ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΕΣ ΜΟΛΟΤΟΦ για τον «ΑΝΘΕΛΛΗΝΙΣΜΟ» των ΤΡΙΩΝ ΙΕΡΑΡΧΩΝ(A’).

 

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΕΣ ΜΟΛΟΤΟΦ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΤΡΕΙΣ ΙΕΡΑΧΕΣ(A’).

 Λόγω του ερχόμενου εορτασμού των Τριών Ιεραρχών  οι δημοσιεύσεις σχετικά με το θέμα πάνε και έρχονται. Είπαμε να καταθέσουμε και μεις τον προβληματισμό μας.

19 ΑΠΟΧΡΏΣΕΙΣ του «Ανθελληνισμού» των ΤΡΙΩΝ ΙΕΡΑΡΧΩΝ

Απλές αναφορές εν είδη πνευματικών μολότοφ.

 

Πάμε λοιπόν:

1)    οι περισσότεροι πνευματικοί ηγέτες των πρώτων αιώνων του Χριστιανισμού ακολούθησαν το δρόμο της συμφιλίωσης με την  «θύραθεν» σοφία. Άξιοι αναφοράς οι Απολογητές Ιουστίνος, Κλήμης Αλεξανδρείας και ο Ωριγένης. Κατά τον Ωριγένη μάλιστα: «η μελέτη των κλασικών Γραμμάτων δεν εμποδίζει την γνώση του Θεού αλλά συμβάλλει σε αυτήν».

2)    Στο πνεύμα των ανωτέρω Απολογητών κινήθηκαν και οι Τρεις Ιεράρχες όπως και άλλοι εκκλησιαστικοί συγγραφείς αργότερα βάζοντας τα θεμέλια του ελληνοχριστιανικού πολιτισμού από τον οποίο εμπνεύστηκε ο σύγχρονος δυτικός πολιτισμός.

3)    Ο εθνικός μας ιστορικός Κ. Παπαρρηγόπουλος γράφει για την επιστημονική συγκρότηση και προσφορά των Τριών Ιεραρχών: «Οι Βασίλειοι, οι Γρηγόριοι και οι Χρυσόστομοι υπερέβαλον κατά την ευγλωττίαν και την επιστήμην άπαντας τους έτι σωζομένους εθνικούς σοφιστάς και αυτούς μέχρι Πλουτάρχου προκατόχους αυτών, αποτελέσαντες εποχήν λόγου νέαν, μεγάλην και ένδοξον δια το ανθρώπινο γένος  ».(Ιστορία του Ελληνικού Έθνους τ.2, μέρος Β’ σ.1,6).

4)    Ο Βασίλειος δεν είναι φοβικός χριστιανός. Παρακολουθεί μαθήματα  κοντά με στον κορυφαίο ρήτορα της εποχής του και όχι μόνο ,τον εθνικό Λιβάνιο και συνδέεται φιλικά μαζί του. Έχουν συνεχή επικοινωνία και αυτό αποδεικνύεται από τις επιστολές που ανταλλάσουν. Σε μία από αυτές τον αποκαλεί,  φίλο (επιστολή 338) ενώ σε μία άλλη (επιστολή 336) αναρωτιέται «Τι να κάνει ο Βασίλειός μου;» έκφραση που δείχνει το μεγάλο ψυχικό δέσιμο δασκάλου- μαθητή. 

5)    Προτρέπει νέους χριστιανούς να σπουδάσουν κοντά στο Λιβάνιο. Ενίοτε τον παρακαλούσε να δέχεται φτωχούς χριστιανούς νέους από την Καισάρεια να σπουδάσουν  μαζί του δωρεάν την ρητορική πράγμα που με χαρά εκείνος το δεχόταν.

6)    Να μη μας διαφεύγει ότι ο Λιβάνιος τον παρομοίαζε με τον Πλάτωνα και τον Δημοσθένη. Με την άποψη του θα συμφωνήσουν αργότερα ο Μ. Φώτιος(810-890) και ο Έρασμος.

7)    Το 351 ταξίδεψε στην Αθήνα ,όπου κατά γενική ομολογία λειτουργούσαν οι καλλίτερες φιλοσοφικές σχολές. Εκεί τον περίμενε ο στενός φίλος και συνοδοιπόρος του, Γρηγόριος για να σπουδάσουν μαζί ένα ευρύ φάσμα σπουδών. Ο θαυμαστής της Ελληνικής παιδείας παρακολούθησε και τις τέσσερις φιλοσοφικές σχολές της πόλης και τους καθηγητές της ρητορικής και της ιατρικής. Έμαθαν πολλά κοντά σε δύο φημισμένους πανεπιστημιακούς δάσκαλους ,τον εθνικό Ιμέριο και τον χριστιανό Προαιρέσιο.

8)    Όταν ο Ιουλιανός έγινε αυτοκράτορας κάλεσε κοντά του σπουδαίες προσωπικότητες της εποχής του. Μεταξύ των πρώτων που κλήθηκαν ήταν ο Μ. Βασίλειος και ο διδάσκαλός τους, Προαιρέσιος.

9)    Δεν παραλείπει να μιλήσει θετικά για την ποίηση και τη φιλοσοφία την οποία μάλιστα θα χρησιμοποιήσουν οι μεγάλοι Πατέρες και εκκλησιαστικοί συγγραφείς για να εκφράσουν τα δόγματα της χριστιανικής πίστης. Δεν δημιουργεί αντιπαλότητες και συγκρούσεις με εκπροσώπους των φιλοσοφικών ρευμάτων. Στην ποίηση κάνει ιδιαίτερη μνεία αναφερόμενος κυρίως στον Όμηρο και τον  Ησίοδο εκτιμώντας ό,τι συμβάλλουν στο  να ακολουθήσουν οι νέοι το δρόμο της αρετής.

10)           Μιλώντας ο Χέρμαν Μπένγκστον, Καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου για το «Προς τους νέους…» του Μ.Βασιλείου τονίζει: «Πρόκειται για ένα κείμενο βαθιά διαποτισμένο από το γνήσιο ουμανιστικό πνεύμα, για ένα κείμενο που έχει μοναδική σημασία για την αξία των ηθικών δυνάμεων του ελληνισμού».

 

11)               Η ευρύτητα της ελληνομάθειάς του είναι φανερή σε κάποιες από τις επιστολές του αλλά και  στο «Προς τους νέους…». Στην πραγματεία του αυτή αναφέρεται στον Όμηρο ,τον Ησίοδο ,τον Θεόγνι, τον Σόλωνα, τον Πρόδικο τον Κείο, τον Μ. Αλέξανδρο, τον Πυθαγόρα, τον Πιττακό ,τον Κλεινία, τον Πλάτωνα, τον Σωκράτη,  τον Ηρόδοτο, τον Φειδία , τον Πολύκλειτο, τον Βία, τον Μαρσύα, τον Τιμόθεο. Στις επιστολές του μνημονεύει μεταξύ άλλων  τον Αισχύλο, τον Αίσωπο, την Αριάδνη, τον Αρχίλοχο τον Πάριο, τον Οδυσσέα ,τον Σιμωνίδη τον Κείο.

 

12)           Η επικριτική του στάση π.χ. απέναντι στην κλασική παιδεία στην επιστολή του προς τον Ευστάθιο δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση άρνηση ή και απόρριψη της. Δεν δείχνει κάποια αντίφαση, όπως ορισμένοι εκτιμούν. Η αντίφαση είναι φαινομενική και όπως γράφει ο Β. Τατάκης: «Προσδιορίζει το περιεχόμενο που έχει η στάση του Βασιλείου, γενικότερα η στάση κάθε φωτισμένου χριστιανού, απέναντι στην ελληνική παιδεία. Όταν τη συγκρίνει με την αποκάλυψη, είναι ματαιότητα, ένα τίποτα, καθόλου χρήσιμη για τη σωτηρία της ψυχής. Δεν είναι όμως χωρίς αξία όταν τη βλέπει σαν έργο του κόσμου τούτου, έχει αγαθές δυνάμεις, πολύτιμες για την προπαρασκευή της ψυχής, την προετοιμασία της για την τελειότητα».

13)           Ο Γρηγόριος θαύμαζε δια βίου και σεβόταν τον διακεκριμένο εθνικό ρήτορα Ιμέριο τον οποίο είχε δάσκαλο στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας. Παντού δήλωνε ότι ήταν υπερήφανος που  υπήρξε μαθητής του. Είναι γνωστό δε ότι είχε συνεχή αλληλογραφία με μεγάλο αριθμό σοφιστών με την πρόοδο των οποίων στη ρητορική χαιρόταν.

14)                      Οι Τρεις Ιεράρχες υπήρξαν άριστοι γνώστες της ρητορικής τα τέχνης. Για κάποιους ερευνητές ο Γρηγόριος ήταν ο κορυφαίος. Ο Άγγλος ακαδημαϊκός John William Donaldson (1811 –1861)στο πόνημά του «Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας» τ. β’ γράφει: «Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός και ο συμπολίτης αυτού Βασίλειος υπήρξαν αληθώς μεγάλοι χριστιανοί ρήτορες και, ως και αυτός ο Γίββων(Εδουάρδος Γίββων, 1737 – 1794 Άγγλος ιστορικός και Διαφωτιστής) λέγει: «διακρίθηκαν υπέρ πάντας τους συγχρόνους αυτοίς, άτε συνενούντες την εθνικήν ευφράδειαν προς την ορθόδοξον ευσέβειαν»…. και συνεχίζει οDonaldson  αναφερόμενος αποκλειστικά στον Γρηγόριο «η ρητορία αυτού έστιν η αρίστη των τότε , και η μεγάλη αυτού ευφυΐα μαρτυρείται εκ των πολυαρίθμων ποιημάτων αυτού, εν οις περιλαμβάνονται πλείονα ή 250 επιγράμματα».

15)           Ο George A. Kennedy, Καθηγητής Κλασικών Σπουδών και Ρητορικής στο Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας, στο γνωστό έργο του  «Ιστορία της Κλασικής Ρητορικής, Αρχαίας Ελληνικής και Ρωμαϊκής» τον εξυμνεί : «Η πιο σημαντική φυσιογνωμία στη  σύνθεση  της ελληνικής ρητορικής και του Χριστιανισμού είναι ο Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός ,που θεωρείται σωστά  ο μεγαλύτερος Έλληνας ρήτορας από την εποχή του Δημοσθένη.

16)           Η ποίησή του γράφει ο  Εμμανουήλ Κριαράς:  «που την διακρίνει πολλές φορές μια αναμφισβήτητη αισθαντικότητα και μια ζωηρή φαντασία, μας κάνει να πειστούμε ότι με μεγάλη αγάπη και ωφέλεια ο Γρηγόριος μελετούσε τον Όμηρο,  τους αρχαίους λυρικούς και τους δραματογράφους» .

17)           Για τον Ι. Χρυσόστομο, οι απόψεις που έχουν για το Θεό και τον κόσμο οι Έλληνες καθώς επίσης ηθική και ο τρόπος ζωής τους δεν έχουν καμία σχέση με το περιεχόμενο της χριστιανικής πίστης. Αυτό βέβαια δεν πρέπει να ωθεί τους χριστιανούς στο να βλέπουν με υπεροψία τους εθνικούς και να έχουν συγκρουσιακές σχέσεις μαζί τους. Τους καλεί να προσεύχονται για αυτούς, να φέρονται με ταπείνωση έχοντας υπόψη τους τη δική τους πνευματική αδυναμία. Σε καμία περίπτωση να μην τους μισούν γιατί μια τέτοια στάση είναι έργο του διαβόλου.

18)           Η άριστη χρησιμοποίηση από μέρους του της ρητορικής, την οποία σπούδασε κοντά στον εθνικό Λιβάνιο,σε συνδυασμό με την ευφυΐα του, τον κατέστησε κορυφαίο χριστιανό ιεροκήρυκα όλων των αιώνων. «Οι λόγοι του Χρυσοστόμου είναι από τα μεγαλοπρεπέστερα δείγματα ρητορικού πεζού λόγου που έχουν γραφεί στα ελληνικά».(Στήβεν Ράνσιμαν)

19)           Ο Χρυσόστομος, με την προσωπική στάση ζωής του απέδειξε την αγάπη του για τα ελληνικά γράμματα στην πράξη. Ο Γ. Μπαμπινιώτης θεωρεί ότι από τους Τρεις Ιεράρχες επηρεάστηκε πιο πολύ αυτός από τον ελληνικό λόγο και παραθέτει την άποψη του μεγαλύτερου κλασικού όλων των εποχών, του Γερμανού Ulrich von Wilamowitz: «: « Είναι ένας γνήσιος Αττικιστής. Όλοι οι Έλληνες της εποχής του, ακόμη και οι πιστοί της Πλατωνικής Ακαδημίας και οι συνεχιστές του Πλάτωνος, είναι βάρβαροι κακοτέχνες συγκρινόμενοι με αυτόν τον εκ Συρίας χριστιανό, ο οποίος περισσότερο από τον Αριστείδη αξίζει να συγκριθεί ως προς το ύφος με τον Δημοσθένη…

 

 Περισσότερα στο βιβλίο μας:Τρεις Ιεράρχες:Η Επανάσταση της Πίστης και της Δράσης, εκδόσεις ΑΡΜΟΣ

 https://e-theologia.blogspot.com/2025/11/blog-post.html