Από την παρουσίαση του βιβλίου:"Τρεις Ιεράρχες.Η Επανάσταση της Πίστης και της Δράσης" που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα στις 14-02-2026.
Άκουσα κάποτε τον αξέχαστο καθηγητή Ηλία Βουλγαράκη να
λέει « Ο Χριστιανισμός πρέπει να γίνει συναγερμός!!!»
Η « εμμονή» του Αργυρόπουλου με τους Τρεις Ιεράρχες (και όχι
μόνο, έχει κι άλλες εμμονές…) αυτό μου θυμίζει.
Όπως διαβάζω στο οπισθόφυλλο αυτού του βιβλίου, δεν πρόκειται
για ένα επιστημονικό πόνημα, αλλά μάλλον για ένα κείμενο
ορθόδοξης αντιπληροφόρησης, κόντρα στο ρεύμα των καιρών που
προωθούν έναν ακίνδυνο, μοιρολατρικό και βολικό για πολλούς (
γι΄αυτό και επικίνδυνο) χριστιανισμό.
Ένας λόγος κοφτερός , ταράζει τα νερά και ενοχλεί τον
εφησυχασμό μας , μας ξεβολεύει, όπως κάθε ανηφόρι…
Από μικρή ,φέρνοντας στο νου μου την 30 η Ιανουαρίου, τη θυμάμαι
σαν μια χλιαρή γιορτή που με ενδιέφερε μόνο ως αργία. Όχι μόνο
εμένα αλλά και ολόκληρη την εκπαιδευτική κοινότητα . Παλεύαμε
αργότερα στη σχολική αίθουσα να μεταδώσουμε στα παιδιά τι;
Κάτι που το περιβάλλον τους ακύρωνε. Όπως συχνά και το
αληθινό νόημα κάθε γιορτής άλλωστε…
Ένας λόγος λοιπόν που ειμ' εδώ είναι για να καταθέσω
δύο σκέψεις γι΄αυτή τη χλιαρότητα με την οποία αντιμετωπίζουν
χρόνια τώρα, υπουργεία, πολλοί συνάδελφοι ακόμα κ Θεολόγοι
κλπ αυτή την ημέρα όπου τιμώνται οι Τρεις Ιεράρχες και μάλιστα
ως Προστάτες της Ελληνικής παιδείας και των γραμμάτων! Το θέμα
το παρακολουθώ ως μαθήτρια και ως εκπαιδευτικός δλδ πάνω από
μισό αιώνα!
Ζούμε σε αιχμηρούς καιρούς και συγγραφείς τέτοιων βιβλίων
αποτελούν έμπνευση.
Γι’ αυτό δεν θα επαναλάβω πληροφορίες γνωστές για τους Τρεις
Ιεράρχες, που γεννήθηκαν και ποιοι ήταν οι γονείς τους. Έχω μια
τραυματική εμπειρία σχετική , ένας θεολόγος στο Γυμνάσιο, με
πρόσβαλε γιατί είπα στο μάθημα ότι η μητέρα του Αγίου Ιωάννου
του Χρυσοστόμου λεγόταν Ανθούλα κι όχι Ανθούσα.Τι να κάνουμε,
Ανθούλα είχαμε στο χωριό…Θα πω λοιπόν δυό λόγια που έγραψα
κλείνοντας το τελευταίο πόνημα του κυρίου Αργυρόπουλου.
Τον Ανδρέα τον γνώρισα για πρώτη φορά όταν πριν από αρκετά
χρόνια στη Θεολογική Σχολή Θεσσαλονίκης, τη Σχολή μου,
μαζευτήκαμε λίγοι Θεολόγοι, ανήσυχοι μα ενθουσιασμένοι, για να
συγκροτήσουμε το πρώτο Δ. Σ. του θεολογικού Συνδέσμου
ΚΑΙΡΟΣ. Με τον αξέχαστο Μάκη Σταμούλη και τους άλλους
καλούς συναδέλφους. Στη συνέχεια, παρακολουθούσα το blog του
με τον καθόλου τυχαίο τίτλο "Η θεολογία μεσοπέλαγα". Διορισμένη
θεολόγος στην επαρχία και μάλιστα στην Ορεινή χώρα, όπως
ονομάζω στα ποιήματά μου τα Γιάννενα, ένα τέτοιο blog με
θεολογία καθαρή και αντισυμβατική που την είχα ανάγκη, ήταν
αρκετό να αισθανθώ ότι είχα μια βαθιά συγγένεια με τον Ανδρέα.
Ο Ανδρέας ανήκει σ' εκείνους τους θεολόγους που χαρακτηρίζω
"παλαβούς" για λόγους που όλοι γνωρίζουμε. Βουτάνε στα βαθιά,
είναι διαβασμένοι, είναι ευγενικά ανατρεπτικοί, είναι αισιόδοξοι,
είναι κοινωνικοί, φιλότεχνοι ,σχνά καλλιτέχνες, κτίζουν σχέσεις με
τους μαθητές τους, αγνοούν συχνά το αναλυτικό πρόγραμμα,
τολμούν, συγκρούονται, είναι γοητευτικοί.
Κάποτε ο σχολικός μας σύμβουλος είχε διοργανώσει μια διημερίδα
σε συνεργασία με τη Μητρόπολη Νικοπόλεως στην οποία είχα
μιλήσει με θέμα "Κραυγή αγωνίας από μια Θεολόγο - υπάλληλο".
Ο αγαπημένος μου πνευματικός, ο Δεσπότης Μελέτιος , μου
ζήτησε το κείμενο για να το στείλει στο περιοδικό ΚΟΙΝΩΝΙΑ. Επί
μια εβδομάδα μου τηλ από την ΠΕΘ και με ευγένεια με
παρακαλούσαν να κάνω μερικές αλλαγές στο κείμενο. Μια απ'
αυτές, ήταν να αφαιρέσω τη φράση "παλαβοί Θεολόγοι" και φυσικά
δεν ενέδωσα. Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο περιοδικό και ο
Μελέτιος έτριβε τα χέρια του και μ' εκείνο το παιδικό χαμόγελο μου
είπε " ευλογημένη, θα ταράξουμε τα νερά"!
Οι Θεολόγοι σαν τον Ανδρέα λοιπόν ταράζουν τα νερά.
Πάντα με αφορούν οι θέσεις του, ακόμα κι οι πιο ανατρεπτικές. Το
θέμα αυτού του βιβλίου με απασχολεί λοιπόν πολλά χρόνια, αφού
σε αρκετά σχολεία ο τοπικός επίσκοπος , παρά την επιμονή των
διευθυντών μου, αρνήθηκε να εκφωνήσω λόγο μέσα στο ναό
επειδή είμαι γυναίκα. Κι ας κραυγάζει ο Άγιος Γρηγόριος « άνδρες
ήσαν οι νομοθετούντες…» και τα σχετικά περί ισοτιμίας.
Ώσπου ο Θεόκλητος Ιωαννίνων, ήταν ο πρώτος που μου έδωσε
ευλογία κι εγώ ήμουν η πρώτη γυναίκα που μίλησα στο ναό την
ημέρα των Τριών Ιεραρχών.
Όπως πολύ εύστοχα λέει ο Θανάσης ο Παπαθανασίου στον
πρόλογο του βιβλίου, "Ο λόγος του Θεού είναι δίκοπο μαχαίρι κλπ
Δεν είναι διακοσμητικό μαχαίρι, αλλά δίκοπο. Στη δίκοπη λεπίδα η
μια ακμή βλέπει τον αντίπαλο, η άλλη βλέπει τον χρήστη....
Αμφότεροι υπόκεινται στην κρίση της λεπίδας-κάτι που λησμονούν
οι τυφλωμένοι σταυροφόροι κάθε λογής. Καλείσαι να κόψεις, μόνο
αν είσαι έτοιμος να κοπείς... "
Αν ο θεολόγος στην εκπαίδευση σκύψει ο κεφάλι και υπηρετήσει
μια νοσηρή θρησκευτικότητα για να μη συγκρουστεί με τον
δήμαρχο ή το δεσπότη για το αν έχει το πουκάμισο από μέσα ή
απέξω, είμαστε στο Μεσαίωνα και δεν το ξέρουμε.
Ο Ανδρέας σε όλα τα βιβλία του κι όχι μόνο σ΄αυτό, τονίζει την
τεράστια ευθύνη ημών των θεολόγων ή θεολογούντων σχετικά τον
τρόπο με τον οποίο θα μιλήσουμε για το Θεό. Την ευθύνη που
έχουμε απέναντι στα ιερά κείμενα, την ευθύνη που έχουμε απέναντι
στους μαθητές μας ,στον κόσμο ολόκληρο.
Όσο για την γιορτή των Τριών Ιεραρχών , έτσι όπως είναι σχεδόν
πεταμένη μέσα στο ημερολογιακό έτος απ’ την Επίσημη Πολιτεία,
θεωρώ πολύ σημαντική την εμμονή του, γιατί οφείλουμε να
γυρίσουμε τον κόσμο ανάποδα, επειδή η 30 Ιανουαρίου είναι
χρόνια τώρα μια αργία για μαθητές και εκπαιδευτικούς.
Και μη μου πείτε ότι πολλοί συνάδελφοι των άλλων ειδικοτήτων , οι
πολιτικοί ,πλην ελαχίστων, επιστήμονες σε διάφορα πόστα
,γνωρίζουν για την Ορθόδοξη πίστη περισσότερα από όσα έμαθαν
στα Θρησκευτικούλια του Γυμνασίου τους.
Γι΄αυτό καθημερινά ακούμε στην τηλεόραση «τέρατα», από
δημοσιογράφους, καλεσμένους, υπουργούς κλπ.
Το βιβλιαράκι που κρατάμε στα χέρια μας λοιπόν είναι μια βόμβα,
γιατί ξεσκεπάζει την ανεπάρκειά μας σε σχέση με τεράστια
πνευματικά μεγέθη, αποκαλύπτει λάθη και παραλείψεις της
Επίσημης Εκκλησίας, προκαλεί αρκετούς παντογνώστες του
«αριστερού » χώρου θέτοντας υπόψιν τους ονόματα κορυφαίων
διανοητών , σπουδαίων κοινωνιολόγων όπως ο Έριχ Φρομ, ακόμα
και εκπροσώπων του υλισμού , όπως η Ρόζα Λούξεμπουργκ και
πολλοί ακόμα ,που προσέγγισαν με σεβασμό τις απόψεις των
Πατέρων για μια καλύτερη ,πιο ανθρώπινη κοινωνία. Ενώ έργα των
Τριών Ιεραρχών μεταφράζονται στη Δύση απ’ τον 5 ο αιώνα ,κυρίως
όμως απ’ τον 12 ο αιώνα.
Οι Τρεις Ιεράρχες δεν έγιναν σύμβολα της παιδείας επειδή ήταν
“καλοί δάσκαλοι” με τη στενή έννοια, αλλά επειδή ενσάρκωσαν κάτι
σπανιότερο:
την παιδεία ως τρόπο ύπαρξης.
Γνώστες των επιστημών της εποχής τους.
φιλοσοφία,
ρητορική,
ποίηση, ιατρική..
Δεν απέρριψαν τον αρχαίο λόγο.
Ούτε όμως τον προσκύνησαν.
Ο Βασίλειος λέει καθαρά:
κρατάμε από τους αρχαίους ό,τι μας μαθαίνει να γινόμαστε
καλύτεροι άνθρωποι.
Αυτό είναι βαθιά παιδαγωγικό
Ο λόγος τους:
δεν στόλιζε εξουσίες,
δεν χάιδευε ακροατήρια,
δεν έφτιαχνε καριέρες.
Ήταν λόγος που καιγόταν.
Ο Χρυσόστομος μιλά σαν κάποιος που πονά για την πόλη.
Ο Γρηγόριος γράφει σαν ποιητής που παλεύει με τον εαυτό του.
Ο Βασίλειος οργανώνει αγάπη σε πράξη, όχι σε θεωρία. Ένωσαν
γνώση και ήθος (κι αυτό είναι σπάνιο)
Η ελληνική παιδεία κινδύνευε πάντα από ένα πράγμα:
να γίνει ευφυΐα χωρίς καρδιά.
Οι Τρεις Ιεράρχες πρότειναν κάτι ριζοσπαστικό:
δεν σώζεται ο άνθρωπος με το μυαλό μόνο.
Η παιδεία, για εκείνους, δεν ήταν:
επάγγελμα,
κοινωνική καταξίωση,
συσσώρευση γνώσεων.
Ήταν άσκηση ελευθερίας.
Ήταν οι μόνοι που μπορούσαν να πουν στο Νεοελληνικό κράτος:
“μπορούμε να είμαστε Έλληνες χωρίς να είμαστε αρχαιολάτρες
και χριστιανοί χωρίς να είμαστε σκοταδιστές”
Αυτός ο λεπτός δρόμος — ανάμεσα στο φως του νου και της
καρδιάς —
είναι η βαθύτερη παιδαγωγική τους κληρονομιά.
Κι ίσως το πιο σημαντικό…
Εναντιώνονται με θάρρος στην εξουσία
Στηλιτεύουν τον αλόγιστο πλούτο, την πλεονεξία, την αδιαφορία για
τον συνάνθρωπο και δεν ασχολούνται με ηθικιστικά ζητήματα που
σήμερα αποτελούν συχνά την έγνοια πολλών ιερωμένων.
Θα ‘λεγε κανείς ότι εσκεμμένα έπεσε στάχτη πάνω στους
θησαυρούς που άφησαν με τη ζωή και τα συγγράμματά τους οι
Πατέρες της Εκκλησίας.
Όμως η αλήθεια είναι ότι αν απομονώσουμε κάποια λόγια τους,
χωρίς να βλέπουμε την υπογραφή τους, έχουν μια δραματική
επικαιρότητα και μια αξιοζήλευτη φρεσκάδα οι απόψεις τους.
Η στάση τους είναι "πολιτική" (πχ το λεπροκομείο στην
πλουσιότερη συνοικία της Κωνσταντινούπολης ,είναι αυτό που
λέγαμε πιο πάνω , η λεπίδα που για να κόψει πρέπει να κοπεί).
Κοινοκτημοσύνη, ισοτιμία των ανθρώπων, χωρίς διακρίσεις.
Κλέφτες δεν είναι μόνο αυτοί που αφαιρούν... Αλλά. « Τοσούτους
αδικείς όσοις παρέχειν εδύνασο…» λέει ο Μ.Βασίλειος.
Η δικαιοσύνη που έχουν ανάγκη οι σύγχρονες κοινωνίες ήταν ο
σκοπός τους
Βασικά παρατηρώ χρόνια τώρα ότι πολύ συχνά η Εκκλησία είναι
πολύ αυστηρή σε κανόνες που η ίδια καταστρατηγεί
Αυτό που έχει πολύ ενδιαφέρον στη θεώρηση του έργου των Τριών
Ιεραρχών είναι ότι εντοπίζεται η υποκρισία με την οποία τόσους
αιώνες προσεγγίζουμε τέτοια ζητήματα
Θεωρώ ότι η ανάγκη εσωτερικής ιεραποστολής είναι άμεση. Γιατί η
ημιμάθεια πάνω σε θρησκευτικά ζητήματα είναι επικίνδυνη .
Απαραίτητη επίσης θεωρώ την εισαγωγή θεολόγων στην
Πρωτοβάθμια εκπ/ση, για τους λόγους που υποθέτω
αντιλαμβανόμαστε.
Τελευταία όλο και πιο πολύ μιλάμε ,ευτυχώς, για τον "ψευδή
εαυτό μας" , ψυχαναλυτικός όρος του Donald Winnicot .Περιγράφει
λέει το google μια αμυντική δομή που αναπτύσσει το άτομο
υιοθετώντας συμπεριφορές και ρόλους που απαιτεί το περιβάλλον,
προκειμένου να προσαρμοστεί και να επιβιώσει». Παρόλο που
νοιώθουμε την απώλεια της αυθεντικότητας και το αίσθημα κενού,
σκεφτείτε πόσο μας έχει βολέψει, ενώ σιωπηρά υπονομεύει τη
χαρά μας. Μας έχει επιβληθεί τόσο η καθωσπρέπει συμπεριφορά,
η ψευτοευσέβεια, που αν δούμε άνθρωπο γελαστό, ενώ μέσα μας,
ο αληθινός μας εαυτός χαίρεται, το σχολιάζουμε, του στυλ "αυτός
είναι θεολόγος αλλά είναι πολύ ανοιχτός, αυτός είναι παπάς αλλά
έχει πολύ χιούμορ" κλπ κλπ κλπ
Θα πω ένα παράδειγμα με τους γελαστούς αγίους.
Από παιδιά, μάθαμε να τιμάμε τους αγίους , σαν μορφές πολύ
απόμακρες, σκυθρωπές, αργότερα σπουδάσαμε ανάλυση εικόνας
και κάπως δικαιολογήσαμε την αυστηρότητά τους. Όμως
προσωπικά και ίσως εκφράζω κι άλλους, πλημμυρίζω από χαρά
όταν βλέπω εικόνες σύγχρονων αγιογράφων που πατώντας βέβαια
σταθερά στη βυζαντινή παράδοση, δεν διστάζουν να
χαμογελάσουν στον σύγχρονο κουρασμένο άνθρωπο, που έχει
ανάγκη όσο ποτέ άλλοτε τον παρηγορητικό λόγο των αγίων μας.
Είδα πρόσφατα την υπέροχη εικόνα της Αγίας Μαρίας των
Παρισίων απ’ τον ζωγράφο Μπάμπη Πυλαρινό που το πρόσωπό
της φωτίζεται από ένα καθησυχαστικό χαμόγελο. Επίσης τον Άγιο
Ευμένιο Σαριδάκη ,τον παππούλη της χαράς δια χειρός Χριστίνας
Παπαθέου. Πως αλλιώς θα πάρουμε λίγη απ’ την αφοβία και τη
χαρά αυτών των αγίων , αφού η εικόνα τους ιστορεί το βίο
τους…Εννοώ με όλα αυτά και πάντα στο πνεύμα του
Αργυρόπουλου, ότι η Θεολογία σήμερα μας αφορά όταν συνδέεται
με τη ζωή και τις ανάγκες μας. Δεν έχουμε τις ίδιες ανάγκες με τον
άνθρωπο του 4 ου αιώνα. Άκουγα πριν λίγες μέρες για ένα
χαρισματικό παπά, που τον ξέρω από παιδάκι, πτυχιούχο του
τμήματος ηλεκτρολόγων Πολυτεχνείου και της Θεολογικής Σχολής,
ότι ξεκινάει διδακτορικό με θέμα τον φωτισμό των ναών.
Μια ζωή η Εκκλησία είναι φοβική. Θα πρότεινε την ίδρυση
αντίστοιχου λεπροκομείου στην Εκάλη, ή κέντρο υποδοχής
μεταναστών; Όλα εκ του ασφαλούς και σε μόνιμο εναγκαλισμό με
την εξουσία.
Επίσης ,πριν λίγες μέρες, με αφορμή την έκθεση του Μπάμπη
Πυλαρινού με έργα εμπνευσμένα απ΄τη ζωή της Αγίας Μαρίας
Σκομπτσόβα, συγκίνησε ο ζωγράφος με τη χαρακτηριστική του
απλότητα και εξομολογητική του διάθεση λέγοντας « έχουμε κάνει
τους αγίους σούπερμαν…κι οι άγιοι σαν εμάς είναι ,άνθρωποι , με
λάθη και αδυναμίες, απλά μπόρεσαν να αγαπήσουν!!!». Μεγάλες
κουβέντες αυτές. Η Εκκλησία μέσω κηρυγμάτων ,γεροντάδων κλπ
μας έχει γεμίσει ενοχές. Δεν λέμε να μας χαϊδεύει τ’ αυτιά, αλλά
συχνά η ενοχή αυτή οδηγεί στη θλίψη, άρα μας αποκλείει απ’ τη
χαρά του Χριστού. Έχουμε φτάσει στο σημείο να νοιώθουμε κοντά
μας μόνο τον Ιούδα και τον Άσωτο!!!
Ε, όχι, δεν είν’ έτσι…Οι Άγιοι διψούσαν να δουν το πρόσωπο του
Θεού, από κει ξεκινούσαν.
Ποιος τολμούσε κάποτε να πει στους μαθητές του ότι ο άνθρωπος
όταν ερωτεύεται, θυμάται πως ήταν ο κόσμος πριν την πτώση, πως
προγεύεται τον Παράδεισο, σπάνε τα αρράγιστα κελύφη που λέει κι
ο Γιανναράς και τα δίνεις όλα για τον Άλλον, ξεχνάς την υπόληψή
σου, τα ξεχνάς όλα για τον αγαπημένο, με μικρό Α και με Κεφαλαίο!
Παντού θρησκοληψία. Κάποιες μαθήτριες θυμάμαι όταν πηγαίναμε
στον ναό, έφευγαν απ΄τη σειρά όταν προσκυνούσαμε τις εικόνες,
λέγοντάς μου μετά στο αυτί «Κυρία είμαι αδιάθετη». Μ’ αυτά
ασχολούμαστε. Και δεν είναι παρελθόν η θρησκοληψία.
Ο καημός μου ο μεγάλος είναι ότι και η θρησκευτική και η πολιτική
εξουσία μιλάνε για παράδοση, για αξίες, παπαγαλίζουν φράσεις
που ποτέ δεν κατάλαβαν και στις γιορτές παίρνουν τα μικρόφωνα
λέγοντας κορδωμένοι τσιτάτα που αντιγράφουν.
Σήμερα ρωτάνε και το gpt
Κάποτε στα Γιάννενα ένας πολιτικάντης φιλόλογος, είχε εκλεγεί
Βουλευτής και ζήτησε απ’ τον προϊστάμενο της Β/μιας - θεολόγο κ
πολιτικάντη επίσης, να ζητήσει από μένα να του γράψω μια ομιλία
για τους Τρεις Ιεράρχες να την εκφωνήσει. Προφανώς δεν είχε
χρόνο ούτε ο ένας ούτε ο άλλος να ασχοληθούν. Και προς μεγάλη
έκπληξη και των δύο, αρνήθηκα, λέγοντας ότι είναι πιο ικανοί από
μένα για κάτι τέτοιο.
Κι επειδή δεν θέλω να κλείσω απαισιόδοξα,
Θέλω να πω ότι βλέπω ένα φως. Και το βλέπω καλά. Στα γραπτά
πολλών σπουδαίων ανθρώπων, με ταπεινότητα ,γνώση και σοφία,
στις δράσεις ζωντανών ενοριών , στο βλέμμα φίλων ιερωμένων.
Κάτι σαλεύει και σίγουρα ο Θεός δεν εγκαταλείπει τον κόσμο παρά
τις προσπάθειες του ανθρώπου να τον βγάλει στο περιθώριο της
ιστορίας.’ Εχουμε πολλούς φωτισμένους ανθρώπους, γίνονται
σημαντικά συνέδρια, εκπονούνται σοβαρά διδακτορικά. Η
Εκκλησία θα ξαναβρεί το δρόμο της. Και γι΄αυτό όλοι εμείς έχουμε
ευθύνη.
Ευχαριστούμε Ανδρέα Αργυρόπουλε που μας ενοχλείς που και
πού με θέματα στα οποία επιτέλους οφείλουμε να παίρνουμε θέση.
Νόνη Σταματέλου
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου