Παρασκευή Ιωακειμίδου:Τρεις Ιεράρχες.Δίπλα στον αδύναμο. Υπέρ της γνώσης που σώζει και της αγάπης που κοστίζει.

 Από την παρουσίαση του βιβλίου:"Τρεις Ιεράρχες.Η Επανάσταση της Πίστης και της Δράσης" που πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη στις 24-02-2026.

Καλημέρα και καλώς ήρθατε!

Θα ξεκινήσω τη βιβλιοπαρουσίασή μου όχι από το βιβλίο αλλά από τον συγγραφέα. Τον Ανδρέα τον γνώρισα με την ιδιότητα του Συμβούλου Θεολόγων όταν υπηρετούσα στο Γυμνάσιο-Λ/Τ Άρνισσας. Ακόμα παραμένει στη μνήμη μου χαραγμένη η πρώτη μας συνάντηση. Χαμογελαστός, ευγενικός, με καθαρό βλέμμα και ανοιχτή αγκαλιά. Πρόθυμος να απαντήσει σε όλες μας τις απορίες, να μας ακούει με αμέριστη προσοχή και, το κυριότερο, να αναπαύσει τις ψυχές μας από το άγχος της ύλης. Μας προέτρεψε να αφουγκραστούμε τις ανάγκες των μαθητών και των μαθητριών μας, να διδάξουμε από καρδιάς, με στοργή, με ευήκοον ους, να απολαύσουμε το ταξίδι μας στην εκπαίδευση και να χαρούμε την κάθε στιγμή∙ αυτή τη μοναδική σχέση δάσκαλου/δασκάλας και μαθητών/τριών. Σχέση ζωής, σχέση ανεκτίμητης αξίας. Σας θυμίζει κάτι αυτό από τους αγαπημένους μας Τρεις Ιεράρχες;

Και ας περάσουμε στο βιβλίο. Η ανάγνωση κάθε βιβλίου προσφέρει ταξίδια σε άλλους κόσμους, καλλιεργεί την ενσυναίσθηση, μεταμορφώνει το «είναι» μας, με τα βιβλία να αποτελούν, σύμφωνα με τον StevenKing, «μοναδική φορητή μαγεία», «συζήτηση με τους καλύτερους του παρελθόντος» (ReneDescartes), δίνοντας σου τη δυνατότητα να ζήσεις χίλιες ζωές (GeorgeR. R. Martin).

Μια από αυτές τις ζωές την έζησα βυθισμένη στις σελίδες του βιβλίου του Ανδρέα: «Τρεις Ιεράρχες: Η Επανάσταση της Πίστης και της Δράσης», γιατί υπάρχουν βιβλία που διαβάζεις και βιβλία που σε ακολουθούν ακόμα και όταν κλείσεις τις σελίδες. Και το βιβλίο του Ανδρέα Αργυρόπουλου ανήκει σε αυτήν τη δεύτερη κατηγορία. Κάθε κεφάλαιο και ένα ταξίδι στην κοινωνία μας. Άρχισα, λοιπόν, να περπατώ στα σοκάκια της σημερινής κοινωνίας και είδα πιστούς που εκκλησιάζονται, προσεύχονται και νηστεύουν, βολεμένοι στον «καθωσπρεπισμό» της πίστης, ιερείς δημόσιους υπαλλήλους, ανθρώπους κουρασμένους να συνηθίζουν την αδικία για να αντέξουν, νέους και νέες που κουβαλούν βάρη μεγαλύτερα από την ηλικία τους, ανθρώπους «ευαίσθητους», ενημερωμένους, μορφωμένους, που καταλαβαίνουν, που γνωρίζουν και όμως μένουν αδρανείς. Μέσα σε αυτό το τοπίο, το βιβλίο του Ανδρέα Αργυρόπουλου: «Τρεις Ιεράρχες: Η Επανάσταση της Πίστης και της Δράσης»,σε οδηγεί στο ξέφωτο, διότι δεν έρχεται για να καθησυχάσει ή να επιβεβαιώσει όσα ήδη γνωρίζουμε. Έρχεται για να ταράξει∙ και ίσως αυτό είναι το πιο έντιμο πράγμα που μπορεί να κάνει ένα βιβλίο σήμερα.

Αν νομίζουμε, λοιπόν, ότι οι Τρεις Ιεράρχες είναι μόνο: μια ευκαιρία για εκκλησιασμό,  μια σχολική εορτή με βαρύγδουπους λόγους, τρεις άγιες σοβαρές μορφές σε εικόνες με γένια…τότε το βιβλίο του Ανδρέα Αργυρόπουλου δε γράφτηκε για εμάς. Ή μάλλον, γράφτηκε ακριβώς για εμάς. Διότι το βιβλίο αυτό δε «χαϊδεύει» την Παράδοση. Αντιθέτως, την ξυπνάει. Την καλεί να αναλάβει το καθήκον της: να μιλήσει, να συν-κινήσει την καρδιά των ανθρώπων του σήμερα.

Τι βιβλίο είναι αυτό;

Δεν είναι βιογραφία.

Δεν είναι θεολογικό πόνημα.

Δεν είναι «εκκλησιαστική υποχρέωση».

Είναι εγχειρίδιο «ευ ζην». Σελ. 15. Με ξύπνησε. Με έβγαλε από την άνεσή μου. Γιατί δε μου επέτρεψε να μείνω θεατής. Εδώ οι Τρεις Ιεράρχες δεν παρουσιάζονται ως βιβλικές μορφές του παρελθόντος. Δεν είναι εικόνες να τις προσκυνήσεις και να φύγεις ήσυχος. Είναι μορφές που ρωτούν: ποιος είναι ο Χριστός για εσένα; Πού στέκεσαι στην κοινωνία; Ποιόν υπηρετείς; Ποιος είναι ο πλησίον; Για ποιόν αδιαφορείς;

Σήμερα μιλάμε πολύ για αξίες. Ζούμε, όμως σε μια  κοινωνία που αποδέχεται τη φτώχεια ως κανονικότητα, την αδιαφορία ως ρεαλισμό και τη σιωπή ως σύνεση. Και αυτό, για μένα δεν είναι ουδετερότητα. Είναι θέση.

Ο συγγραφέας μας θυμίζει ότι οι Τρεις Ιεράρχες:

Μίλησαν όταν έπρεπε να σωπάσουν.

Στάθηκαν δίπλα στους «ελάχιστους» αδελφούς όταν κόστιζε.

Συγκρούστηκαν με την εξουσία χωρίς να γίνουν εξουσία.

«Η θεολογία τους δεν έμεινε στα λόγια∙ κατέβηκε στον δρόμο».

Ο κ. Αργυρόπουλος δεν τους παρουσιάζει ως Άγιους-μακέτες. Σέβεται την προσωπικότητα και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του καθενός και παράλληλα τονίζει τη μοναδική σύνδεσή τους, το κοινό τους όραμα, την αληθινή τους πίστη.

Μέγας Βασίλειος: Αγάπη δίχως όρια. Υπηρεσία στον συνάνθρωπο μέχρις αυτοθυσίας.

Γρηγόριος ο Θεολόγος: ο ποιητής της πίστης. Αυτός που μας θυμίζει ότι χωρίς σιωπή ο λόγος γίνεται θόρυβος. Ο φιλαθηναίος.

Ιωάννης ο Χρυσόστομος:  ο προστάτης των αδικημένων. Η φωνή που δε σώπασε απέναντι στην εξουσία και το πλήρωσε με εξορία.

Επιπλέον, δεν τους παρουσιάζει ως σύμβολα του παρελθόντος, αλλά ως πρόσωπα που παίρνουν θέση μέσα στην κοινωνία. Όχι θεωρητικά, όχι από θέση άμβωνος. Αλλά με σώμα και ψυχή. Με λόγο και κόστος. ΣΕΛ 19-20. 

Ο συγγραφέας, μέσα από τη διδασκαλία τους, δεν ενδιαφέρεται να μας πει απλώς τι πίστευαν. Αναδεικνύει κάτι πιο απαιτητικό: πώς στάθηκαν απέναντι στον άνθρωπο. Και αυτό περνά πρώτα απ’ όλα μέσα από τη δίχως όρια αγάπη. Οι Τρεις Ιεράρχες, όπως παρουσιάζονται μέσα στο βιβλίο, δεν μίλησαν για μια αγάπη που αναλαμβάνει ευθύνη. Που σκύβει πάνω στον φτωχό, στον άρρωστο, στον αποκλεισμένο. Που δεν ρωτά αν «αξίζει». Αυτή η αγάπη έχει κόστος. Και γι’ αυτό είναι πολιτική. Γιατί όπου υπάρχει έμπρακτη αγάπη, υπάρχει και σύγκρουση με την αδικία. Και όπου υπάρχει σύγκρουση, δεν υπάρχει ουδετερότητα.

Ο Ανδρέας Αργυρόπουλος δείχνει καθαρά τη θέση των Τριών Ιεραρχών απέναντι στη βία. Και εδώ ανοίγει ένα εξαιρετικά σύγχρονο θέμα: η στάση τους απέναντι στον πόλεμο και την ειρήνη. Οι Τρεις Ιεράρχες είδαν τον πόλεμο ως τραύμα του ανθρώπου και της κοινωνίας. Και η ειρήνη, για εκείνους, δεν ήταν απουσία σύγκρουσης.Ήταν καρπός δικαιοσύνης.Ήταν αποτέλεσμα συμφιλίωσης.Ήταν έργο.

Σε έναν κόσμο που συνηθίζει τον πόλεμο μέσα από οθόνες,που τον μετατρέπει σε αριθμούς,οι Τρεις Ιεράρχες —όπως αναδεικνύει το βιβλίο— μας υπενθυμίζουν ότι κάθε πόλεμος ακυρώνει τον άνθρωπο.Και αυτό σήμερα δεν είναι θεωρία.Είναι καθημερινότητα μας.ΣΕΛ 71.

Όσοι είμαστε εκπαιδευτικοί γνωρίζουμε καλά ότι τα παιδιά:κουβαλούν φόβο, ανασφάλεια, οργή.Και η ειρήνη δεν διδάσκεται με ευχές, αλλά με στάση ζωής.Γι’ αυτό και η παιδεία, όπως προβάλλεται μέσα από το βιβλίο, είναι πράξη ειρήνης.Όχι ουδέτερη.Όχι άχρωμη.Αλλά ενεργή. Η παιδεία για τους Τρεις Ιεράρχεςδεν είναι μηχανισμός κοινωνικής ανόδουούτε ουδέτερη μετάδοση γνώσεων,αλλά πράξη ευθύνης απέναντι στον άλλον άνθρωπο.Και αυτό, για όποιον στέκεται σήμερα μέσα στο σχολείο, δεν είναι απλώς συναρπαστικό∙ προκαλεί αναστάτωση. Γιατί στο σημερινό σχολείοσυχνά μιλάμε για επίδοσηεκεί όπου θα έπρεπε να μιλάμε για αξιοπρέπεια.Μιλάμε για δεξιότητεςεκεί όπου οι Τρεις Ιεράρχες μιλούσαν για σχέση.Και εδώ ο συγγραφέας δεν εξωραΐζει. Όπως αναφέρει στο βιβλίο του ΣΕΛ 45-47…..

Επίσης, ο συγγραφέας αναδεικνύει σε πρώτο πλάνο τον τρόπο με τον οποίο οι Τρεις Ιεράρχες συνέδεσαν την παιδεία με τη φροντίδα του ανθρώπου ολόκληρου — σώματος και ψυχής.Και εδώ αποκαλύπτεται και η βαθιά τους σχέση με τις επιστήμες, ιδίως με την Ιατρική.Η Ιατρική, για εκείνους, δεν ήταν τεχνική.Ήταν μορφή έμπρακτης αγάπης.Ήταν σεβασμός στο τραυματισμένο σώμα.Ήταν πράξη ειρήνης απέναντι στον πόνο.Και αυτό έχει τεράστια σημασία σήμερα,σε έναν κόσμο που εμπορευματοποιεί την υγείακαι αφήνει τον αδύναμο εκτός. ΣΕΛ 62

Ιδιαίτερη θέση στο βιβλίο έχει και η στάση των Τριών Ιεραρχών απέναντι στη γυναίκα.Ο Ανδρέας Αργυρόπουλος αποτυπώνει με έμφαση  ότι, οι Τρεις Ιεράρχες δεν μιλούν για τη γυναίκα με φιλανθρωπική ανοχή,αλλά με ξεκάθαρη υπεράσπιση της ανθρώπινης αξίας της.Σε έναν κόσμο ανδροκρατούμενο,το να μιλήσεις για τη γυναίκα ως πρόσωπο ισότιμο με τον άνδρα είναι ρήξη.Και η ρήξη αυτή δεν γίνεται με συνθήματα,αλλά με λόγο, παιδεία και καθημερινή πράξη.Αυτός ο λόγος αγγίζει ευθέως και το σήμερα.Γιατί ακόμα και τώρα,η θέση της γυναίκας παραμένει πεδίο αγώνα,και όχι κεκτημένο.

Τέλος, οι Τρεις Ιεράρχες —όπως τους προβάλλει ο συγγραφέας— δεν αρνήθηκαν τον ελληνισμό.Τον μελέτησαν.Τον αξιοποίησαν.Τον μετέτρεψαν στη γλώσσα του χριστιανισμού∙ στη γλώσσα της αγάπης, της παιδείας και της ευθύνης.Συμφιλίωσαν τη φιλοσοφία με τη φροντίδα του ανθρώπου.Τη σκέψη με την πράξη.Τη γνώση με την αγάπη.Και αυτό, για όλους εμάς, είναι τεράστιο μάθημα.Γιατί στην κοινωνία δεν καλούμαστε να διαλέξουμε στρατόπεδα.Καλούμαστε να χτίσουμε γέφυρες.

Οι Τρεις Ιεράρχες, όπως αναδύονται μέσα από το βιβλίο του Ανδρέα Αργυρόπουλου, δεν είναι ακίνδυνοι.Δεν είναι άβουλοι, δεν είναι υποτακτικοί. Αν ζούσαν σήμερα,δεν θα χωρούσαν εύκολα σε εορτές,ούτε σε επετειακά λόγια,ούτε σε ουδέτερες παιδαγωγικές οδηγίες.Θα τους ενοχλούσε το σχολείο που μαθαίνει να μην παίρνει θέση.Θα τους ενοχλούσε η εκπαίδευση που μετρά επιδόσειςκαι ξεχνά ανθρώπους.Θα τους ενοχλούσε μια κοινωνία που μιλά για ειρήνηαλλά συνηθίζει τη βία — λεκτική, θεσμική, καθημερινή. Γιατί για εκείνους,η ειρήνη δεν είναι σύνθημα. Είναι στάση απέναντι στον άλλον.Και ο πόλεμος δεν είναι μόνο τα οι συρράξεις —είναι η αδιαφορία, η εγκατάλειψη,η αποδοχή της αδικίας ως «κανονικότητας». Ο Ανδρέας Αργυρόπουλος, μέσα από τη διδασκαλία τους, μας θυμίζει κάτι απλό μα ξεχασμένο: ότι ο ελληνισμός χωρίς ανθρωπιά γίνεται ελιτισμός και ο χριστιανισμός χωρίς πράξη γίνεται ιδεολογία.

Και αυτό το βιβλίο δεν γράφτηκε για να συμφωνήσουμε μαζί του. Γράφτηκε για να εκτεθούμε. Και τελικά, το ερώτημα που αφήνει αυτό το βιβλίο ανοιχτό δεν είναι αν τιμούμε τους Τρεις Ιεράρχες μία μέρα τον χρόνο. Το ερώτημα είναι: αν αντέχουμε να σταθούμε σήμερα εκεί που στάθηκαν εκείνοι. Δίπλα στον αδύναμο. Απέναντι στη βία. Υπέρ της γνώσης που σώζει και της αγάπης που κοστίζει. Γιατί οι Τρεις Ιεράρχες δεν μας ζήτησαν ποτέ να τους επευφημήσουμε. Μας ζήτησαν να τους ακολουθήσουμε και να ζωντανέψουμε τις αξίες τους.