευτικών, σε έκτακτη συνεδρία του 

(Αριθ. Πράξ. 2/2-5-2012), αποφάσισε ομοφώνως τα παρακάτω:

Α.  Καταρχάς, εκφράζουμε θερμές ευχαριστίες προς τη Διαρκή Ιερά 

Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος για το αυθεντικό ενδιαφέρον για όλα τα 

θέματα που αφορούν στο μάθημα των Θρησκευτικών. Εκφράζουμε ταπεινά,

προς τον Μακαριώτατο Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και Πάσης Ελλάδος κ. 

Ιερώνυμο, Πρόεδρο της Ιεράς Συνόδου, και τους Σεβασμιωτάτους Συνοδικούς 

Αρχιερείς, θερμά συγχαρητήρια για την αξιόλογη αυτή πρωτοβουλία.Β. Για το νέο Πρόγραμμα Σπουδών υποβάλλουμε τις παρακάτω θέσεις: 

Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών των Θρησκευτικών, καθώς και ο Οδηγός του 

Εκπαιδευτικού που το συνοδεύει,  συγκεντρώνουν πολλά θετικά 

χαρακτηριστικά στην  κατεύθυνση της ενίσχυσης της αποστολής και  της

διδακτικής ανανέωσης του μαθήματος των Θρησκευτικών. Η θέση μας αυτή 

βασίζεται στους παρακάτω λόγους:

1. Το Πρόγραμμα Σπουδών  θεμελιώνεται σε στέρεα επιστημονική και 

παιδαγωγική βάση. Ακολουθεί σύγχρονες και γενικά παραδεκτές στην 

εκπαιδευτική κοινότητα  παιδαγωγικές  θεωρίες  μάθησης και 

στρατηγικές διδακτικής. Με το νέο Πρόγραμμα υπερβαίνονται πολλές 

από τις διδακτικές δυσκολίες του παρελθόντος, που ενώ ήταν γνωστές 

δεν υπήρχε το κατάλληλο πλαίσιο για την αντιμετώπισή τους.

2. Έχει πλούσια και  επίκαιρη σκοποθεσία. Πέρα από γνώσεις,

ενδιαφέρεται για  αξίες,  στάσεις, δεξιότητες-ικανότητες και  με πολλή 

ευαισθησία  κινείται σε όλο το φάσμα του γνωστικού,  συμμετοχικού, 

συναισθηματικού και ψυχοκινητικού τομέα. Λαμβάνει υπόψη τα 

παιδαγωγικά χαρακτηριστικά και τις ανάγκες των παιδιών σύμφωνα 

με την ηλικία τους και όχι μόνο. Τα διδακτικά θέματα κατανέμονται 

κυρίως με βάση αυτά τα χαρακτηριστικά.

3. Οδηγεί σε ένα πολυτροπικό περιβάλλον μάθησης, μέσα από την 

αξιοποίηση δημιουργικών τεχνικών  μάθησης και την παρουσίαση 

άφθονων δειγματικών προτάσεων  διδασκαλίας. Δεν είναι κατάλογος 

διδακτέας ύλης.  Είναι ένα εργαλείο στα χέρια του εκπαιδευτικού, με 

σκοπό τη μάθηση μέσα από σύγχρονες διδακτικές προσεγγίσεις και 

τεχνικές, στο πλαίσιο της διερευνητικής, συνεργατικής και βιωματικής

διδασκαλίας. Απελευθερώνει τις δημιουργικές δυνάμεις των παιδιών 

που καλούνται να συμμετέχουν ενεργητικά στη διδασκαλία και να 

διαμορφώνουν προσωπικό νόημα μέσα από αυτή, καθώς και του 

εκπαιδευτικού ο οποίος αναδεικνύεται σε ουσιαστικό σχεδιαστή-

συντονιστή της διδασκαλίας-μάθησης.

4. Από την αρχή μέχρι το τέλος, έχει ως πυρήνα μελέτης την Ορθόδοξη 

πίστη και παράδοση,  αποβλέποντας καταρχήν στη δημιουργία  ενός 

στιβαρού μορφωτικού υποβάθρου  από την οικεία θρησκευτική 

παράδοση και στη συνέχεια τη γνωριμία και το διάλογο με το 

διαφορετικό, διατηρώντας τις  αναγκαίες  ισορροπίες ανάμεσα στο 

οικείο και το έτερο.

5. Αναδεικνύει και τεκμηριώνει πολύπλευρα την παιδαγωγική αποστολή 

του μαθήματος  των Θρησκευτικών,  πράγμα που είναι εξαιρετικά 

αναγκαίο, στους δύσκολους καιρούς που διανύουμε, τόσο για λόγους 

ουσιαστικούς, δηλ. παιδαγωγικούς και εκπαιδευτικούς, όσο και για τις

ποικίλες αμφισβητήσεις της ύπαρξης και της αποστολής του. Γι’ αυτό, είναι θετικό ότι το Πρόγραμμα Σπουδών αξιοποιεί σύγχρονη 

θεολογική, παιδαγωγική και κοινωνική γλώσσα. 

Γ.  Επισημαίνουμε ότι άλλο είναι η ετοιμασία και παραγωγή του 

Προγράμματος Σπουδών και άλλο η εφαρμογή του στην εκπαιδευτική πράξη. 

Για την αποτελεσματική εφαρμογή, επιπλέον απαιτείται:

1. Ουσιαστική επιμόρφωση των εκπαιδευτικών.

2. Παραγωγή κατάλληλου εκπαιδευτικού και διδακτικού υλικού (νέα 

βιβλία - διδακτικά πακέτα).

3. Επαρκής διοικητική υποστήριξη τόσο της πιλοτικής όσο και της 

γενικευμένης  εφαρμογής. Με αφορμή τις μεγάλες δυσκολίες της 

κοινωνίας μας κατά την τρέχουσα περίοδο, είναι σώφρον να 

συνεχιστεί η πιλοτική εφαρμογή και κατά το επόμενο σχολικό έτος και 

στη συνέχεια να ακολουθήσει η καθολική εφαρμογή. 

Δ. Το μάθημα των Θρησκευτικών, ως υψηλή πνευματική και παιδαγωγική 

παρακαταθήκη, πρέπει να παραμείνει ανεπηρέαστο από κάθε αντιπαράθεση 

(πολιτική, ακαδημαϊκή,  θεολογική) που δεν αφορά στην αποστολή του. Το 

γόνιμο πνεύμα διαλόγου και συνεργασίας όλων των εμπλεκόμενων 

προσώπων και  θεσμών  και η συστράτευση ολόκληρου του θεολογικού 

κόσμου μπορούν να φέρουν θετικά αποτελέσματα στην πορεία ανανέωσης, 

αναβάθμισης και ισχυροποίησης της θέσης του μαθήματος στην Εκπαίδευση. 

Με τον προσήκοντα βαθύτατο σεβασμό

Για το Δ.Σ. του Συνδέσμου

Ο Πρόεδρος

Γεώργιος Στριλιγκάς

Ο Γεν. Γραμματέας

Αντώνιος Δουνδουλάκης

π. Αντώνιος Πινακούλας:Ο Χριστός και ο εκ γενετής τυφλός

Στη σχέση μας με τους άλλους ανθρώπους, να βλέπουμε συνεχώς την ελλειμματική κατάσταση του εαυτού μας, την ελλειμματική κατάσταση της ύπαρξής μας, όπως τη ζούσε ο τυφλός, που δεν χρειαζόταν να του την υπενθυμίζει κανείς

Αγαπητοί αδελφοί, σήμερα έκτη Κυριακή του Πάσχα ακούσαμε στο ευαγγέλιο την τρίτη συνάντηση που είχε ο Χριστός -είχαμε πριν ακούσει για τη συνάντηση με τον παραλυτικό και τη Σαμαρείτισσα- με τον εκ γενετής τυφλό, τον οποίο θεράπευσε και του έδωσε το φως του. Αν συγκρίνουμε αυτά που ακούσαμε σήμερα με όσα ακούσαμε την περασμένη Κυριακή, θα δούμε ότι διαφέρουν πάρα πολύ. Στο σημερινό ευαγγέλιο, για τον άνθρωπο που συναντά ο Χριστός δεν γίνεται λόγος για αμαρτία, για ευθύνες, για επιθυμίες. Δεν γίνεται καμμία ανασκαφή των πληγών του. Και μάλιστα, όταν ρωτούν οι μαθητές «Ποιος αμάρτησε και γεννήθηκε τυφλός;», ο Χριστός τούς λέει «Δεν αμάρτησε ούτε αυτός ούτε οι γονείς του, αλλά γεννήθηκε τυφλός για να φανερωθούν τα έργα του Θεού πάνω του».

Αγαπητοί αδελφοί, αυτό ακριβώς θέλει να μας δείξει ο Χριστός. Όπως όλο αυτό τον καιρό, γιορτάζοντας την Ανάσταση, ακούμε για την αναδημιουργία του κόσμου, για την ανακαίνιση του κόσμου, αυτούς που συναντάει ο Χριστός τούς χαρίζει την ανάστασή του, τους χαρίζει τη χάρη του, τους επαναφέρει στην κατάσταση που ήταν όταν τους δημιούργησε εκείνος, αλλά και σε ακόμη καλύτερη.

Ακούσαμε, βλέπετε, ότι ο Χριστός έσκυψε, έκανε λάσπη με το σάλιο του, άλειψε τα μάτια του τυφλού και τον έστειλε να πλυθεί στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ. Εκείνος πήγε, πλύθηκε και άρχισε πλέον να βλέπει. Όλα αυτά μας παραπέμπουν στη διήγηση που μας αναφέρει το βιβλίο της Γενέσεως για τη δημιουργία του κόσμου και το πώς έφτιαξε ο Θεός τον άνθρωπο. Αλλά μας θυμίζουν και ό,τι έκανε ο Θεός για τον άνθρωπο και την όλη ιστορία των σχέσεων του ανθρώπου με τον Θεό.

Ίσως να το καταλάβουμε καλύτερα, αν θυμηθούμε μια ιστορία από την Π.Δ., που έχει σχέση όπως φαίνεται ή τουλάχιστον μοιάζει με αυτά που ακούσαμε σήμερα. Όπως διαβάζουμε λοιπόν στην Π.Δ., όταν τα Ιεροσόλυμα αλώνονταν από τους Βαβυλώνιους, έσπευσαν οι ιερείς να κρύψουν τη φωτιά που έκαιγε πάνω στο θυσιαστήριο του Θεού, μέσα στον Ναό των Ιεροσολύμων. Πήγαν και την έκρυψαν σε μια σπηλιά. Μετά από πάρα πολλά χρόνια, όταν επέστρεψαν στα Ιεροσόλυμα και έλαβαν την άδεια να ξανακτίσουν τον Ναό, τότε έσπευσαν διότι ήξεραν από την παράδοση πού κρύβεται αυτό το φως. Εκείνοι που πήγαν δεν βρήκαν εκεί παρά λάσπη, βούρκο. Έφεραν λοιπόν τη λάσπη, άλειψαν με αυτή τα ξύλα του θυσιαστηρίου και μετά από λίγο αυτά άναψαν και άρχισε πάλι η φωτιά του θυσιαστηρίου, αυτή που έκαιγε συνεχώς στον Ναό, να καίει. Ξέρουμε εμείς από την Π.Δ., ότι στον Ναό των Ιεροσολύμων και πριν από αυτόν, στην Κιβωτό της Διαθήκης, εμφανιζόταν η χάρις του Θεού. Ερχόταν η χάρις του Θεού και σκέπαζε την Κιβωτό και μετά σκέπαζε το θυσιαστήριο. Και στα εγκαίνια του Ναού του Σολομώντος αυτό έγινε και νά τώρα πάλι στα εγκαίνια που ξαναγίνονται, όταν επιστρέφουν οι Ισραηλίτες από την Βαβυλώνα, έρχεται ξανά η χάρις του Θεού, ανάβει τα ξύλα και δείχνει στους ανθρώπους ότι ο Θεός είναι ανάμεσά τους.

Αυτό βλέπουμε και σήμερα. Μόνο που το σημερινό είναι και αρκετά διαφορετικό. Λάσπη έγινε ο ίδιος ο Θεός που έγινε άνθρωπος, ο Χριστός. Γιατί εμείς είμαστε από χώμα. Εμείς είμαστε από λάσπη. Κι έγινε κι εκείνος άνθρωπος. Έγινε σαν κι εμάς. Κι έγινε λάσπη για να αλειφόμαστε εμείς. Να αλειφόμαστε σε όλο μας το σώμα. Σε όλη μας την ύπαρξη. Και να αναπληρώνουμε ό,τι λείπει. Όπως έγινε σήμερα με τον τυφλό. Τι μένει όμως; Να κάνουμε κι εμείς δυο βήματα. Να πάμε μέχρι την κολυμβήθρα του Σιλωάμ. Να υπακούσουμε σε αυτό που είπε ο Χριστός. Κι έτσι να βρούμε το φως μας.

Αγαπητοί αδελφοί, ξέρουμε με αυτά που ακούμε στο ευαγγέλιο και τις επιστολές του Απ. Παύλου και των άλλων μαθητών, ότι εμείς είμαστε ο ναός του Θεού, ο καθένας από μας. Εμείς είμαστε το θυσιαστήριο. Και η λάσπη, όπως είπαμε, με την οποία μας χρίει ο Θεός είναι αυτός ο ίδιος, για να ανάψει μέσα μας η χάρις του Θεού, για να γίνουμε πραγματικές εικόνες του Θεού. Κι αυτό αναφέρεται στα έργα μας και στη μαρτυρία μας προς τους ανθρώπους, όπως φάνηκε σήμερα στο ευαγγέλιο. Το μεγαλύτερο μέρος του ευαγγελίου αφιερώνεται στις σχέσεις του τυφλού με τους ανθρώπους, με τους γονείς του, με τους γείτονές του, με το περιβάλλον του, με όλη την κοινωνία εκείνης της εποχής.

Αγαπητοί αδελφοί, υπάρχει ένα επεισόδιο: ρωτούν έναν ασκητή στην Αίγυπτο, που είχε γνωρίσει τον άγιο Αντώνιο. Κι εκείνος τους λέει «αν είχα έναν λογισμό του αγίου Αντωνίου, θα ήμουν όλος φωτιά, θα ήμουν γεμάτος φωτιά αν είχα μία από τις σκέψεις του». Γιατί φαίνεται ότι αυτό γίνεται ο άνθρωπος όταν έρχεται η χάρις του Θεού. Γίνεται όλος φωτιά, ανάβει ολόκληρος.

Οι ιερείς της Π.Δ. είχαν την εντολή να ρίχνουν συνεχώς ξύλα στη φωτιά του θυσιαστηρίου. Ούτως ώστε αυτό να μη σβήσει ποτέ. Κι εμείς έχουμε την εντολή, για να μη σβήσει η χάρις του Θεού που πήραμε μέσα μας με το βάπτισμα και ζούμε όλοι μαζί τώρα στην Εκκλησία, συνεχώς να εργαζόμαστε τις εντολές του Χριστού. Στη σχέση μας με τους άλλους ανθρώπους, να βλέπουμε συνεχώς την ελλειμματική κατάσταση του εαυτού μας, την ελλειμματική κατάσταση της ύπαρξής μας, όπως τη ζούσε ο τυφλός, που δεν χρειαζόταν να του την υπενθυμίζει κανείς. Ήταν τυφλός και δεν έβλεπε. Και ζούσε συνεχώς, είχε τη συνείδηση, που την έχουν μόνο οι τυφλοί, ότι ήταν ελλειμματικός, ότι του έλειπε κάτι από αυτά που συγκροτούν τη ζωή των ανθρώπων, του έλειπε κάτι από τα βασικά της στοιχεία. Είχε αυτή την έντονη συνείδηση. Εμείς ας ψάχνουμε μέσα μας να βρίσκουμε τι μας λείπει. Να ξέρουμε ότι αυτό μπορεί να μας το δώσει ο Χριστός, ο Θεός που ήρθε ανάμεσά μας και έγινε άνθρωπος και έγινε λάσπη, με την οποία μας αλείφει συνεχώς και μας αξιώνει να γινόμαστε παιδιά του και παιδιά της αναστάσεως. Αμήν!

20-5-2012

ΑΡΤΟΣ ΖΩΗΣ, ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΗΝ 9Η ΔΙΕΘΝΗ ΕΚΘΕΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

To νέο βιβλίο του Ιωάννη Πέτρου:"Θρησκεία και Κοινωνία"

 Την ερχόμενη Παρασκευή, 25 Μαϊου 2012 και ώρα 12 μ.μ. στο περίπτερο 15 της Δ.Ε.Θ, στο πλαίσιο της Διεθνούς Εκθεσης  Βιβλίου Θεσσαλονίκης γίνεται η παρουσίαση του νέου βιβλίου του καθηγητή Ιωάννη Πέτρου.
 Ομιλητές ο πρόεδρος του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ καθηγητής Χρυσόστομος Σταμούλης, ο καθηγητής Παναγιώτης Παχής και ο συγγραφέας.
 Συντονίζει ο καθηγητής Φώτης Ιωαννίδης

Η ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ

Επιστημονική Επιμέλεια: Ευάγγελος Χρυσός

Εκδ. Ακρίτας, Αθήνα 1994, σσ. 391

[Συλλογικός Τόμος]

Του ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Θεολόγου Καθηγητή

Αν και σχετικά παλαιά η έκδοση αυτή καταδεικνύει ότι η έρευνα για την κατάρρευση της Κωνσταντινούπολης στις 29 Μαΐου 1453,  συνεχώς όλο και περισσότερο εμπλουτίζεται. Πρόκειται για συλλογική προσπάθεια ειδικών επιστημόνων που καταγράφουν τις ιστορικές συντεταγμένες που οδήγησαν στην πτώση της Βασιλεύουσας. Μολονότι τα γεγονότα της Άλωσης έχουν επανειλημμένα αναλυθεί και ερμηνευτεί, ο παρών τόμος προσφέρει στην ιστορική έρευνα ένα corpus μελετημάτων, που σκιαγραφούν πολύπλευρα τις τελευταίες ημέρες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Η συλλογή των κειμένων, όπως υπογραμμίζει ο επιμελητής του τόμου Καθηγητής βυζαντινολόγος Ευάγγελος Χρυσός, έγινε «sine ira et studio» και την ευθύνη για το περιεχόμενο τους έχουν αποκλειστικά οι συγγραφείς τους. Αυτό συνακόλουθα καταδεικνύει και τις «ερμηνευτικές τάσεις» του κάθε μελετήματος. Η ερμηνεία των ιστορικών γεγονότων της  Άλωσης συντελείται στο πλαίσιο της διακρίβωσης αυτών, υπό την «οπτική γωνία του κάθε ερευνητή». Ωστόσο, στην προσέγγιση και την κατανόησής τους παραμένει σταθερή η άποψη, ότι η πτώση της Πόλης το 1453 δεν έγινε απροσδόκητα. Στην προκείμενη περίπτωση, η δουλεία που προέκυψε επέφερε μεν την πνευματική κατάπτωση, επέτρεψε δε στο Γένος να ανασυντάξει τις δυνάμεις του και να επιβιώσει. Τούτο άριστα μπορεί κανείς να το διαγνώσει στο γεγονός ότι στη μακρά περίοδο της Οθωμανοκρατίας, ο Ελληνισμός ανέπλασε το παρόν με το παρελθόν του, συντήρησε τη μακραίωνη βυζαντινή παράδοση και αφομοίωσε νέες ιδέες, όπως αυτές της Αναγέννησης και του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού, στοχεύοντας έτσι στην Παλιγγενεσία.

Οι περισσότερες μελέτες του παρόντος τόμου συγκλίνουν στην παραπάνω θέση. Η πρώτη, του Ph. Serrand, τιτλοφορούμενη «Η καταστροφή μιας εικόνας», παρουσιάζει με τρόπο ποιητικό, την «εσωτερική εικόνα» της Πόλης προς τον κόσμο της Δύσης και της καθ’ ημάς Ανατολής. Εδώ, η «εσχατολογική διάσταση» των γεγονότων, δείχνει τη «στάση των ίδιων των Βυζαντινών απέναντι στη μοίρα της Πόλης τους». Είναι γνωστό άλλωστε, ότι η αίσθηση το τέλους της Κωνσταντινούπολης, για τους Ρωμηούς κατοίκους του πρώτου μισού του 15^ου αιώνα, θεωρήθηκε ως αντανάκλαση φυσικών φόβων που προερχόταν από την εμπειρία τόσων πολλών επιθέσεων και πολιορκιών ακόμη και πριν απ’ αυτή της λατινικής κατάληψης του 1204. Προσεκτική ανάλυση των πρωτογενών πηγών, καταδεικνύει πως σκοτεινές και αλύτρωτες δυνάμεις καταστροφής και διαφθοράς της ιδιωτικής και δημόσιας βυζαντινής κοινωνίας ενέδρευαν παντού, εξωθώντας τον επίλεκτο λαό της Νέας Ιερουσαλήμ να εκπίπτει από την υψηλή κλήση στην οποία είχε κληθεί. Για το λόγο αυτό δεν ήσαν λίγοι οι βυζαντινοί λόγιοι που πίστευαν ότι κάθε εσωτερικός ή εξωτερικός εχθρός, όπως η πανώλη, ο πόλεμος, ακόμη και οι σεισμοί, αποτελούσαν θεϊκή παρέμβαση ως τιμωρία για αμαρτίες που είχαν διαπραχθεί. Ο Ιωσήφ Βρυέννιος ο πυρίπνους σοφός διδάσκαλος, γνωστός από τη ρήση του «ουκ αρνησόμεθά σε, φίλη ορθοδοξία, ου ψευσόμεθά σε, πατροπαράδοτον σέβας», στον 14^ο αιώνα, όταν το κακό της πτώσης της Βασιλεύουσας φαινόταν μη αναστρέψιμο, με λεπτομερή τρόπο καταγράφει την αντίσταση στην κατάσταση φθοράς στην οποία είχε περιέλθει μεγάλο μέρος του βυζαντινού λαού: «Αν η εικόνα των τιμωριών που μας επιβάλει ο Θεός, προκαλεί αμηχανία και σύγχυση, ας αναλογιστούμε τους παραλογισμούς μας και τότες θα εκπλαγούμε γιατί ακόμη δεν μας κτύπησε κεραυνός…Παραπονιόμαστε στο Θεό είτε βρέχει είτε δε βρέχει, είτε κάνει κρύο είτε κάνει ζέστη, πως δίνει πλούτο στον ένα ενώ αφήνει τον άλλο φτωχό, πως πνέει νοτιάς ή έρχεται καταιγίδα από βοριά, και εντελώς απλά μεταμορφωνόμαστε σε αδιάλλακτους δικαστές του Θεού. Πολλοί από μας αδιάντροπα βλασφημούν την ορθόδοξη πίστη, το Σταυρό, το Νόμο, τους αγίους, τον ίδιο το Θεό, όταν ακόμη κι ένας άπιστος δε θα έκανε τόσο πολύ… Αυταπατόμαστε όταν πιστεύουμε στους αστρολόγους, πως η ύπαρξή μας δηλαδή κατευθύνεται από τις Ώρες, την Τύχη, τις Μοίρες, την Ειμαρμένη, τα σημάδια του Ζωδιακού Κύκλου και των Πλανητών. Είμαστε βέβαιοι πως οι Νηρηίδες ζουν στη θάλασσα και πως Στοιχειά υπάρχουν παντού… Προσέχουμε τα όνειρα και πιστεύουμε πως λένε το μέλλον. Κρεμάμε φυλακτά στο λαιμό μας και εξασκούμε τη μαντεία…Απομακρυνόμαστε ακόμη πιο πολύ και από την αρετή ψάχνοντας συνεχώς το κακό…Αυτές και άλλες είναι οι αμαρτίες που μας καθιστούν αξίους των τιμωριών μας, με τις οποίες ο Θεός μας επισκέπτεται ως πληρωμή γι’ αυτά τα λάθη και άλλες ίσης βαρύτητας κακοήθειες. Έτσι τιμωρεί ο Θεός το λαό Του»[1]. Η περιγραφή αυτή μαρτυρά τη αίσθηση πως το πλήθος των αμαρτιών της Πόλης έκαμε αναπόφευκτη τη θεία εκδίκηση και δεν υπάρχει αμφιβολία πως για τους βυζαντινούς το τέλος της, πέρα από οποιαδήποτε ιστορική ερμηνεία, προήλθε και μέσα από ένα ισχυρό κτύπημα εσωτερικών εχθρών, έχοντας εσχατολογική διάσταση.        

                Η δεύτερη μελέτη, γραμμένη από τον Γ. Πρίντζιπα, εκθέτει τους  ιστορικούς, αυτόπτες μάρτυρες της άλωσης. Οι Γ. Σφραντζής, Δούκας, Μ. Κριτόβουλος και Λ. Χαλκοκονδύλης προσεγγίζονται με βάση την παλαιότερη μελέτη του Ν. Β. Τωμαδάκη[2].

Η τρίτη μελέτη του Αθ. Αγγέλου, παρουσιάζει αρκετό ενδιαφέρον. Προσεγγίζει από διαφορετική σκοπιά τον πρώτο μετά την Άλωση Οικουμενικό Πατριάρχη Γεννάδιο Β΄ Σχολάριο. Για λόγους που έχω εξηγήσει σε σχετικό άρθρο μου[3], η μελέτη του κ. Αγγέλου παρακάμπτει με αρνητικό τρόπο τη μοναδική ως σήμερα μονογραφία του π. Θ. Ζήση, Γεννάδιος Β΄ Σχολάριος Βίος – συγγράμματα - διδασκαλία, Πατριαρχικό Ίδρυμα Πατερικών Μελετών, Θεσσαλονίκη 1980. Ωστόσο, η άποψή του, ότι ως «βυζαντινός λόγιος» ο Γεννάδιος είχε μια ιδιότυπη στάση, που τον έκανε να εξαρτιέται από το δυτικό σχολαστικισμό, φρονώ ότι είναι διερευνήσιμη, στο πλαίσιο της συσχέτισής του με τον Θωμά Ακινάτη, τον οποίο και εκτενώς είχε μεταφράσει.

Ακολουθούν δύο μελέτες παρόμοιες ως προς τη θεματολογία τους. Η μία, του Κ. Κωνσταντινίδη παρουσιάζει τους Κωνσταντινοπουλίτες πρόσφυγες στην Μεγαλόνησο και τη δραστηριότητά τους στην αντιγραφή χειρογράφων στη Μονή Μαγγάνων, και η άλλη της Μ. Ευθυμίου, διαπραγματεύεται το ρόλο που έπαιξαν οι Εβραίοι κατά τις ημέρες της Άλωσης.

Τον  Νικόλαο Κουζάνο, φιλόσοφο-θεολόγο και το έργο του «De pace fidei» προσεγγίζει ο Γερμανός ιστορικός E. Meuthen. Υπό τη σκιά της άλωσης της Πόλης ο Ν. Κουζάνος, συνέγραψε τον παραπάνω διάλογο, διαπνεόμενος από την ιδέα της συγκλίσεως των θρησκειών.

Η έβδομη μελέτη, του W. Brandmuller παρουσιάζει την αντίδραση της Ρώμης στην  πτώση της Κωνσταντινούπολης. Η αξιοπιστία όμως του άρθρου είναι ελέγξιμη, γιατί με κέντρο βάρους τη στάση του Πάπα Νικολάου Ε΄ και τα τεκταινόμενα στη Σύνοδο Φερράρας - Φλωρεντίας (1438-1439), ο συγγραφέας επιχειρεί μονοσήμαντη και μεροληπτική θεώρηση των γεγονότων, στηριζόμενος  σε μονομερείς ως επί το πλείστον πηγές, όπως του G. Hofmann και του  J. Gill, και αποσιωπώντας τα απομνημονεύματα του Σίλβεστρου Συρόπουλου αλλά και το έργο του Κ. Γιαννακόπουλου, Βυζαντινή Ανατολή και Λατινική Δύση, Εστία, Αθήνα 1966 σσ.131-170.

Τα επόμενα τέσσερα άρθρα παρουσιάζουν τον απόηχο που είχε η Άλωση της Βασιλεύουσας  στο σλαυϊκό και ισλαμικό κόσμο. Η J. Kalic, μελετά το ρόλο των Σέρβων κατά την πτώση της, οι V. Tapkova-Zaimova και A. Miltenova, προσεγγίζουν την Άλωση μέσα από την ιστορικοαποκαλυπτική λογοτεχνία της Βουλγαρίας, ο ρώσος ιστορικός D. Afinogenov παραθέτει άγνωστες ειδήσεις για την Άλωση μέσα στα ρωσικά χρονικά και ο S. Aksin παρουσιάζει την οθωμανική άποψη γι’ αυτή.

Εξίσου σημαντικές είναι και οι επόμενες τρεις μελέτες. Ο Μ. Βαρβούνης προσφέρει μια διεισδυτική προσέγγιση των «λαϊκών αντιλήψεων» των Ελλήνων για την Άλωση. Λαϊκές παραδόσεις, δημοτικά τραγούδια και διηγήσεις, δικαιολογούσαν κατά πολύ το χαρακτηρισμό της Πόλης ως «εθνικό και θρησκευτικό σύμβολο». Ο W. Puchner περιγράφει τη θεατρική δραματουργία του 16^ου και 17^ου αι. και τον αντίκτυπο που είχε σ’ αυτή η Άλωση. Τέλος ο π. Γ. Μεταλληνός με τον ευαίσθητο τρόπο που χαρακτηρίζει το λόγο του, μας πλοηγεί στην ιστορική πορεία του Γένους μετά την Άλωση. Βασική συνισταμένη των απόψεων του πατρός Γεωργίου  είναι η οικουμενική συνείδηση της Ρωμανίας, στη βυζαντινή και μεταβυζαντινή διάστασή της.

Τις σελίδες του συγκεκριμένου έργου κοσμούν πολλές λιθογραφίες και χαλκογραφίες της Κωνσταντινούπολης. Ξεχωριστή είναι η χαλκογραφία του 1728 που παρατίθεται στο τέλος του τόμου. Το παράρτημα με τα χρονικά της Άλωση είναι ο μεγεθυντικός φακός, απ’ όπου αυτούσια έρχονται κοντά μας τα ιστορικά γεγονότα.       

                 

---

[1] L’ Etat intellectuel et moral des Byzantins au XIVe siècle, Mélanges Charles Diehl, vol. I, Paris, s. 225.

[2] Δούκας, Κριτόβουλος, Σφραντζής, Χαλκοκονδύλης. Περί Αλώσεως της Κωνσταντινουπόλεως, Αθήναι 1953.

[3] Ο Ποιμήν 63 (1998)149-151.