Μαρία Χατζηαποστόλου:Μάνος Χατζιδάκις έναντι του συστήματος

-Μια ματιά στην δυναμική σκέψη του Μάνου Χατζιδάκι-

«Και το Κακό ελλοχεύει χωρίς προφύλαξη, χωρίς ντροπή.

Ο νεοναζισμός δεν είναι θεωρία, σκέψη και αναρχία.

Είναι μια παράσταση. Εσείς κι’ εμείς. Και πρωταγωνιστεί ο Θάνατος».

     «Ή ναζί ή άνθρωπος…».  Γράφει ένα σύνθημα στον τοίχο ενός δρόμου, φανερώνοντας κι’ εκφράζοντας με υπέροχο τρόπο πως ο φασισμός καμία σχέση δεν έχει με το πανανθρώπινο ιδανικό της ελευθερίας. Πριν από λίγες ημέρες γίναμε όλοι θεατές ενός θεάτρου του παραλόγου. Σαν να βγήκε από τα έγκατα της γης ένα τέρας που φαντάζει ολότελα ξένο σ’ εμάς. Ο νεοναζισμός δεν είναι οι άλλοι | Ένα κείμενο του Μάνου Χατζιδάκι κατάλληλο έδαφος για να ανθίσει ο εγωκεντρισμός, η εγωπάθεια, η κενότητα..."Παντού κυρίαρχη η καλλιέργεια φόβου, οι αόρατοι εχθροί, οι τραμπουκισμοί και η χυδαιότητα, η άγνοια και η αποχαύνωση και φυσικά ο πόλεμος σ’ ότι διαφέρει από εμάς καθώς, «Όταν εξαφάνισαν τους Εβραίους, δεν με πείραξε δεν ήμουν Εβραίος. Όταν εξαφάνισαν τους τσιγγάνους, δεν με πείραξε δεν ήμουν τσιγγάνος. Όταν εξαφάνισαν τους κομμουνιστές, δεν με πείραξε δεν ήμουν κομμουνιστής. Όταν ήρθαν για εμένα, δεν υπήρχε κανείς…». Δια χειρός Μπέρτολτ Μπρεχτ.

     Σοκαριστήκαμε. Αλλά η υποκρισία σ’ αυτόν τον τόπο ζει και βασιλεύει…  Όλοι καλλιεργούσαμε τον φασισμό εντός μας τόσα χρόνια. Και κάτι τέτοιο εκδηλώθηκε ως καρκίνωμα μέσα στην κοινωνία μας. Η κοινωνία είναι ο καθρέφτης του εαυτού μας κι’ εμείς γρήγορα ξεχάσαμε την Ιστορία μας και το αίμα των ηρώων μας και συγχωρήσαμε ασυνείδητα, «χωρίς περίσκεψη, χωρίς λύπη, χωρίς αιδώ», καθώς λέει ο μεγάλος αλεξανδρινός ποιητής, δίχως καμία ενοχή, τους δοσίλογους και τους προδότες που ζουν και κυκλοφορούν ανάμεσα μας. Όλοι έχουμε απέραντη ευθύνη. Επίκαιροι παρά ποτέ οι στίχοι του Αλκίνοου Ιωαννίδη καθώς, «Με τρομάζεις ακόμα οπαδέ της ομάδας, του κόμματος σκύλε, της οργάνωσης μάγκα, διερμηνέα του Θεού, ρασοφόρε γκουρού, τσολιαδάκι φτιαγμένο, προσκοπάκι χαμένο… Προσεύχεσαι και σκοτώνεις, τραυλίζεις ύμνους οργής, έχεις πατρίδα το φόβο, γυρεύεις να ‘βρεις γονείς, μισείς τον μέσα σου ξένο κι’ όχι δεν καταλαβαίνω, δεν ξέρω που πατώ και που πηγαίνω». Η μνήμη μας πονά πάντα… Δίστομο, Καλάβρυτα, Καισαριανή. Ανδρέας, Ορέστης, Ηρώ… 

     O μοναδικός Mάνος Χατζιδάκις μας αποδεικνύει για μια ακόμη φορά ότι ήταν πολύ μπροστά από την εποχή του και πάντα με γεγυμνασμένα αισθητήρια και με την αγία ευαισθησία που τον χαρακτήριζε ιδιαίτερα, αισθάνονταν τον παλμό των καιρών. Αξίζει πραγματικά να σταθούμε σ’ ένα κείμενό του για τον εθνικισμό που έγραψε τον Φεβρουάριο του 1993, λίγους μήνες πριν από τον θάνατό του και είχε συμπεριλάβει στο πρόγραμμα αντιναζιστικής συναυλίας που είχε δώσει η Ορχήστρα των Χρωμάτων, αλλά και παράλληλα είχε δημοσιεύσει ως άρθρο στην εφημερίδα Ελευθεροτυπία. Μας λέει λοιπόν ο μέγας Μάνος Χατζιδάκις: «Βιώνουμε μέρα με τη μέρα περισσότερο το τμήμα του εαυτού μας –που ή φοβάται ή δεν σκέφτεται, επιδιώκοντας όσο γίνεται περισσότερα οφέλη. Ώσπου να βρεθεί ο κατάλληλος “αρχηγός” που θα ηγηθεί αυτό το κατάπτυστο περιεχόμενό μας. Και τότε θα ‘ναι αργά για ν’ αντιδράσουμε. Ο νεοναζισμός είμαστε εσείς κι εμείς –όπως στη γνωστή παράσταση του Πιραντέλο. Είμαστε εσείς, εμείς και τα παιδιά μας. Δεχόμαστε να ‘μαστε απάνθρωποι μπρος στους φορείς του AIDS, από άγνοια αλλά και τόσο “ανθρώπινοι” και συγκαταβατικοί μπροστά στα ανθρωποειδή ερπετά του φασισμού, πάλι από άγνοια, αλλά κι από φόβο κι από συνήθεια». Ή με άλλα λόγια όπως θα έλεγε και ο δάσκαλός μας Χρυσόστομος Σταμούλης: «Ζούμε σε μια εποχή αφασίας. Κάποτε ήμασταν βέβαιοι πως το πλοίο πλησιάζει την προκυμαία. Σήμερα, χαμένοι μέσα στην ανέραστη και απαίδευτη καθημερινότητά μας, αδυνατούμε να νοηματοδοτήσουμε τα πράγματα και τον εαυτό μας. Πράγμα που μας κάνει να νιώθουμε την ακινησία του πλοίου...και τη μοιραία μετάθεση της όποιας ελπίδας της κίνησης στις δυνάμεις της ακινησίας, φυσικής ή άλλης δεν έχει σημασία. Το ερώτημα, βέβαια, -κρίσιμο όσο ποτέ- είναι τι γίνεται σε μια τέτοια περίπτωση όπου τα πράγματα αντιστρέφονται. Έχω την αίσθηση ότι η ανάγκη μας πλέον μας σπρώχνει σε μια νέα α-τοπία, πέρα και πάνω από τον τόπο που βαφτίσαμε οίκο. Σε μια νέα α-ταξία, πάνω από τη τάξη που ονομάσαμε κιβωτό. Άλλωστε, «όταν ακούς “τάξη”», καταπώς λέει ο Ελύτης, “ανθρώπινο κρέας μυρίζει”». Και συνεχίζει πολύ εύστοχα ο καθηγητής δογματικής θεολογίας: «Αυτά, βέβαια, γι’ αυτούς που φεύγουν, γι’ αυτούς που φύγανε. Διότι όσοι μένουν εντάσσονται κατά κανόνα σε κείνη την συνουσιαστική σχέση εξουσίας και επαναστάσεως που ο Μάνος Χατζιδάκις με ξεχωριστή μαστοριά περιγράφει σε ένα άκρως ενδιαφέρον κείμενό του Για τους Έλληνες νέους του ’88: “Όλες οι επαναστάσεις καταλήγουν στην κατάκτηση της ανεγκέφαλης, όπως είπαμε, Κυρίας. Της εξουσίας. Αυτή η κατάκτηση, ως γνωστόν, δημιουργεί Δίκαιον, μακράν των ονειρικών στόχων μιας επανάστασης. Οι άνθρωποι που προκύπτουν από μια επανάσταση, περιέχουν τα ίδια συστατικά με τους αποχωρήσαντες ή τους ηττηθέντες. Η καταπίεση ευνοεί την αντίσταση και την ψυχική υγεία. Η επιτυχία και η επικράτηση κάνει ν’ αναβιώνει η εγωπάθεια, ο απολυταρχισμός, ο συγκεντρωτισμός και η απανθρωπιά. Η αντίσταση ξαναγεννά. Η Εξουσία φθείρει, καταστρέφει τα ζωογόνα κύτταρα του ανθρώπου. Χρειάζεται ισχυρή παιδεία για ν’ ανθέξει κανείς στην έννοια της Εξουσίας και της επιτυχίας”».

     Αλλά κάποιοι ακόμη δεν έχουν ακόμη καταλάβει πως είναι πλέον φαντάσματα του μαύρου παρελθόντος. Βέβαια, λίγο πολύ, όλοι μας κρύβουμε έναν μικρό δικτατορίσκο μέσα μας καθώς, «Το πρόσωπο του τέρατος που όσο το πολεμάμε του μοιάζουμε», καθώς και η προσπάθεια διεξαγωγής διαλόγου με «το μυαλό της κότας», όπως έλεγε ο μέγας Μάνος Χατζιδάκις μας οδηγεί στην αυτοτερατοποίηση του ίδιου μας του εαυτού αφού, «Όποιος δεν φοβάται το πρόσωπο του τέρατος, πάει να πει ότι του μοιάζει. Και η πιθανή προέκταση του αξιώματος είναι, να συνηθίσουμε τη φρίκη, να μας τρομάζει η ομορφιά».[1] Το θέμα είναι αν και κατά πόσο δίνουμε τροφή και χώρο στο τέρας να ριζώσει, νερό κι’ αέρα να μεγαλώσει και να θεριέψει μέσα μας, μετατρέποντας την ζωή σε θάνατο και πνίγοντας κάθε ομορφιά, για να έλθει στην επιφάνεια η ασχήμια. Έτσι τo επιθυμητό ζητούμενο είναι να μη δείξουμε καμία ενοχή απέναντι στο πρόσωπο του τέρατος. Και συνεχίζει ο μέγας Χατζιδάκις: «Αυτός σκάει στα γέλια και χάνεται. Προς το παρόν. Γιατί θα τον ξαναδώ: Εισπράκτορα, εκπαιδευτή στο στρατό, τηλεγραφητή, κλητήρα στο υπουργείο, αστυνόμο, μουσικό στην ορχήστρα, παπά στην ενορία, συγκάτοικο στην πολυκατοικία, γιατρό σε κρατικό νοσοκομείο και τέλος νεκροθάφτη, όταν πετύχει να με θάψει.
[...] Πώς θ’ αντιδράσουμε και πώς δε θα συμβιβαστούμε με το τέρας;
[...]».[2] Επίκαιρος παρά ποτέ ο μεγάλος Έλληνας της Οικουμένης. Γεμάτος από την ευαισθησία εκείνη που νικά κάθε θάνατο.

     Το σύστημα, ως η κλειστή εκείνη πραγματικότητα που εγκλωβίζει τον άνθρωπο, συναντάται και σε κάθε μορφή  ζωής, όταν εκείνη στερείται ελευθερίας.  Έτσι και στο σύστημα ο έρωτας για τη ζωή δεν υπάρχει, καθώς υπάρχει μόνο η εωσφορική δίψα για ολοένα αυξανόμενη εξουσία καθώς, «Ο νεοναζισμός, ο φασισμός, ο ρατσισμός και κάθε αντικοινωνικό και αντιανθρώπινο φαινόμενο συμπεριφοράς δεν προέρχεται από ιδεολογία, δεν περιέχει ιδεολογία, δεν συνθέτει ιδεολογία. Είναι η μεγεθυμένη έκφραση-εκδήλωση του κτήνους που περιέχουμε μέσα μας χωρίς εμπόδιο στην ανάπτυξή του, όταν κοινωνικές ή πολιτικές συγκυρίες συντελούν, βοηθούν, ενισχύουν τη βάρβαρη και αντιανθρώπινη παρουσία του».

     Έτσι, για έρωτα μιλούν πάντα οι ανέραστοι. Οι αληθινά ερωτευμένοι τον ζουν κι’ έρχονται σ’ έναν δημιουργικό διάλογο μαζί του. Οι αληθινά ερωτικοί άνθρωποι σπάνε κάθε όριο του συστήματος καθώς, «Η μόνη αντιβίωση για την καταπολέμηση του κτήνους που περιέχουμε είναι η Παιδεία. Η αληθινή παιδεία και όχι η ανεύθυνη εκπαίδευση και η πληροφορία χωρίς κρίση και χωρίς ανήσυχη αμφισβητούμενη συμπερασματολογία. Αυτή η παιδεία που δεν εφησυχάζει ούτε δημιουργεί αυταρέσκεια στον σπουδάζοντα, αλλά πολλαπλασιάζει τα ερωτήματα και την ανασφάλεια. Όμως μια τέτοια παιδεία δεν ευνοείται από τις πολιτικές παρατάξεις και από όλες τις κυβερνήσεις, διότι κατασκευάζει ελεύθερους και ανυπότακτους πολίτες μη χρήσιμους για το ευτελές παιχνίδι των κομμάτων και της πολιτικής. Κι’ αποτελεί πολιτική “παράδοση” η πεποίθηση πως τα κτήνη, με κατάλληλη τακτική και αντιμετώπιση, καθοδηγούνται, τιθασεύονται. Ενώ τα πουλιά… Για τα πουλιά, μόνον οι δολοφόνοι, οι άθλιοι κυνηγοί αρμόζουν, με τις “ευγενικές παντός έθνους παραδόσεις”».

     Και συνεχίζει ο αξέχαστος Μάνος Χατζιδάκις: «Κι’ είναι φορές που το κτήνος πολλαπλασιαζόμενο κάτω από συγκυρίες και με τη μορφή “λαϊκών αιτημάτων και διεκδικήσεων” σχηματίζει φαινόμενα λοιμώδους νόσου που προσβάλλει μεγάλες ανθρώπινες μάζες και επιβάλλει θανατηφόρες επιδημίες. […] Αγνοώντας πως απαλλασσόμενοι από την ευθύνη του κτηνώδους μέρους του εαυτού μας και τοποθετώντας το σε μια άλλη εθνότητα υποταγμένη ολοκληρωτικά σ’ αυτό, δεν νικούσαμε κανένα φασισμό αλλά απλώς μιαν άλλη εθνότητα επικίνδυνη που επιθυμούσε να μας υποτάξει. […] Ποτέ δεν θα νικήσει η Ελευθερία, αφού τη στηρίζουν και τη μεταφέρουν άνθρωποι, που εννοούν να μεταβιβάζουν τις δικές τους ευθύνες στους άλλους. Κάτι σαν την ηθική των γερόντων χριστιανών. Το καλό και το κακό έξω από μας. Στον Χριστό και τον διάβολο. Κι ένας Θεός που συγχωρεί τις αδυναμίες μας εφόσον κι όταν τον θυμηθούμε μες στην ανευθυνότητα του βίου μας. Επιδιώκοντας πάντα να εξασφαλίσουμε τη μετά θάνατον εξακολουθητική παρουσία μας. Αδυνατώντας να συλλάβουμε την έννοια της απουσίας μας. Το ότι μπορεί να υπάρχει ο κόσμος δίχως εμάς».

     Οι μεγάλοι πάντα είναι μπροστά από την εποχή τους καθώς, «Σήμερα ξέρω πως διέβλεπα με την ευαισθησία μου τις εξελίξεις και την επανεμφάνιση του τέρατος. Και δεν εννοούσα να συνηθίσω την ολοένα αυξανόμενη παρουσία του. Πάντα εννοώ να τρομάζω. Ο νεοναζισμός δεν είναι οι άλλοι. Οι μισητοί δολοφόνοι, που βρίσκουν όμως κατανόηση από τις διωκτικές αρχές λόγω μιας περίεργης αλλά όχι και ανεξήγητης συγγενικής ομοιότητος. Που τους έχουν συνηθίσει οι αρχές και οι κυβερνήσεις σαν μια πολιτική προέκτασή τους ή σαν μια επιτρεπτή αντίθεση, δίχως ιδιαίτερη σημασία που να προκαλεί ανησυχία. […] Ο εθνικισμός είναι κι αυτός νεοναζισμός. Τα κουρεμένα κεφάλια των στρατιωτών, έστω και παρά τη θέλησή τους, ευνοούν την έξοδο της σκέψης και της κρίσης, ώστε να υποτάσσονται και να γίνονται κατάλληλοι για την αποδοχή διαταγών και κατευθύνσεων προς κάποιο θάνατο. Δικόν τους ή των άλλων. […] Όμως οφείλω να διακηρύξω το πάθος μου για μια πραγματική κι απρόσκοπτη ανθρώπινη ελευθερία. Ο φασισμός στις μέρες μας φανερώνεται με δυο μορφές. Ή προκλητικός, με το πρόσχημα αντιδράσεως σε πολιτικά ή κοινωνικά γεγονότα που δεν ευνοούν την περίπτωσή τους ή παθητικός μες στον οποίο κυριαρχεί ο φόβος για ό,τι συμβαίνει γύρω μας. Ανοχή και παθητικότητα λοιπόν. Κι έτσι εδραιώνεται η πρόκληση. Με την ανοχή των πολλών. Προτιμότερο αργός και σιωπηλός θάνατος από την αντίδραση του ζωντανού και ευαίσθητου οργανισμού που περιέχουμε. Το φάντασμα του κτήνους παρουσιάζεται ιδιαιτέρως έντονα στους νέους. […] Και μη βρίσκοντας αντίσταση από μια στέρεη παιδεία όλα αυτά δημιουργούν ένα κατάλληλο έδαφος για να ανθίσει ο εγωκεντρισμός η εγωπάθεια, η κενότητα και φυσικά κάθε κτηνώδες ένστιχτο στο εσωτερικό τους».

     Πώς είναι λοιπόν δυνατόν, η πατρίδα της Δημοκρατίας να ανέχεται τα οποιαδήποτε φασιστικά καρκινώματα; Καιρός για εσωτερική αναζήτηση και αυτογνωσία. Η μόνη διέξοδος μας είναι η δημιουργία. Δεν θα τους φοβηθούμε. Αυτό θέλουν. Η μόνη απάντηση στο φασισμό, είναι η δημιουργική αντίσταση που γεννά τον έρωτα και η αληθινή παιδεία που δημιουργεί ελεύθερα σκεπτόμενους και ανυπότακτους ανθρώπους, οδηγώντας τους στην αγάπη για την ελευθερία εκείνη που καταξιώνει τον άνθρωπο.

---

[1] Μάνου Χατζιδάκι, Τα Σχόλια του Τρίτου, εκδ. Εξάντας, Αθήνα 1980.

[2] Μάνου Χατζιδάκι, Τα Σχόλια του Τρίτου, εκδ. Εξάντας, Αθήνα 1980.

Πανελλήνιος Θεολογικός Σύνδεσμος ΚΑΙΡΟΣ: Η τακτική της άμεσης ανάμιξης στα εσωτερικά ενός άλλου συλλόγου και οι προσωπικές επιθέσεις ...αποτελούν μεθοδεύσεις ξένες προς το ύφος και το ήθος του χώρου μας.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

To Διοικητικό Συμβούλιο του Πανελληνίου Θεολογικού Συνδέσμου «ΚΑΙΡΟΣ-για την αναβάθμιση της Θρησκευτικής Εκπαίδευσης» έχει ως πάγια αρχή να μην αναμιγνύεται στα εσωτερικά άλλων συλλόγων, κάτι που δεν φαίνεται ότι ενδιαφέρει την   Διοικούσα Επιτροπή του Συνδέσμου Θεολόγων Μακεδονίας-Θράκης, η οποία από της συστάσεώς της, με ανακοινώσεις και επιστολές που αναρτώνται σε ηλεκτρονικά μέσα, είτε σχολιάζει με ανοίκειο τρόπο ενέργειες του ΔΣ μας, είτε επιτίθεται με προκλητικό τρόπο κατά μελών του.

 Η  τακτική της άμεσης ανάμιξης στα εσωτερικά ενός άλλου συλλόγου και οι προσωπικές επιθέσεις, δεν συνιστούν και την  ευτυχέστερη μέθοδο, ενός προσωρινού διοικητικού οργάνου, που επιδιώκει να δηλώσει με αυτό τον τρόπο την ύπαρξη και λειτουργία του συλλογικού σχήματος που εκπροσωπεί κατά  δήλωσή του, ενώ παράλληλα αποτελούν μεθοδεύσεις ξένες προς το ύφος και το ήθος του χώρου μας.

 Ελπίζουμε   ότι ο καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ κ. Ηρακλής Ρεράκης, εκ των συνιδρυτών του Συνδέσμου, δεν συμφωνεί με παρόμοιες αντισυναδελφικές πρακτικές, καθώς δεν ταιριάζουν  στην προσωπική του ιστορία και διαδρομή ούτε φυσικά στο ήθος ενός ακαδημαϊκού δασκάλου.

Οι σύλλογοί μας εργάζονται παράλληλα, θεωρώντας βέβαια από διαφορετική σκοπιά τα προβλήματα του θεολογικού κόσμου και το ζήτημα του Μαθήματος των Θρησκευτικών, αναλαμβάνοντας  πρωτοβουλίες και οργανώνοντας δράσεις που απευθύνονται στους συναδέλφους μας, οι οποίοι διαθέτουν ασφαλή κριτήρια για να εκδηλώσουν ελεύθερα την προτίμησή τους πλαισιώνοντας με την συμμετοχή τους τη πρόταση του κάθε σχήματος. 

Το ΔΣ

Διεπιστημονική Ημερίδα με θέμα «Έρωτας και σεξουαλικότητα»

Διεπιστημονική Ημερίδα με θέμα «Έρωτας Και Σεξουαλικότητα» διοργανώνεται στις 16 Μαΐου 2012, από μέλη του επιστημονικού προσωπικού του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. 
Πρόκειται για θέμα κλασσικό και πάντα επίκαιρο που απασχολεί κατά κύριο λόγο τους νέους ανθρώπους. Φιλοδοξώντας να ρίξουν φως σε αγωνιώδη ερωτήματα για το σώμα, την σεξουαλικότητα, τον ρόλο του έρωτα στην ψυχολογική υγεία αλλά και στην ολοκληρωμένη ανάπτυξη του ανθρώπου, μέλη ΔΕΠ, αλλά και προπτυχιακοί, μεταπτυχιακοί φοιτητές, υποψήφιοι διδάκτορες και διδάκτορες από επτά τμήματα σχολών του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου (Φιλοσοφίας, Θεολογίας , Φιλολογίας, Ιστορίας - Αρχαιολογίας, Νομικής, Ιατρικής, Βιολογίας), είχαν την πρωτοβουλία της διοργάνωσης αυτής της διεπιστημονικής ημερίδας.
Η εκδήλωση έχει στόχο να εκτεθεί το πολύτροπο και πολύσημο του θέματος, με στόχο την πρόκληση ενός δημιουργικού διαλόγου, μακριά από επικίνδυνες βεβαιότητες, προλήψεις και δαιμονοποιήσεις, στις οποίες εξακολουθεί να παγιδεύεται μια μεγάλη μερίδα των νέων και να δοθούν οι επιστημονικές απαντήσεις που υπάρχουν. Οι προσκεκλημένοι ομιλητές ανήκουν όλοι στο επιστημονικό εκπαιδευτικό δυναμικό του Α.Π.Θ. και χαίρουν μεγάλης αναγνώρισης στον τομέα τους.
Η εκδήλωση, που θα πραγματοποιηθεί στην αίθουσα συνεδριάσεων του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Θεσσαλονίκης, η οποία ευγενικώς παραχωρήθηκε από τον Πρόεδρό του, κ. Αβραμόπουλο, τελεί υπό την αιγίδα της Πρυτανείας του Α.Π.Θ. Ο εκδοτικός οίκος ''Αρμός'' ευγενικά προσφερθείς χορηγεί την εκδήλωση.
Η ημερίδα ξεκινά στις 10 το πρωί, στην Αίθουσα του Δημοτικού Συμβουλίου του Δημαρχιακού Μεγάρου Θεσσαλονίκης και η είσοδος είναι ελεύθερη για όλους, πανεπιστημιακούς και μη.

ΧΟΡΗΓΟΥΝΤΑΙ ΒΕΒΑΙΩΣΕΙΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ
Ώρα Προσέλευσης για Εγγραφές 09.00 π.μ. - 10.00 π.μ.

π. Αντώνιος Πινακούλας :Ο παραλυτικός και η Ανάσταση του Χριστού

Σήμερα τέταρτη Κυριακή του Πάσχα, ακούσαμε στο ευαγγέλιο για το θαύμα που έκανε ο Χριστός και θεράπευσε τον παραλυτικό που βρισκόταν δίπλα από την κολυμβήθρα της Βηθεσδά 38 χρόνια.  Ο ευαγγελιστής μάς λέει ότι στο σημείο αυτό, κοντά στην προβατική πύλη των Ιεροσολύμων, υπήρχε η κολυμβήθρα της Βηθεσδά, και δίπλα της ακριβώς μία μεγάλη στοά όπου κείτονταν πάρα πολλοί ασθενείς, πλήθος ασθενών, με διάφορες αρρώστιες και προβλήματα. Εκεί συνάντησε ο Χριστός τον παραλυτικό. Τον έκανε καλά και στη συνέχεια χάθηκε μέσα στο πλήθος. Τον ξανασυνάντησε αργότερα, γιατί το θαύμα προκάλεσε το ενδιαφέρον των αντιπάλων του Χριστού και όλοι τον ρωτούσαν: «Ποιος σε έκανε καλά και γιατί σήμερα, ημέρα Σάββατο, σηκώνεις το κρεβάτι σου;». Και ο Χριστός απεκάλυψε σε εκείνον ποιος είναι. Και του έδωσε πάλι μία εντολή: «Μηκέτι αμάρτανε». Ο άνθρωπος είπε στους Ιουδαίους ότι ο Χριστός είναι αυτός που τον έκανε καλά.

Έχει σημασία, αγαπητοί αδελφοί, να προσέξουμε ότι ο ευαγγελιστής μάς λέει ότι οι άνθρωποι που ήταν άρρωστοι δίπλα από την κολυμβήθρα του Σιλωάμ ήταν πάρα πολλοί. Περίμεναν πότε θα έρθει ο άγγελος, που ερχόταν από καιρό σε καιρό, να ταράξει τα νερά, και όποιος θα έμπαινε μέσα θα γινόταν καλά. Ένας κάθε φορά γινόταν καλά, αυτός που έμπαινε πρώτος. Οι άλλοι συνέχιζαν να περιμένουν. Μπορούμε να φανταστούμε τον Χριστό να βαδίζει ανάμεσα σε αυτό το πλήθος, που είχε τους αρρώστους, τους συγγενείς των αρρώστων, τους υπηρέτες που συνόδευαν προφανώς τους πλούσιους, τους συγγενείς που συνόδευαν τους φτωχούς και τόσους άλλους που θα χρειάζονταν στον τόπο αυτό. Ένα τεράστιο ανθρώπινο πλήθος. Φανταζόμαστε λοιπόν τον Χριστό να βαδίζει μέσα σε αυτό το πλήθος, να περνάει τόσους αρρώστους και να σταματάει μπροστά σ’ αυτόν. Σ’ αυτόν που βρισκόταν εκεί άρρωστος 38 χρόνια· και να του κάνει τη ρητορική ερώτηση: «θέλεις να γίνεις καλά;». Ο άνθρωπος απαντάει: «δεν έχω άνθρωπο. Κι έτσι όταν έρχεται ο άγγελος και ταράζει τα νερά, κάποιος άλλος καταφέρνει πριν από μένα να μπει στο νερό. Ο Χριστός στη συνέχεια του λέει: «Έγειρε, σήκω, πάρε το κρεβάτι σου και περπάτα». Κι αυτό έκανε ο άνθρωπος.

Η σύγκρουση του Χριστού με τους Ιουδαίους, που έψαχναν πάντα να βρουν μια αφορμή για να πολεμήσουν μαζί του και να μιλήσουν εναντίον του στους ανθρώπους, έδωσε την αφορμή στον Χριστό να μιλήσει. Και στον λόγο αυτόν του Χριστού, που εμείς διαβάζουμε σε κάθε νεκρώσιμη ακολουθία, κάθε φορά που κάποιος από μας φεύγει από αυτό τον κόσμο, εκεί έχει σημασία τι είπε ο Χριστός για να καταλάβουμε γιατί ο Χριστός συνάντησε αυτόν τον παραλυτικό και δεν σταμάτησε σε κάποιον άλλον από τους τόσους αρρώστους. Λέει λοιπόν εκεί ο Χριστός, ότι ο ίδιος μπορεί να κάνει τα έργα που μπορεί να κάνει και ο Πατέρας του. Βλέπετε η κατηγορία ήταν ότι ήταν ημέρα Σάββατο που θεράπευσε τον άνθρωπο και του έδωσε εντολή να κάνει κάτι που δεν γινόταν το Σάββατο, στο οποίο τα έργα για τους Ιουδαίους ήταν μετρημένα από το νόμο. Εδώ έχουμε κάτι που το ξεπερνούσε αυτό. Αλλά ο Χριστός τούς είπε ότι αυτός που έδωσε την εντολή του Σαββάτου είναι ο Πατέρας του και ότι τα έργα που ο Πατέρας κάνει, τα κάνει κι ο ίδιος ο Χριστός. Άρα είναι κύριος του Σαββάτου και δεν υπάρχει κανένα τέτοιο πρόβλημα από εκείνα που νόμιζαν αυτοί. Στη συνέχεια λέει ότι «όποιος ακούσει της φωνής του Υιού του Θεού θα ζήσει και θα περάσει από τον θάνατο στη ζωή». Και στη συνέχεια, «σας διαβεβαιώνω ότι όποιοι ακούσουν τη φωνή του Θεού θα ζωντανέψουν, θα αποκτήσουν μέσα τους ζωή και θα αναστηθούν. Γιατί όπως εγείρει, όπως ανασταίνει ο Θεός τους ανθρώπους, μπορώ κι εγώ να τους ανασταίνω».

Ο Χριστός μίλησε για την ανάστασή του και μίλησε για να εξηγήσει ότι ο άνθρωπος εκείνος που έγινε καλά ήταν ένας από κείνους τους πεθαμένους –εξάλλου το ακούσαμε και το πρωί στα τροπάρια. «Άταφος νεκρός υπάρχων ο παράλυτος...». Ήταν πεθαμένος, αλλά συνέβη να ακούσει τη φωνή του Θεού. Τι ήθελε να πει ο Χριστός με αυτό; Δεν ήθελε να πει μόνο αυτό που ακούσαμε στο ευαγγέλιο, «έγειρε, άρον τον κράββατόν σου και περιπάτει». Θα μπορούσε να το πει σε όλους αυτό. Ήθελε να πει ότι ετούτος άκουγε τη φωνή του Θεού, την άκουγε για μεγάλο διάστημα της ζωής του. Η φωνή του Θεού μέσα του, οι εντολές του Θεού, τον είχαν κάνει τόσο προσεκτικό, να ακούει και να καταλαβαίνει τι λέει ο Θεός, τη φωνή του Θεού.  Ο Χριστός είδε στο πρόσωπο αυτού του αρρώστου τον ίδιο τον εαυτό του. Γιατί θυμόσαστε ότι διαβάζουμε τη Μ. Εβδομάδα για τον Χριστό ένα κομμάτι από την προφητεία του Ησαΐα. Είναι εκείνο που λέει «Κύριος διδωσίν μοι γλώσσαν παιδείας». Ο Κύριος ο Θεός μού έδωσε γλώσσα μαθητή. Για να μπορούν τα λόγια μου να εμψυχώνουν τους κουρασμένους. «έθηκέν μοι πρωί, προσέθηκέν μοι ωτίον ακούειν». Κάθε πρωί με κάνει να περιμένω αχόρταγα, σαν μαθητής, τη δίδαχή του να ακούσω. Έχω χίλια αυτιά για να τον ακούσω. Μου προσέθεσε κι εκείνος, μου έβαλε και άλλο αυτί για να μπορώ να ακούω. «Η παιδεία Κυρίου ανοίγει μου τα ώτα. Εγώ δε ουκ απειθώ ουδέ αντιλέγω». Ο Κύριος ο Θεός την ακοή μου άνοιξε κι εγώ δεν αντιστάθηκα. Ούτε στα οπίσω στράφηκα να φύγω. Ο άνθρωπος αυτός βρισκόταν εκεί 38 χρόνια, περίμενα τον άνθρωπο που θα τον βοηθούσε και δεν απογοητεύθηκε ποτέ, δεν στράφηκε πίσω να φύγει. Είδε την κατάστασή του σαν πρόσκληση του Θεού και έγινε μαθητής του Θεού, των εντολών του Θεού, του νόμου του. Άνοιξε βαθιά την καρδιά του κι εκεί έβαλε τις εντολές του Θεού. Αυτές τον παρηγορούσαν κι αυτές τον κρατούσαν.

Έχει πολύ μεγάλη σημασία η δήλωση του παραλυτικού ότι «δεν έχω άνθρωπο». Ο Χριστός ρώτησε για να πάρει μόνο αυτή την απάντηση. Δεν προσθέτει ο ευαγγελιστής κάτι άλλο. Να μας πει «δεν έχω άνθρωπο γιατί γεννήθηκα ορφανός, γιατί έχασα τους γονείς και τα αδέλφια μου ή γιατί η οικογένειά μου πια δεν υπάρχει ή γιατί δεν με ξέρουν οι γείτονές μου ή γιατί είμαι ξένος σε αυτό τον τόπο». Δεν είπε κάτι τέτοιο ο άνθρωπος. Είπε γενικά «δεν έχω άνθρωπο». Γιατί έχοντας την παιδεία του Θεού, είχε καταλάβει μέσα του ότι ο άλλος άνθρωπος, αυτός που είναι τόσο απαραίτητος για να τον ανεβάσει λίγο στα σκαλοπατάκια της κολυμβήθρας και να τον βάλει μέσα στο νερό, αυτός ο άνθρωπος είναι το μεγάλο ζητούμενο. Ο άλλος άνθρωπος, απέναντι στον οποίο πρέπει να στεκόμαστε. Τον οποίο τον έχουμε ανάγκη και μας έχει ανάγκη. Για να γίνουμε εμείς άνθρωποι και να ΄ναι κι εκείνος άνθρωπος. Βέβαια, ο άνθρωπος αυτός εμφανίστηκε μπροστά του. Ήταν ο Χριστός, ο Θεός που έγινε άνθρωπος. Ο μοναδικός ιδανικός άνθρωπος στον κόσμο. Έχει σημασία λοιπόν αγαπητοί αδελφοί αυτό. Έχει σημασία να καταλάβουμε πώς σκεφτόταν ο παραλυτικός αυτά τα 38 χρόνια. Να το φανταστούμε και να το καταλάβουμε. Γιατί έτσι κατέστη ικανός, αξιώθηκε να ακούσει τη φωνή του Θεού και νεκρός όντας να αναστηθεί.

Αγαπητοί αδελφοί, βλέπετε ότι τις τρεις πρώτες Κυριακές του Πάσχα ακούμε στο ευαγγέλιο για τις εμφανίσεις του αναστημένου Χριστού. Τις τρεις επόμενες, ήδη από σήμερα, θα ακούμε στο ευαγγέλιο συγκεκριμένες περιπτώσεις ανθρώπων που αναστήθηκαν με την παρουσία του Χριστού. Ο πρώτος απ’ αυτούς είναι ο παραλυτικός.

Πώς εμείς βλέπουμε την ανάσταση του Χριστού; Συνήθως ξεχνιόμαστε και βλέπουμε την ανάσταση του Χριστού σαν ένα γεγονός της ιστορίας του Χριστού έξω από μας, που δεν έχει σχέση με μας. Έχει σχέση με τον Χριστό, εκείνος αναστήθηκε. Δεν είναι έτσι όμως τα πράγματα. Ο Χριστός αναστήθηκε για να αναστήσει εμάς. Η ανάσταση του Χριστού παίζει μέσα μας: πόσο εμείς αναστηθήκαμε; Πόσο ανασταινόμαστε κάθε μέρα; Το μέλλον είναι της αναστάσεως για μας ή του θανάτου; Πώς βλέπουμε τα θαύματα που γίνονται μέσα στην Εκκλησία; Μήπως τα βλέπουμε και τα σκεφτόμαστε σαν όλο αυτό το πλήθος των  ανθρώπων που βρίσκονταν δίπλα στην κολυμβήθρα και περίμεναν να ακούσουν τον θόρυβο από την παρουσία του αγγέλου και την ταραχή; Και λέμε «έγινε θαύμα, ο τάδε γέροντας έκανε θαύμα, ο άλλος γέροντας έκανε την προσευχή του κι έγιναν καλά οι άνθρωποι, στον δείνα αδελφό μας εμφανίστηκε ο άγιος τάδε και τον έκανε καλά». Προσέξτε αδελφοί, αν δεν τα συνδέσουμε με τον ίδιο τον Χριστό, αν δεν δούμε την ανάσταση του Χριστού εκεί, αλλά απλώς τον θόρυβο και τη φασαρία που γίνεται κάθε φορά, έχουμε χάσει το παιχνίδι. Ο Χριστός περνώντας ανάμεσά μας δεν θα σταματήσει σε μας. Θα αναζητήσει εκείνον που βρισκόταν εκεί και σκεπτόταν όπως ήθελε ο Θεός και άκουγε τη φωνή του Θεού και αξιώθηκε να ζήσει.

Αγαπητοί αδελφοί, το βράδυ της Μ. Παρασκευής, όταν γυρνάμε από τον επιτάφιο, διαβάζουμε την προφητεία εκείνη για τα ξερά κόκαλα. Κι ο προφήτης λαβαίνει την εντολή να μιλήσει στα κόκαλα. «Τα κόκαλα τα ξερά ακούστε τη φωνή του Θεού και θα ζήσετε». Είναι τέτοια η ανάσταση, τόσο μεγάλη η δύναμή της, που μπορεί να δώσει στα ξερά κόκαλα ζωή και να τα κάνει πάλι ανθρώπους, για να ζουν μπροστά στους άλλους ανθρώπους όπως θέλει ο Θεός. Είθε κι εμείς να αξιωθούμε σε αυτό. Αμήν!

  6-5-2012

ΕΚΔΗΛΩΣΗ -ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΑ:«Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών στα Θρησκευτικά Δημοτικού και Γυμνασίου. Καινοτομικά στοιχεία, Προβλήματα, Δυνατότητες και Προοπτικές».

Eλ. Βενιζέλου 59^α- 155161 Χολαργός

Ιστοσελίδα: http://www.kairosnet.gr,                                                                                            

 Ηλ. Διεύθυνση: kairostheologoi@gmail.com 

                                                                              

Πρόσκληση

Ο Πανελλήνιος Θεολογικός Σύνδεσμος-ΚΑΙΡΟΣ- για την αναβάθμιση της Θρησκευτικής Εκπαίδευσης

(τμήμα Πάτρας)

σας καλεί στην εκδήλωση-συζήτηση που θα πραγματοποιήσει την

Τετάρτη 16 Μαΐου 2012 στις 18.30μμ

 στην αίθουσα εκδηλώσεων του πρώην ΕΛΚΕΠΑ(Δ. Υψηλάντη 1-απέναντι από το παρκινγκ Καλεντζιώτη)

με θέμα:

«Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών στα Θρησκευτικά Δημοτικού και Γυμνασίου.

Καινοτομικά στοιχεία, Προβλήματα, Δυνατότητες και Προοπτικές».

Εισηγητές:

    Σταύρος Γιαγκάζογλου,

(Σύμβουλος Α΄ του Υπουργείου Παιδείας, Διά Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων, Πρόεδρος της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων για τα νέα Προγράμματα Σπουδών στα Θρησκευτικά )

«Τα καινοτομικά στοιχεία του  νέου ΠΣ στα Θρησκευτικά. Σκοποί, Θεματικές Ενότητες, Κεντρικές ιδέες, Περιεχόμενα.»

    Άγγελος Βαλλιανάτος

(Σχολικός Σύμβουλος Θεολόγων Αν .Αττικής ,Β΄ Αθήνας, Ν. Εύβοιας, Μέλος της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων του νέου Προγράμματος Σπουδών και Συντονιστής της πιλοτικής εφαρμογής στα σχολεία)

«Το νέο ΠΣ στα Θρησκευτικά και η εφαρμογή του. Προς μια νέα παιδαγωγική πρόταση διδασκαλίας και μάθησης»

    Γιάννης Ταξιαρχιώτης

( εκπαιδευτικός θεολόγος-Γυμνάσιο Ανδραβίδας)

«Η εμπειρία της πιλοτικής εφαρμογής του νέου ΠΣ στα Θρησκευτικά στο Γυμνάσιο Ανδραβίδας»

Θα ήταν χαρά για μας να παρευρεθείτε στη συνάντησή μας αυτή και να συζητήσουμε σχετικά με τις εξελίξεις και τις προοπτικές του μαθήματος των Θρησκευτικών.

                 Ο Πρόεδρος                                   Ο Γραμματέας                                                                

          Ανδρέας Αργυρόπουλος               Γιώργος Παπαδόπουλος                                                      

Χρυσόστομος Σταμούλης:Η αγάπη γίνεται σάρκα, γίνεται σώμα οικουμενικό, υπόσταση όλων των ανυπόστατων, ύπαρξη όλων των ανύπαρκτων, παρουσία όλων των απόντων, καταφυγή όλων των κατατρεγμένων.

Χαιρετισμός του Προέδρου του Τμήματος Θεολογίας Καθηγητή Χρυσόστομου Α. Σταμούλη στη Διεθνή Ημερίδα «Ορθόδοξη Ιεραποστολή και σύγχρονα Θρησκεύματα»

Κύριοι Κοσμήτορα,

κύριε πρόεδρε της φιλόπτωχης αδελφότητας ανδρών Θεσ/νίκης,

           κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,

           Αγαπητές φοιτήτριες,

           Αγαπητοί φοιτητές,

Είναι σαφές ότι απέναντι στους ηθικισμούς και τις ψυχολογικές εκρήξεις καθαρότητας μονοφυσιτών και δυοφυσιτών κάθε εποχής, που θέλουν ο,τιδήποτε μετά την πτώση ταυτόσημο με την αμαρτία, συνεπώς ακάθαρτο και άρα απορριπτέο, η εκκλησιαστική αυτοσυνειδησία, έτσι όπως εκφράσθηκε από τους φίλους Θεού, τους αγίους της, αποκαλύπτει ότι η κατάφαση του Θεού στον άνθρωπο είναι ολοκληρωτική και για το λόγο αυτό είναι και αληθινή. Θα έλεγα συνεπώς ότι η σάρκωση, έτσι όπως μας τη χαρίζει όλη η εκκλησιαστική μας παράδοση, αλλά εξαιρέτως η τέταρτη Οικουμενική Σύνοδο της Χαλκηδόνας, φανερώνεται ως το μέγα μυστήριο της Εκκλησίας, απ’ όπου όλα τα μυστήρια αντλούν την ύπαρξή τους. Ο Θεός δεν αρκείται πλέον στο να πει και να γίνει, αλλά γίνεται ο ίδιος σιωπηρά και ασκητικά άνθρωπος. Ο Λόγος γίνεται σάρκα. Τα λόγια γίνονται σάρκα. Η αγάπη γίνεται σάρκα, γίνεται σώμα οικουμενικό, υπόσταση όλων των ανυπόστατων, ύπαρξη όλων των ανύπαρκτων, παρουσία όλων των απόντων, καταφυγή όλων των κατατρεγμένων. Γίνεται τόπος κατάθεσης οποιασδήποτε εμμονής ηθικής, τουτέστιν ηθικιστικής αξιότητας, προκειμένου να ανθίσει το λουλούδι, το ήθος  της κοινωνίας. Γίνεται αναξιότητα, γίνεται ξένος, γίνεται πάροικος, γίνεται μετανάστης, συγκαταβαίνει και ταπεινώνεται, έτσι ώστε αργά και νικηφόρα να μεταμορφώσει και να μετασχηματίσει το σώμα της αδοξίας σε σώμα δόξας.

Δεν χωρά αμφιβολία ότι τούτη η οικουμενική αγάπη, τούτη η οικουμενική πρόσληψη και μεταμόρφωση αποτελεί και τη μόνη οικουμενική, άκρως ολιστική πρόσκληση στην καινή ζωή, στη ζωή της ευλογημένης Βασιλείας, για το «ελθέτω» της οποίας προσεύχεται αδιαλείπτως η ευχαριστιακή σύναξη.

Ο άνθρωπος, ο κάθε άνθρωπος καλείται να μετάσχει σε αυτή τη ζωή, φανερώνοντας στις διαπροσωπικές του σχέσεις την καθολικότητα που αποκαλύπτει η σάρκωση. Καλείται να γίνει «αλήτης της αγάπης του Χριστού». Καλείται να μιμηθεί τον τρόπο του Θεού Λόγου και να ανοίξει τις σχέσεις του πέρα από τα όρια που θέτουν κριτήρια έθνους, φυλής ή φύλων, ακόμη και θρησκείας. Άλλωστε, το μεγαλείο της πρόσληψης αποκαλύπτεται εκεί όπου κυριαρχεί η διαφορετικότητα. Η έξοδος από την ασφάλεια, που θέτουν τα στοιχεία της μονιμότητας, αποκτά πραγματικό νόημα μόνον όταν αποτελεί σημείο συνάντησης με το άλλο, το ξένο, το μη οικείο. Το να υποδεχτεί κάποιος και να φιλοξενήσει τους συγγενείς του είναι πράξη ουσιαστική, η οποία, βέβαια, δεν φαίνεται να υπερβαίνει πάντα τα όρια της σύμβασης και της εσωτερικής τακτοποίησης. Το αγκάλιασμα, όμως, του ξένου, του αλλότριου και του άγνωστου, φανερώνει την αληθινή διακονία της ασκητικής αγάπης, την έξοδο από το βόλεμα.

Οφείλω, βέβαια, στο σημείο αυτό να υπογραμμίσω ότι η κοινωνία, η σχέση δεν είναι πραγματικότητα που προϋποθέτει τη λειτουργία ενός μόνο εκ των συμμετεχόντων.  Πρόκειται στ’ αλήθεια για πράξη συμβολής, όπου ο καθένας ή οι πολλοί καταθέτουν την ύπαρξή τους με σεβασμό και κατανόηση της υπάρχουσας διαφορετικότητας στη διακονία της ευχαριστιακής τράπεζας της αγάπης, στη λειτουργία της σταδιακής αποκάλυψης της γιορτής μιας κοινότητας εν κινήσει.

Με δεδομένη μια τέτοια πραγματικότητα, οφείλω να ομολογήσω ότι η χριστιανικήπρόσληψη είναι κάτι περισσότερο, είναι κάτι δυναμικότερο από την ανοχή, που εισηγείται ο νεότερος πολιτισμός. Εντούτοις, πέρα από τα λόγια, εκεί που αρχίζει να φαίνεται από μακριά η γη της πράξης, ελλοχεύει πάντα ένας κίνδυνος. Ο κίνδυνος της  βιαστικής μετατροπής του άλλου σε τόπο  φανέρωσης των ιδιοτελών συνδρόμων του ευεργέτη, του σωτήρα, της φιλανθρώπως ασκούμενης σε πεδίο βολής ανωτερότητας. Τον κίνδυνο αυτό η Ορθόδοξη Θεολογία οφείλει οπωσδήποτε να τον ξεφύγει.

Κάποιες τέτοιες σκέψεις, αλλά και ικανές υποψίες οσφραντικές της υπάρχουσας πραγματικότητας είναι που κάνουν αρκετές  φορές να αναζητά κανείς τις πραγματικές διαφορές ανάμεσα σε μεγέθη ολοκληρωτικά διαφορετικά, εκ διαμέτρου αντίθετα. Όπως είναι για παράδειγμα η ιεραποστολή και ο προσηλυτισμός, η αγάπη και η υποχρέωση, η ελευθερία και η ανάγκη, δρόμοι παράλληλοι που κάποτε πιασμένοι χέρι χέρι σ’ έναν χορό παράλογο σφιχταγκαλιάζονται ερωτικά.

Φίλες και φίλοι,

Έχω την πίστη πως η σημερινή Ημερίδα, για την διοργάνωση της οποίας, αξίζουν θερμές ευχαριστίες και συγχαρητήρια σε όσους κόπιασαν, θα αποτελέσει την αφορμή για μια βαθύτερη συνάντηση στη χώρα της ανθρωπινότητας, στην οποία εξάπαντος ανήκουν όλα τα δημιουργήματα του Θεού. Και είμαι ευτυχής, που το Τμήμα Θεολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης είναι πάντοτε συνεπές σε τούτη τη συνάντηση.

http://blogs.auth.gr/moschosg/

κακό και κόσμος

βαλεντινη χριστοδουλου β2 γελ καρλοβασου

Γιώργος Παπαδόπουλος:Όροι και όρια ενός….. “διαλόγου”

                                                                        

Το τελευταίο διάστημα στο χώρο της θεολογικής εκπαιδευτικής κοινότητας εμφανίζονται ανησυχητικά φαινόμενα. Υποτίθεται ότι χώρος της διακονίας μας λόγω ειδικών και αυτονόητων συνθηκών «απαγορεύει» την προσφυγή σε ξεκάθαρα κοσμικές συνήθειες και πρακτικές. Θα περίμενε κανείς πνεύμα καταλλαγής να διέπει τις σχέσεις των θεολόγων, ακόμη και διαφωνούντων μεταξύ τους για ζητήματα του κλάδου τους. Θα περίμενε κανείς ο όποιος διεξαγόμενος διάλογος να είναι πραγματικά διάλογος. Και αυτό προφανώς σημαίνει ότι το δέον υπαγορεύει  την αποφυγή  συστηματικών και ηθελημένων προσβολών προσώπων και συνειδήσεων,  την παράθεση δεδομένων που  δεν είναι απόλυτα ελεγμένα,  την διατύπωση  μόνο τεκμηριωμένων απόψεων, τη χρήση δόκιμου, κατανοητού και κόσμιου λεκτικού. Φυσικά όλα τα παραπάνω ισχύουν για όλα τα μέσα δια των οποίων επιχειρείται διάλογος, είτε είναι έντυπα είτε ηλεκτρονικά.

Ωστόσο ο διάλογος που βρίσκεται σε εξέλιξη στο χώρο μας με αφορμή το πρόσφατα δημοσιευμένο και σε πιλοτική εφαρμογή ευρισκόμενο νέο ΠΣ για το μάθημα των Θρησκευτικών, έχω την εδραία εντύπωση, πως ελάχιστα ακολουθεί κοινά αποδεκτούς κανόνες και παγκοσμίως ισχύουσες προϋποθέσεις. Οι συχνές αήθεις και προσβλητικές επιθέσεις κατά μελών της συντακτικής επιτροπής, η δημοσίευση ψευδών στοιχείων, η επιλεκτική παράθεση αποσπασμάτων που διευκολύνουν την όποια διαστρέβλωση  στην επιχειρούμενη ερμηνεία τους, η σχεδόν παντελής απουσία τεκμηριωμένων θέσεων, η αδυναμία(;) διατύπωσης στιβαρής αντιπρότασης, αποτελούν μέχρι σήμερα μέρος της ακολουθούμενης πρακτικής.  Στα μέχρι τώρα δημοσιευμένα και αναρτημένα σε ηλεκτρονικά μέσα κείμενα, περισσεύει η προσφυγή στο συναίσθημα  ενώ απουσιάζει η ψύχραιμη ματιά και η νηφάλια εξέταση. Η επίκληση παντοίων εχθρών που επιβουλεύονται το έθνος και τις παραδόσεις του και υπονομεύουν την αντίσταση των Ορθοδόξων είναι αγαπημένο επαναλαμβανόμενο θέμα τους. Η παρουσίαση «απορρήτων» σχεδίων που εκπορεύονται από σκοτεινούς  εχθρούς στο εξωτερικό  και υλοποιούνται από πειθήνια όργανά τους στο εσωτερικό διανθίζει την επιχειρηματολογία τους. Η στοχοποίηση ανθρώπων, με ανοίκειες και υβριστικές-κάποιες φορές- εκφράσεις, είναι πλέον σε ημερήσια διάταξη. Η ιερή εξέταση αναβιώνει όχι στο χώρο που επί αιώνες την είχε φιλοξενήσει αλλά στο χώρο που ουδέποτε μέχρι τώρα την είχε υιοθετήσει, παραδίδοντας στο ανάθεμα άκριτα και ανερυθρίαστα πρόσωπα με αναγνωρίσιμο έργο και καταγεγραμμένη προσφορά.

Η όλη κατάσταση εκτραχύνεται και διογκώνεται επειδή επιπλέον τα κείμενα με αυτού του τύπου την κριτική δεν μένουν εντός των ορίων της «επιστημονικής» κοινότητας αλλά αναπαραγόμενα μέσω της ανάρτησής τους σε ευρείας αναγνωσιμότητας ιστοσελίδες γίνονται λαϊκό ανάγνωσμα από ανθρώπους που δυστυχώς δεν διαθέτουν τα στοιχειώδη κριτήρια μιας ασφαλούς ανάγνωσης αλλά έλκονται περισσότερο από τα αποκαλυπτόμενα μυστικά και την κινδυνολογία. Και σαν μην έφτανε αυτό στη συζήτηση συμμετέχουν και  «άσχετοι» περί τα εκπαιδευτικά-παιδαγωγικά, αδιάφοροι περί τα θεολογικά αλλά πολύ ενδιαφερόμενοι για την προάσπιση των εθνικών μας δικαίων, που πλήττονται βάναυσα από το έργο της επιτροπής του νέου ΠΣ.

Σε πρόσφατο σχετικό δημοσίευμα ο συντάκτης του ενώ ομολογεί ότι δεν έχει διαβάσει το Πρόγραμμα Σπουδών και τον Οδηγό για τον Εκπαιδευτικό, παρά μόνο ένα ολιγοσέλιδο και για συγκεκριμένους λόγους γενικόλογο υπόμνημα, έχει άποψη για το περιεχόμενο του ΠΣ και διαφωνεί σε πενήντα σημεία του! Δεν είναι εκπαιδευτικός, αλλά διατυπώνει περισπούδαστες κρίσεις για την αποτελεσματικότητα των προτεινόμενων από το ΠΣ διδακτικών μεθόδων και δραστηριοτήτων. Δεν είναι θεολόγος και όμως εκφέρει-έτσι νομίζει-θεολογικό λόγο εγκαλώντας τους δεκαέξι θεολόγους της επιτροπής για την επιστημονική τους ανεπάρκεια! Δεν έχει διαβάσει το πρόγραμμα αλλά κατακεραυνώνει τα μέλη της επιτροπής για ουσιώδεις ελλείψεις στην ύλη του ΠΣ που αποδεικνύουν – κατά τη γνώμη του – περίπου εθνική μειοδοσία! Υιοθετεί αναπόδεικτες φήμες, αδιασταύρωτες πληροφορίες, που εκπορεύονται από αδιευκρίνιστες πηγές για να στοιχειοθετήσει τον καταγγελτικό του λόγο. Επικαλείται προτάσεις για το μάθημα των Θρησκευτικών διατυπωμένες προ τριακονταετίας, αγνοώντας αν οι τότε εισηγητές τους εξακολουθούν να τις υποστηρίζουν σήμερα! Με άλλα λόγια διαστρεβλώνει και συκοφαντεί μια προσπάθεια, χωρίς να επιχειρηματολογεί ως γνήσιος «επαίων» επί του θέματος. Αλλά το σημαντικότερο όλων είναι ότι παραθέτει με περισσή βεβαιότητα και απίστευτη έπαρση για το εκπληκτικό τάχα εύρημά του, απόλυτα ανακριβή δεδομένα, που δεν αποδεικνύονται από την ανάγνωση του ΠΣ, το οποίο άλλωστε είναι εκτεθειμένο εδώ και καιρό σε ειδικό ιστοχώρο του Υπουργείου, στα μάτια όλων, ειδικών και μη. Παρόλα αυτά ελπίζουμε εφόσον « ουδέν έρπει ψεύδος εις γήρας χρόνου» όπως προσφυέστατα επισημαίνει ο Σοφοκλής.

Θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει, εφόσον βέβαια διαθέτει περισσεύματα ψυχικής αντοχής και καλοστημένες άμυνες, ότι ο αρθρογράφος, έστω και ως μη ειδικός διατυπώνει την προσωπική του άποψη και επομένως αυτή, κατά τα  ισχύοντα, είναι σεβαστή γενικώς. Ωστόσο στην υπόθεση εμπλέκονται και άλλοι, οι οποίοι όντας ειδικοί, θεολόγοι, εκπαιδευτικοί της τάξης, αναπαράγουν με περισσή άνεση, ίσως και με ευχαρίστηση κάθε διαφωνία, κάθε αντίρρηση, κάθε ψεύδος, κάθε δυσφημιστική επίθεση, αναρτώντας τα σχετικά κείμενα στις ιστοσελίδες τους. Όλοι αυτοί μπορεί να διαφωνούν με το περιεχόμενο του ΠΣ, να έχουν βάσιμες διαφορετικές προσεγγίσεις  σε θέματα διδακτικής αλλά έχουν διαβάσει το ΠΣ, ίσως κιόλας το διδάσκουν στην πιλοτική του εφαρμογή. Και όμως υιοθετούν πρόθυμα κάθε κείμενο κριτικής επειδή και μόνο ασκεί κριτική. Δεν τους ενδιαφέρει ούτε το ύφος, ούτε το περιεχόμενο, ούτε η αλήθεια των γραφομένων, ούτε οι αναπόδεικτοι υπαινιγμοί του. Δεν τους ενδιαφέρει καν, ούτε η δική τους αξιοπιστία ως προσώπων με θεσμικό ενδεχομένως ρόλο στα εκπαιδευτικά πράγματα αλλά ούτε και η αξιοπιστία των ηλεκτρονικών μέσων που διαχειρίζονται.

Είναι προφανές ότι τόσο ο συντάκτης ενός τέτοιου κειμένου όσο και οι ποικιλώνυμοι πρόθυμοι  αναμεταδότες του, δεν ενδιαφέρονται για την αλήθεια των πραγμάτων. Δεν ενδιαφέρονται καν για την ακρίβεια των στοιχείων που επικαλούνται  Δεν ενδιαφέρονται για την προστασία της τιμής των προσώπων που θίγονται βάναυσα από ανεπίτρεπτα προσβλητικά  σχόλια. Και όμως όλοι αυτοί είναι συνάδελφοί μας, θεολόγοι με διακριτή πορεία και δόκιμη θητεία στο χώρο της εκπαίδευσης, με μεταπτυχιακές περγαμηνές, ασκούν διδακτικό έργο στη τάξη, υπηρετούν σε ανώτερες θεσμικές θέσεις. Γενικώς διαθέτουν όλα εκείνα τα επίκτητα προσόντα που μπορεί να χαρακτηρίζουν έναν ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό και παιδαγωγό.

Τελικά ποιο είναι το πρόβλημα… Δεν διαφωνώ με τη διαφωνία, δεν έχω αντίρρηση  για την αντίρρηση, δεν με τρομάζει η διαφορετική άποψη, μπορούμε να διαλεχθούμε μαζί της, μπορούμε να εκτεθούμε επιχειρηματολογώντας. Με τρομάζει η κατάργηση των όρων μιας τέτοιας συζήτησης, με τρομάζει η παραβίαση των ορίων που εξορίζουν την ευπρέπεια και το ήθος. Με τρομάζει η παντογνωσία, η  επί παντός επιστητού άποψη. Με τρομάζει πάνω απ’ όλα η ημιμάθεια, η αποσπασματική γνώση, η εκούσια λειψή ενημέρωση, η σκανδαλώδης αδιαφορία για την έγκυρη πληροφόρηση.

Φαίνεται ότι και όλα αυτά αποτελούν τον προπομπό μιας νέας εποχής. Δεν θέτω εισαγωγικά επειδή δεν θέλω να της προσδώσω μεταφυσικές διαστάσεις. Μιας νέας εποχής όπου η ευκολία της αναμετάδοσης της είδησης δια του ηλεκτρονικού μέσου εξοβελίζει την ανθρωπιά και το μέτρο. Aυτά είναι τα θλιβερά αποτελέσματα όταν δεν τηρείται το Παλαιοδιαθηκικό «Αρχή παντός έργου λόγος και προ πράξεως βουλή»(Σ.Σειράχ 37)

[Ο Γιώργος Παπαδόπουλος είναι θεολόγος-φιλόλογος, εκπαιδευτικός της Δ.Ε και μέλος της επιτροπής του ΠΣ για τα Θρησκευτικά]




από το amen.gr

Θανάσης Ν. Παπαθανασίου: Προεκλογική συζήτηση που λείπει

Υπάρχει μια εκκωφαντική σιγή στο προεκλογικό σκηνικό της άνοιξης του 2012. Αφορά ένα ζήτημα που βρίσκεται στην καρδιά των κομματικών διεργασιών (όθεν "εκκωφαντική"), κι όμως μένει κατ' ουσίαν ασυζήτητο (όθεν "σιγή"). Ένα ζήτημα, δηλαδή, που δρα καταλυτικά στη διαμόρφωση των πολιτικών προσανατολισμών, αλλά δεν γίνεται θέμα συζήτησης καθ' αυτό, με αποτέλεσμα να μη φωτίζονται οι διαστάσεις του και να μη δοκιμάζονται οι αντοχές των θέσεων που έχουν απέναντί του οι πολιτικοί φορείς. Το ζήτημα αυτό είναι η εννόηση του δημοσίου χώρου.

Εκατό ημέρες πριν από τις εκλογές, στις 26 Ιανουαρίου, το Υπουργείο Παιδείας διευκρίνισε ότι η ημέρα των Τριών Ιεραρχών είναι αργία, αλλά με προαιρετικό εορτασμό. Τι σημαίνει αυτή η αντιδιαστολή εορτής και εορτασμού; Το θέμα δεν είναι αν οι εορτασμοί γίνονται με ουσιαστικό ή με ανούσιο τρόπο. Είναι κάτι άλλο, απείρως ουσιαστικότερο: μια ιδιότυπη διείσδυση μεταμοντέρνας λογικής στον δημόσιο χώρο. Η μεταμοντέρνα λογική θρυμματίζει το δημόσιο σε ιδιωτικές προτιμήσεις. Σπάζει τον δημόσιο χώρο, ο οποίος είναι το πολύτιμο πεδίο για την κάρπιση της δημοκρατίας. Ο δημόσιος χώρος προϋποθέτει την παραδοχή ότι υπάρχουν κοινά αγαθά, κοινές αξίες. Ο μετεμοντερνισμός (σε συγχωρδία με τον νεοφιλελευθερισμό) δέχεται μόνο ατομικές τροχιές. Παράδειγμα πεζό: Οι πιστοί του δημοσίου χώρου αναγνωρίζουν τον αέρα ως κοινό αγαθό, και φέρνουν σε αναμέτρηση τις διαφορετικές απόψεις τους για τον χειρισμό του. Οι μεταμοντέρνοι / νεοφιλελεύθεροι, όμως, δέχονται ότι το νερό είναι μόνο μια δυνατότητα, όπως κάθε εμπόρευμα. Η διευκρίνιση του Υπουργείου, λοιπόν, πιθανότατα ευχαρίστησε τους εκσυγχρονιστές τούς κοκκαλωμένους στον παλαιοημερολογητισμό της ιδιωτικοποίησης της θρησκείας. Αυτό που δεν μπορεί να δει αυτή η μικρόκαρδη ευχαρίστηση, είναι ότι η παιδεία κινδυνεύει να γίνει χώρος ατομικών επιλογών στο στυλ της ελεύθερης αγοράς. Μια εορτή για την παιδεία δεν υπαγορεύει τι θα πεις στην εορτή, ζητάει όμως να συμφωνήσεις ότι υπάρχουν πολύτιμες ιστορικές και νοηματικές ραχοκοκκαλιές, οι οποίες δομούν την παιδεία ως δημόσιο αγαθό.

Η εν λόγω διευκρίνιση του Υπουργείου είναι ένα δείγμα μόνο της μεταμοντέρνας / νεοφιλελευθερης αποσάθρωσης του δημόσιου. Και δεν έχει καν κάνει την αρχή. Ακριβώς δυο μήνες πριν, το ζήτημα είχε τεθεί σε ορισμένα σχολειά, από ολότελα διαφορετική οπτική, αλλά με την ίδια δυναμική αποσάθρωσης, όταν μαθητές που ερωτοτροπούν με την ακροδεξιά ζήτησαν να απουσιάσουν δικαιολογημένα από τον εορτασμό του Πολυτεχνείου. Κι επί πλέον, σ' αυτή τη μεταμοντέρνα / νεοφιλεύθερη συγχορδία βασικό βιολί έχει υπάρξει η γνωστή θέση του Υπουργείου Παιδείας το 2008, περί ατομικής δυνατότητας απαλλαγής από ένα μάθημα γενικής παιδείας, δηλαδή από το μάθημα των Θρησκευτικών.

Τα υβρίδια του μεταμοντερνισμού / νεοφιλελευθερισμού που αποδομούν τον δημόσιο χώρο αποτελούν τη Σκύλλα, με Χάρυβδη τις θεοκρατικές απόψεις που βλέπουν τον δημόσιο χώρο όχι ως το φόρουμ συνάντησης και αναμέτρησης, αλλά ως το κενό που θα γεμίσει ολοκληρωτικά από τη δική τους και μόνο παρουσία, των άλλων στελλομένων στον αγύριστο. Η θεοκρατία είναι βλασφημία κατά της ανθρώπινης ελευθερίας, και υπάρχει εξ ίσου σε θρησκευτικές και σε άθεες εκδοχές. Αλλά είναι σημείο των καιρών ότι στο πολιτικό μας σκηνικό κάθε θεοκράτης διακηρύττει την προσήλωσή του στη δημοκρατία. Εδώ και πολλά χρόνια, για παράδειγμα, τα συμφέροντα του άγριου καπιταλισμού και η αστοργία για την έννοια του δημόσιου χώρου άφησαν το μεταναστευτικό ζήτημα να βαλτώσει σ' αυτό που αρκετοί προειδοποιούσαν: σε συνθήκες γκέτο, σε συνθήκες δηλαδή ανήλιαγες, σε συνθήκες θρυψαλλιάσματος του δημοσίου χώρου, όχι στο επίπεδοι της ατομικότητας αυτή τη φορά, αλλά των στεγανών πολιτισμικών κοινοτήτων. Με τεράστια την ευθύνη της αριστεράς, που άφησε την πολύτιμη συνηγορία της υπέρ της ανθρωπιάς να ακούγεται αφερέγγυα επειδή αρνιόταν να ασχοληθεί με το συγκεριμένο και το καθημερινό, έχουμε φτάσει σε σημείο να είναι δημοφιλής ο μισαλλόδοξος λόγος και να υπάρχουν επ' αυτού απίστευτες συγκλίσεις (είτε ρητές είτε ανομολόγητες) διαφόρων πολιτικών παρουσιών, κατ' όνομα διαφορετικών προσανατολισμών.

Μια συζήτηση για τη συμπλοκή δημοσίου χώρου, πολιτισμού και δημοκρατίας, μοιάζει ακόμη (σε στιγμές που η προεκλογική περίοδος εκπνέει μέσα στη δεσποτεία του οικονομισμού) όνειρο νεφελοβατών. Θα μπορέσουν, άραγε, αυτά τα νέφη να γίνουν, κάποτε, βίος καθημερινός, ως μπόρα λυτρωτική που θα αρδεύσει πολλά και θα βάλει πολλούς να κολυμπήσουν;

---

Ο Θανάσης Ν. Παπαθανασίου   είναι Δρ. Θεολογίας και αρχισυντάκτης του περιοδικού Σύναξη.

"Aγώνας μεσοπέλαγα για Θρησκευτικά σύγχρονα και ανοιχτά σ΄ όλους τους μαθητές"

Οφειλόμενο Eυχαριστήριο Γράμμα

στον πρώην Σχολικό Σύμβουλο Θεολόγων Βορείου Αιγαίου

κ. Ανδρέα Αργυρόπουλο από τους καθηγητές και τις καθηγήτριες του Νομού Χίου

          Οι διδάσκοντες Θεολόγοι Καθηγητές στα σχολεία της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης του Νομού Χίου (περιλαμβάνει τα νησιά Χίος, Οινούσσες και Ψαρά) κρίναμε επιβεβλημένη την έκφραση από την πλευρά μας των οφειλομένων ευχαριστιών στον πρώην Σχολικό Σύμβουλο Θεολόγων Βορείου Αιγαίου κ. Ανδρέα Αργυρόπουλο, νυν Σχολικό Σύμβουλο Θεολόγων Δυτικής Μακεδονίας, για την πολύπλευρη,δυναμική, γόνιμη και αποτελεσματική για το μάθημα των Θρησκευτικώνπαρουσία του στα νησιά μας κατά την τελευταία πενταετία.

          Ο κ. Αργυρόπουλος υπήρξε αναμφισβήτητα για όλους εμάς ο εμπνευστής και ο κατάλληλος οδηγός όλα αυτά τα χρόνια. Προσπάθησε, κι ως ένα βαθμό πέτυχε, να καλλιεργήσει την αγάπη και την εμπιστοσύνη που πρέπει να υπάρχει μεταξύ όλων μας. Στάθηκε στο πλευρό όλων των νέων συναδέλφων. Τους στήριξε στα πρώτα τους δύσκολα βήματα στην δημόσια εκπαίδευση, ακόμα και σε δύσκολες γι' αυτόν στιγμές.

          Κυρίως, όμως, ο κ. Αργυρόπουλος ανταποκρίθηκε με επιτυχία στην απαίτηση των περισσοτέρων από εμάς για ένα μάθημα θρησκευτικών σύγχρονο, φιλελεύθερο και ανοιχτό σ' όλους τους μαθητές. Ένα μάθημα που να μπορεί με άνεση κάθε φορά να προσαρμόζει το περιεχόμενό του στα θέλω και τις αναζητήσεις όλων ανεξαιρέτως των μαθητών, ανεξαρτήτως εθνικής καταγωγής και τοποθέτησης απέναντι στο θρησκευτικό φαινόμενο. Ένα μάθημα που θα είναι πρωτοπόρο στην χρήση των νέων τεχνολογιών στο δημόσιο σχολείο και δεν θα τις δαιμονοποιεί. Για την επίτευξη, άλλωστε, αυτού του σκοπού πάσχισε με μια σειρά από επιμορφωτικές ημερίδες που οργάνωσε, με επισκέψεις στα σχολεία μας και κυρίως με την δημιουργία τουblog του “Η Θεολογία Μεσοπέλαγα”.

          Αλησμόνητη και παρακαταθήκη για όλους μας θα μείνει η εμπνευσμένη ομιλία του κ. Αργυρόπουλου για το επαναστατικό και πάντα επίκαιρο μήνυμα των Τριών Ιεραρχών, που εκφώνησε  στην γιορτή που οργάνωσε προς τιμήν τους η ΔΔΕ Νομού Χίου την Κυριακή 30-1-2011 στο Αμφιθέατρο του 1ου Γυμνασίου Χίου, της περιώνυμης Σχολής της Χίου. Αλλά, και τα ακριτικά Ψαρά δεν θα ξεχάσουν ποτέ τον κ. Αργυρόπουλο τον πρώτο σύμβουλο θεολόγων που τα επισκέφτηκε από το 1988.

Κλείνουμε, ευχόμενοι στον κ. Αργυρόπουλο καλή δύναμη στο δύσκολο έργο του, εκφράζοντας ακόμη τα θερμά μας συγχαρητήρια για την εκλογή του ως Προέδρου του Συνδέσμου Θεολόγων «ΚΑΙΡΟΣ για την αναβάθμιση του μαθήματος των Θρησκευτικών». Για άλλη μια φορά τον ευχαριστούμε που ήταν μαζί μας, για την εμπιστοσύνη και την αγάπη που μας έδειξε.

ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΑ ΟΝΟΜΑΤΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΔΕΛΦΩΝ ΘΕΟΛΟΓΩΝ ΠΟΥ ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΕΥΧΑΡΙΣΤΗΡΙΟ

Νικόλαος Χριστόπουλος(νυν Σχολικός Σύμβουλος Θεολόγων Βορείου Αιγαίου), Θεοδώρα Κρανά, Βασιλεία Μωρόμαλλου, Ανδρονίκη Σωτηράκη, Ιουλία Ζαννίκου, Νικόλαος Κουτσουλιάς, Γεώργιος Μπενέκος, Αγγελική Τελλή, Κυριακή Αμάντου, Στυλιανή Ρέππα, Σωσίπατρος Σαββίδης, Δημήτριος Μπεκριδάκης, Δημήτριος Τσελίγκας, Δέσποινα Γεωργούλη, Καλλιόπη Συράκη, Γεώργιος Κοντός, Μαριόγκα Μελαχροινούδη, Κωνσταντίνος Γιαννούλης, Χρυσοβαλάντη Παπαναστασοπούλου, Μαρία Στέκα, Σωτήρης Παραδείσης, Ευγενία Γιακουμή, Δημήτριος Παπαδημητράκης, Ευαγγελία Μελαχροινούδη, Νικόλαος Σαραντινός, Νικόλαος Μηλιανός και Κωνσταντίνος Καρατζάς.