Αντώνης Παναγάκης: Για το βιβλίο «Τρεις Ιεράρχες Η επανάσταση της πίστης και της δράσης»(Εφ. ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ)

 του Αντώνη Παναγάκη

Πρᾶξις γάρ ἐπίβασις θεωρίας (Γρηγόριος ο Θεολόγος)

Είναι γνωστό ότι τον 11 ο αιώνα καθιερώθηκε η κοινή εορτή των Τριών Ιεραρχών στην

Εκκλησία μας για την ιδιαίτερη προσφορά τους στη θεολογική και κοινωνική ζωή ενώ πριν

από 150 χρόνια περίπου περάσαμε στον ορισμό της ως σχολική ως προστάτες των

Γραμμάτων και της Παιδείας. Όμως οι παντός είδους «ευσεβείς» αρχές και εξουσίες του

κόσμου τούτου φρόντιζαν να αποκρύπτουν πτυχές του βίου τους όπως η κοινωνική

διδασκαλία και πράξη τους που θεωρούνταν επικίνδυνες για το σύστημα. Για πολλά χρόνια

άνευρα κηρύγματα, ηθικιστικού περιεχομένου από ιεροκήρυκες και εκπαιδευτικούς

επικρατούσαν στους ναούς και τα σχολεία. Επιπλέον φθάσαμε στο σημείο σήμερα η εορτή

στο σχολείο να είναι υποβαθμισμένη εντελώς και μάλιστα με πρωτεργάτη το Υπουργείο

Παιδείας το οποίο δίνει έμφαση (καλώς) στη μνήμη των θυμάτων του Ολοκαυτώματος

αποστέλλοντας ειδική εγκύκλιο στα σχολεία για ειδικές εκδηλώσεις και δράσεις στις 27

Ιανουαρίου ενώ για τις 30 Ιανουαρίου το πολύ να αποστείλει ένα Δελτίο Τύπου μερικών

αράδων. Παρόλα αυτά τα τελευταία 50 χρόνια υπάρχει μια αλλαγή «νοοτροπίας» στον

εκκλησιαστικό χώρο έτσι ώστε και εκδοτικά από την Εκκλησία της Ελλάδας αλλά και ιερείς

και θεολόγοι ασχολούνται με την ουσία των λόγων και των πράξεων των Τριών Ιεραρχών.

Ο Ανδρέας Αργυρόπουλος από τα φοιτητικά του χρόνια είχε αναδείξει το επαναστατικό

μήνυμα των Τριών Ιεραρχών τόσο στις ομιλίες του στον φοιτητικό κόσμο όσο και με

φυλλάδια και μικρές εκδόσεις (π.χ. είχε εκδώσει ως «κοινότητα φοιτητών» το τεύχος «Οι

Τρεις Ιεράρχες και η σύγχρονη τεχνοκρατική εκπαίδευση» του Αλ. Καριώτογλου). Κατόπιν

ως εκπαιδευτικός δεν έπαψε να αναφέρεται όχι μόνο στις επετειακές ομιλίες αλλά και στο

καθημερινό εκπαιδευτικό του έργο στους Τρεις Ιεράρχες για γόνιμο προβληματισμό των

μαθητών του. Πριν λίγα χρόνια ο συγγραφέας εξέδωσε «Το επαναστατικό μήνυμα των

Τριών Ιεραρχών». Σήμερα επανέρχεται ως συγγραφέας του βιβλίου ΤΡΕΙΣ ΙΕΡΑΡΧΕΣ από

τις εκδόσεις Αρμός. Μια συνοπτική μεν αλλά ευρεία αναφορά στο σύνολο του έργου των

Τριών Ιεραρχών που δεν ήταν μόνο κάτοχοι της δικής τους επιστήμης, της θεολογίας, αλλά

είχαν σπουδάσει όλες τις επιστήμες της εποχής τους ακόμα και την ιατρική. Δεν ήταν μόνο

λόγοι και ομιλίες, αλλά και η προσωπική τους έγνοια και φροντίδα για τον οποιοδήποτε

αναγκεμένο ή ασθενούντα συνάνθρωπό τους χωρίς καμιά προϋπόθεση γιατί όλοι και όλες

είναι εικόνες του Θεού.

Το βιβλίο χωρίζεται σε επτά μέρη ώστε η ανάγνωσή του είναι ευχερέστερη και πιο

επικεντρωμένη στο θέμα κάθε μέρους χωρίς περιττούς πλατειασμούς. Στο πρώτο μέρος

γίνεται αναφορά στις βάσεις, δηλαδή στην Παιδεία που έλαβαν και διαμορφώθηκε η σκέψη

και η πράξη τους με αποτέλεσμα κοινωνικά να βρίσκονται μπροστά κι από τη δική μας

εποχή. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η έμπρακτη εξύψωση του ρόλου των γυναικών μέσα

στην Εκκλησία όπου ήταν επίσκοποι ενώ ακόμα και σήμερα υπάρχουν ενδοιασμοί από

συντηρητικούς κύκλους. Στο θέμα της Παιδείας τόνιζαν τη ζωντανή σχέση δασκάλου –

μαθητή ώστε να ωφελείται τα μέγιστα ο μαθητής. Το δεύτερο μέρος είναι και ιδιαίτερα

πρωτότυπο και ενδιαφέρον γιατί είναι αφιερωμένο στις σπουδές αλλά και την εξάσκηση από

μέρους τους της ιατρικής επιστήμης ως διακονίας στον συνάνθρωπο. Στο τρίτο μέρος

εξετάζονται οι απόψεις τους για τον πόλεμο και την ειρήνη ενώ τονίζεται η σημασία που

έδιναν στην εσωτερική ειρήνη ως προϋπόθεση για να αγωνιστεί κάποιος για την εξωτερική

ειρήνη. Στο τέταρτο μέρος που είναι και το πιο εκτενές εκτίθεται πιο λεπτομερώς η ζωή

καθενός Ιεράρχη σε ξεχωριστό υποκεφάλαιο και όλα συγκλίνουν στη χρησιμοποίηση και

από τους τρεις, των όρων από την ελληνική φιλοσοφία για να αποδώσουν στη θεολογία της

Εκκλησίας μας ακριβή περιγραφή των δογμάτων της πίστης μας. Πρόκειται για τη

συνάντηση του Ελληνισμού με τον Χριστιανισμό που έλαβε στο πρόσωπό τους την

πληρέστερη μορφή της. Τα υπόλοιπα τρία μέρη αναφέρονται στην επιρροή που είχε το έργο

τους από την κοίμησή τους μέχρι σήμερα με συνεχείς εκδόσεις και μεταφράσεις του σε

ποικίλες γλώσσες και λαούς, στην απήχηση τους σε γερμανούς φιλοσόφους και τον Έριχ

Φρόμ αλλά και σε υλιστές όπως η Ρόζα Λούξεμπουργκ, ο Λεβτσένκο και ο Κορδάτος. Να

σημειώσουμε και το εξαιρετικό εισαγωγικό σημείωμα του Θ. Παπαθανασίου που

παρουσιάζει τη θεολογία ως δίκοπο μαχαίρι πράγμα που βίωσαν οι Τρείς Ιεράρχες αφού

έκοψαν και κόπηκαν…Στο τέλος του πονήματος υπάρχει, όπως σε όλα τα βιβλία του

συγγραφέα, εκτενής βιβλιογραφικός οδηγός για μεγαλύτερη εμβάθυνση σε πτυχές του βίου

των Ιεραρχών που ενδιαφέρουν περισσότερο τον αναγνώστη.

Η συνολική εντύπωση που αποκομίζει ο αναγνώστης είναι η γνωριμία με το έργο και την

προσφορά των Τριών Ιεραρχών στη Θεολογία και στην Επιστήμη αλλά και κυρίως το πώς

ακριβώς μετουσιώθηκε σε Πράξη στην Κοινωνία. Αυτή ακριβώς η Πράξη είναι που λείπει

στην εποχή μας και ο συγγραφέας μας την υπενθυμίζει ως στόχο κάθε πιστού που θέλει να

λέγεται χριστιανός.